

بسمه تعالى محضر مقدس زعيم معظم و امام امت، رهبر انقلاب، حضرت آيت الله العظمى خمينى، سلام الله عليكم و روحى لكم الفداء، اميدواريم هميشه در الطاف الهى و عنايات خاصه حضرت بقية الله الاعظم ـ روحى و ارواح العالمين له الفداء ـ باشيد.
محترماً، به عرض مبارك مىرسانم: قريهاى است در 23 كيلومترى اصفهان داراى 240 هزار جريب زمين، سابقاً آب قناتى بود مال يك نفر كه ايشان در شهر اصفهان زندگى مىكند. او به عنوان ارباب و رعيت اين آب و زمين را در اختيار اين مردم، به عنوان كشاورز، نه به عنوان كارگرى قرار مىداد و ارباب خودش را مالك آب و زمين، هر دو مىدانسته و زمينها را ثبت كرده بود. الآن در حدود هشت سال است كه آب خشك شده و زمينها بدون كشت افتاده است. سه ماه قبل مردم از كميتۀ اصفهان براى كشت گندم اجازه گرفتند، ولى وقتى خواستند شروع كنند، بين آنها اختلافى به وجود آمد. بعضى مىگويند: اينها ملك ارباب است؛ بعضى مىگويند: ملك دولت است؛ بعضى مىگويند: ملك كسانى است كه روى زمين كشاورزى كردهاند؛ بعضى مىگويند: مشترك است؛ زيرا به كمك ارباب كه آب را داده و كشاورزان احيا شده است؛ بعضى مىگويند: چون هشت سال قبل بوده، پس بالعرض موات شده است. با نصيحت يكى از طلاّب كه در آنجا بود، مردم راضى شدند بين 640 نفر كه احتياج به زمين داشتند به طور مساوى قسمت شود، و رضايت ارباب را جلب نمايند. ارباب راضى شد كه كشاورزان مشغول چاه زدن و كشاورزى بشوند و يك قراردادى با ارباب ببندند كه مقدارى ارش بابت زمين به او بدهند؛ تا بعداً هر طورى دولت دستور داد عمل كنند.
آيا واجب است كه قرارداد ببندند و ارشى به مالك بدهند يا نه؟
۱. بسمه تعالى، اراضى موات بالعرض، باقى بر ملك مالكين سابق است، مگر آنكه اعراض نموده باشند و در صورت عدم اعراض، بايد حق مالكين مراعات شود و قراردادى كه با مراضات همۀ اطراف واقع شده است، نافذ است.