

بسمه تعالى 1. زمينى كه با پول غير مخمس خريدارى شده با زمينى كه از عوائد بين سال خريدارى شده جهت استفاده، آيا آخر سال كه قيمت آن ترقى نموده است بايد قيمت وقت خريد حساب شود، يا قيمت آخر سال و آيا اين دو مورد مثل هم است يا فرق دارد؟
2. افرادى سالها به حج مشرف شده و با توجه به اختلاف يك روز بين مثلاً ايران و حجاز در مناسك در مسائل تقيّه ـ هيچ وقت قطع به مخالفت حاصل نمىشود... ـ اعمالى را در روزهاى معلوم به متابعت آنها انجام داده و حال متوجه شده كه مىفرماييد در اعمال منى تقيّه نيست و بايد وظيفۀ ديگرى انجام دهد حقيقت را روشن و معلوم بداريد كه وظيفه نسبت به گذشته چيست مخصوصاً در صورتى كه حج نيابتى بوده است چه كند؟
3. ذبح در مذبح جديد و رمى در قسمت فوقانى جمرات به نظر مبارك صحيح است يا خير؟
4. مسألهگويى به حجاج گفته كه در بيتوته در منى وظيفه اين است كه يا اول شب تا نصف شب در منى باشيد، يا از نصف شب تا صبح و اتفاقاً خودش و جمعى چند سال چنين عمل مىكردند، عصر عيد مكه مىآمدند و تا اعمال را انجام مىدادند و مراجعت مىكردند به منى همين قدر مىشد كه نصف شب نشده وارد منى مىشدند و حال متوجه شده كه نظر مبارك شما نسبت به اين قسم احتياط دادن كفاره است. آيا اولاً اين كفاره لازم است يا خير؟ و ثانياً تكليف مسألهگو با ديگران چيست و آيا رجوع به غير شما در اينگونه موارد مسقط كفاره مىشود يا نه؟
5. كسانى كه نايب مىشوند در اعمال حج، اگر به واسطه بىمبالاتىهاى اعراب مخصوصاً با آلودگىهايى كه در اطراف مسجد الحرام برخورد مىكنند منطبق و عقيدهشان اين باشد كه مسجد آلوده است و چون چاره نيست من هم با همين آلودگى و نجاست 99 درصد اعمال را انجام مىدهم وگرنه به عقيده خود پاك نمىدانم، آيا چنين كسى مىتواند نيابت كند و يا نيابت اين افراد جايز نيست بر فرض عدم جواز نسبت به اعمال گذشته و اجرتى كه گرفته است چيست؟
6. اگر كسى مسألهاى را اشتباهاً گفته كه انجام آن مستلزم كفاره است، حال كفاره بر گوينده واجب است يا عمل كننده يا برخى يا اصلاً كفاره ندارد مطلقاً.
7. تقليد اغلب مؤمنين بدون تحقيق و تشخيص اعلم است مثلاً در ماه مبارك يك مبلّغى وارد دهى مىشود و به مردم فتواى مرجعى را مىگويد و يا رسماً او را بين جامعه معرفى مىكند، مردم هم به واسطه حسن نيّت از او قبول نموده از آن مرجع تقليد مىكنند، آيا اينگونه تقليدها ثمرى دارد يا خير؟
و آيا لازم است بيدار نمودن آنها كه وظيفه چيست يا چون تقليد از غير اعلم مىكند و معلوم نيست مخالف با فتواى اعلم باشد اشكالى ندارد؟
8. كسانى كه به انتخاب حملهداران جزء و عضو كاروان محسوب مىشوند از قبيل روحانى و دكتر و آشپز و غيره، ولى طبق قانون اوقاف بايد هر كاروانى مشتمل بر چند نفر باشد، اين هم به نظر مبارك شما اشكال دارد يا فقط بايد منصوب از طرف اوقاف نباشد؟ اين مسأله با اينكه كراراً سؤال شده مع ذلك بعضى مورد حمله واقع شدهاند مستدعى است توضيح بدهيد.
9. رسم است در عروسىها براى داماد چشم روشنى و هديه مىبرند و يا مثلاً مبلغى پول مىدهند، ولى خوب كه دقت شده احسان كننده متقابلاً منتظر است در اوقات مناسبه طرف به او برگرداند، آيا اينها هم جزء بدهكارىهايى است كه بايد وصيت به اداى آن كرد يا خير؟ و هكذا هدايايى كه جهت ساختمان جديد مىآورند.
10. كسى كه حساب سال دارد از نظر تخميس اموال مثلاً روز آخر سال كه مىشود، مىبيند هزار تومان از زيد طلب دارد. و پانصد تومان از عمرو، اگر از عمرو مطالبه كند مىدهد ولى زيد يا ندارد كه طلب را ادا كند، يا آدم بد معاملهاى است كه به زودى حاضر نمىشود دِين خود را ادا كند، استفاده از تحرير چنين مىشود كه طلب عمرو بايد تخميس شود، ولى از زيد هر وقت وصول شد جزء عوائد سال وصول است و خمس ندارد مگر چيزى بعد از وصول باقى بماند كه آخر سال آينده تخميس گردد، آيا مسأله همين طور است كه استفاده مىشود يا بعد از وصول بايد تخميس گردد، هرچند تا آخر سال باقى نماند.
11. آيا تكليف مبلّغين در قراء تقسيم اراضى شده از نظر نماز و غيره چيست و وظيفه مردم چگونه است؟
12. سردفترى كه مدت سى سال است داراى دفتر ازدواج است در ده، هر چند در مدت يك سال شش ماه آن به واسطه مسافرت تعطيل و شش ماه ديگر هم شايد ماهى مثلاً چهار يا پنج فقره عقد به ثبت برساند، ولى در عين حال آيا داشتن اين دفتر براى آن شخص جايز است يا نه؟ بر فرض جواز فرق دارد داشتن چنين دفترى با فعلاً درخواست دادن و گرفتن دفتر در زمان حاضر يا خير؟ آيا اين موجب سلب عدالت مىشود اگر عادلش بداند يا نه؟ ضمناً دولت حقّ التحرير و ثبتى تعيين نموده كه هر مقدار مهر زيادتر باشد حقّ سردفتر زيادتر ولى آنها اكتفا به اين حقّ تعيين شده نمىكنند و خود يك متعارف و معمولى دارند كه آن را مىگيرند آيا آن زيادى حلال است يا خير؟ چون گاهى مىشود براى يك عقد بايد از جايى به جاى ديگر برود يك روز يا نصف روز وقتش براى اين عقد صرف مىشود لذا آن زيادى را به نظر خود صرف كردن وقت زياد مىگيرد بر فرض كه اخذ زياد جايز و حلال باشد اگر قبلاً نگفته چه مبلغ مىگيرم آيا بعد از انجام عمل دريافت آن چه صورت دارد؟
13. كسانى كه عمره مشرف مىشوند مىتوانند از جده يا از يكى از مواقيت عمره مانند تنعيم و جعرانه مثلاً محرم شوند يا لازم است از ميقات عمره تمتع محرم شوند هرچند بعد از تشرف به مكه ميقات عمره مفرده را فرمودهايد مىشود از تنعيم و جعرانه و يا يكى از مواقيت عمره تمتع محرم شد. لذا عدهاى بدون احرام از مواقيت عمره تمتع رفتهاند در مسجد تنعيم محرم شده و خيال كردهاند كه مخيرند بين مواقيت در احرام مطلقاً.
14. در اعراض از وطن آيا اعراض عملى كافى است مانند كسى كه مثلاً سى سال است در شهرى ساكن و به وطن خود نرفته ولى باز خود را اهل آن وطن مىداند يا در اعراض قصد معتبر است و اصولاً بيان فرماييد معنى اعراض را.
15. بچههاى صغيرى كه در صفوف جماعات مىگردند و مردم به آنها كمك مىكنند گاهى مثلاً يك تومان به آن بچه مىدهند و پنج قران از دست او مىگيرند تا پنج ريال كمك كرده باشند، آيا گرفتن پول به اين قصد از دست صغار جايز است يا نه؟ بر فرض عدم، حال كه گرفته مىتواند برگرداند يا بايد به ولىّ آن طفل برساند.
16. مردى با زن خود از وطن اتخاذى هر دو به وطن اصلى خود مىرود و بنا دارد كمتر از ده روز بماند آيا زن هم تابع شوهر است يا وظيفه زن قصر است؟
17. پولى كه سلمانى بابت تراشيدن صورت مىگيرد حلال است يا حرام، بر فرض حرمت اگر مخلوط با پولهاى حلالش باشد و بخواهد در مقام تخميس اموال برآيد لازم است دوبار تخميس كند يا خير؟
18. معلمى كه در دبستان يا دبيرستان دخترانه يا مختلط درس مىگويد آيا حقوقى كه در قبال اين عمل مىگيرد حلال است يا حرام؟
19. زيدى وطن اصلى او مثلاً شيراز است و مدت مثلاً سى سال است كه قم را وطن اتخاذى خود قرار داده و زندگى مىكند آيا بچههاى زيد هنگامى كه به شيراز مىروند چنانچه قصد اقامه نكنند مىتوانند نماز خود را تمام بخوانند يا وظيفۀ آنها قصر است چون در قم متولد شدهاند؟
20. بعضى از طلاب كه تقريباً متجاوز از بيست سال است كه در قم به قدر امكان مشغول تحصيل بودهاند، فعلاً از يك طرف به جهت اقامه جماعت در مسجد و از طرف ديگر به واسطه اشتغال به منبر و غالباً به علت مراجعات مردم در امور مذهبى اگر چه به درس آقايان اساتيد شركت مىكنند، ولى نه وقت مطالعه دارند و نه فرصت نوشتن و اين امور موجب شبهه شده در اخذ شهريه و سهم امام عليهالسلام و چنانچه شهريه منوط به درس خواندن باشد بين خود و خدا خود را اهل نمىدانند در اخذ آن، حال بيان فرماييد اين طلاب مىتوانند شهريه و سهم قبول كنند يا خير؟ و بيان فرماييد كه آيا طلابى كه در انجام وظايف خود تقصير مىكنند مديون حضرت ولى عصر عليهالسلام مىباشند يا فرداى قيامت طلبكارشان مردم است؟
21. ساعاتى كه براى نماز در قطار اعلام مىشود معمولاً آنها كه اهل نمازند با اطمينان به وقت نماز مىخوانند، ولى براى بعضىها كه معمولاً در تشخيص وقت دقت داشتهاند مورد شك واقع مىشود، مخصوصاً براى نماز صبح رعايت احتياط هم مقدور نيست چون قطار حركت مىكند آيا نماز بخواند ولو با شك در دخول وقت يا صبر كند يقين حاصل شود و در قطار در حال حركت بخواند؟
22. در بين وضو پيشامدى شد كه بايد احتياطاً وضو را از سربگيرد آيا براى به هم خوردن وضو جفاف لازم است يا تجفيف هم جايز است و آيا فرو بردن صورت و بازو مثلاً در ميان آب موجب ابطال آن مىشود يا خير؟
23. در هديۀ منبر اگر دعوت كنندگان از سهم امام عليهالسلام كه مجازند بدهند يا سيد از سهم سادات بدون كسب اجازه از منبرى كه آيا رضايت دارد يا ندارد برىءالذمه مىشوند يا لازم است بدون اجازه قبلى از غير وجوه بدهند.
24. جوان متدينى سؤال كرد كه در اين چند سال اخير با انتشار كتب آقاى على شريعتى و شهيد جاويد و كتب سيد ابوالفضل برقعى و اختلافاتى كه بين طرفداران و مخالفين اين كتب پيدا شده در هر دو طرف افراد متدين و وزينى قرار گرفتهاند كه نمىتوان قضاوت كرد حق با كدام دسته و جمعيت است و اين موضوع نهايت موجب تحير و سرگردانى ما در امر دين شده است، آيا در اين مشكلات چه بايد كرد؟ راهنمايى بفرماييد؟
25. آيا حقوق بازنشستگى افراد ادارى هم مانند ماترك آنها بعد از فوتشان بين تمام ورثه تقسيم مىشود يا نه چون طبق قانون دولتى به بعضى وراث داده نمىشود.
26. افرادى كه كارشان در سفر واقع شده مانند معلمين كه مرتباً مثلاً از تهران به كرج مىروند تدريس مىكنند و شب به تهران برمىگردند مىفرماييد هر روز مسافرند چون در تمام خواندن نماز و گرفتن روزه شغل سفرى مناط است نه كثيرالسفر بودن استدعا دارند اگر مىشود اجازه بفرماييد در اين مسأله رجوع به غير كنند كه كثيرالسفر را كافى مىدانند براى اتمام.
27. مجاز از طرف حاكم شرعى در مداخله امور صغار براى تسهيل امر بازماندگان با رعايت صرفه صغار چنين مىكند: تمام اموالى كه از بچههاى صغير در معرض استعمال است مانند منزل و لوازم آن و غيره تصرف در آنها را با مادر بچهها مصالحه مىكند در مدت مثلاً تا ده سال كه نفر آخر هم به حد بلوغ برسد به همان زحماتى كه مادر براى بچهها مىكشد مثلاً اگر تصرفاتى در اموال سالى دو هزار تومان اجرت دارد مادر هم اجرت زحماتش دو هزار تومان و اگر بيشتر است بيشتر و كمتر است كمتر و مادر بچهها هم قبول مىكند، آيا به نظر مبارك شما اين مصالحه در رفع اشكال تصرف در مال صغير كافى است يا راه ديگرى دارد؟
متع الله المسلمين بطول بقائكم الشريف
۱. بسمه تعالى، زمين خريده شده با پول غير مخمس در صورتى كه حاكم شرع معامله را اجازه كند به قيمت فعلى متعلق خمس است، و در مورد دوم اگر براى تجارت است ترقى قيمت در آخر سال خمس دارد.
۲. بسمه تعالى، اعمالى را كه مىتوانست در وقت مقرر بدون تقيّه انجام دهد اگر پيش از وقت انجام داده صحيح نيست و بايد در همان سال و اگر وقت گذشت در سال بعد اعاده كند، ولى اگر در حين عمل به توهّم آنكه وقت است با قصد قربت انجام داده و بعداً شك كرده كه در وقت بوده يا پيش از وقت محكوم به صحت است.
۳. بسمه تعالى، اگر ذبح در منى ميسور نباشد در مكان فعلى با رعايت الاقرب فالاقرب صحيح و مجزى است و رمى از طبقۀ فوقانى اگر بلندى مفرط نباشد مجزى است.
۴. بسمه تعالى، در مفروض سؤال احتياط واجب دادن كفاره است و مسألهگو ضامن كفارۀ ديگران نيست ليكن بايد مسأله را براى كسانى كه اشتباه براى آنها نقل كرده بيان كند و رجوع بعد از عمل مسقط كفاره نيست.
۵. بسمه تعالى، از وسواس بايد اجتناب نمايد و احراز طهارت بر وفق موازين شرعيه كافى است و عمل محكوم به صحت و مجزى است ليكن اگر يقين دارد كه عمل مشروط به طهارت را بدون طهارت انجام داده محكوم به بطلان است و استحقاق اجرت ندارد و در فرض يقين به عدم تمكن از عمل صحيح نمىتواند نايب شود.
۶. بسمه تعالى، مسألهگو ضامن كفاره نيست.
۷. بسمه تعالى، حكم شرعى بايد بيان شود ليكن آگاه كردن اشخاص بالخصوص لازم نيست و تقليد اگر از روى موازين شرعيه نباشد صحيح نيست.
۸. بسمه تعالى، همراه كاروان اوقاف به مكه مكرمه مشرف شدن اگر موجب تأييد دستگاه نباشد اشكال ندارد ولى روحانى نبايد از طريق نصب اوقاف همراه شود ولى با انتخاب حملهدار مانع ندارد.
۹. بسمه تعالى، جزء بدهى محسوب نيست.
۱۰. بسمه تعالى، طلب هر وقت وصول شد بايد در مورد تعلق خمس همان وقت تخميس شود و آنچه كه در كتاب تحرير الوسيله مسطور است راجع به ترقى قيمت مال التجارهاى است كه از مردم طلب دارد.
۱۱. بسمه تعالى، تصرفات در ملك غير موقوف بر اجازۀ مالك است و اگر علم به مالك بودن غير ذى اليد ندارد با اجازۀ ذى اليد تصرف اشكال ندارد و توقف در مرافق عامه مانند مساجد و تكايا در صورتى كه علم به غصبيت در بين نباشد مانع ندارد.
۱۲. بسمه تعالى، با رعايت موازين شرعيه و اجتناب از تأييد و قبول قوانين ضد اسلامى اشكال ندارد و در مقدار حقّ الزحمه منوط به تراضى طرفين است و در صورتى كه قرارداد سابق نباشد استحقاق اجرهالمثل دارد.
۱۳. بسمه تعالى، از خارج اگر خواست وارد مكه شود بايد از يكى از مواقيت محرم شود و عبور از ميقات بدون احرام جايز نيست و در حال اختيار احرام از جدّه صحيح نيست بلكه بايد برود به يكى از مواقيت ولى اگر نمىتواند، احرام از جدّه مانع ندارد و احوط در اين صورت آن است كه با نذر باشد.
۱۴. بسمه تعالى، در فرض سؤال اعراض متحقق نيست مگر آنكه قاصد عدم عود باشد و در تحقّق اعراض بايد علاوه بر قصد عملاً هم از آن محل خارج شود.
۱۵. بسمه تعالى، در مورد سؤال اگر مميّز باشد تصرفات مزبوره از او نافذ است و در غير مميّز منوط به اجازۀ ولىّ شرعى است و اگر از او چيزى گرفتهاند بايد به ولىّ او بپردازند.
۱۶. بسمه تعالى، در مورد سؤال زن تابع شوهر نيست و وطن شوهر اگر وطن زن نبوده نماز او قصر است.
۱۷. بسمه تعالى، با اجرت ريشتراشى على الأحوط معاملۀ پول حرام مىشود و در مورد اختلاط احوط تخميس است و پول حلال در بين كه از درآمد كسب و متعلق خمس است جداگانه خمس دارد و ترتيب هر يك در كتاب تحرير الوسيله مسطور است.
۱۸. بسمه تعالى، در صورت تصدى تدريس مطالب مباحه حقوق را مالك مىشود ليكن اگر تدريس در آن مدرسه براى او مفاسد دينى و اخلاقى داشته باشد جايز نيست.
۱۹. بسمه تعالى، در فرض سؤال وطن اصلى پدر وطن اولاد محسوب نيست.
۲۰. بسمه تعالى، كسانى كه در حوزات علميه متصدى مشاغل حوزه يا ساير خدمات دينى و مذهبى هستند اشكال ندارد از راتب مقرره استفاده كنند و در مورد عدم استحقاق مديون ولى امر سهم مبارك هستند.
۲۱. بسمه تعالى، با شك در دخول وقت نماز مجزى نيست ليكن بهتر آن است كه جمع كند بين نماز در توقفگاه با شك در وقت و بين نماز در بين راه بعد از يقين به وقت.
۲۲. بسمه تعالى، فرو بردن صورت و بازو موجب ابطال نمىشود و در عمل به احتياط مىتواند همان وضو را اتمام كند و ثانياً احتياطاً استيناف نمايد.
۲۳. بسمه تعالى، در مورد قرارداد اجرت يا استحقاق اجرة المثل و همچنين در مواردى كه متعارف است به منبرى اجرت مىدهند نمىتواند سهم مبارك يا سهم سادات را بابت آن حساب كند.
۲۴. بسمه تعالى، لازم است مسلمين از اختلافات كه به دست سازمانها در بين آنها حادث مىشود خوددارى كنند.
۲۵. بسمه تعالى، اگر از حقوق زمان خدمت كم شده و در وقت بازنشستگى پرداخت مىشود جزو تركه است و به تمام ورثه مىرسد و اگر از طرف خود اداره پرداخت مىشود به هر كس بدهند به او اختصاص دارد.
۲۶. بسمه تعالى، مورد سؤال از موارد رجوع به غير نيست.
۲۷. بسمه تعالى، مصالحۀ مزبوره نسبت به اموال هر صغيرى تا زمان بلوغ او اگر مقرون به مصلحت او باشد اشكال ندارد.