
عنوان :
...
کتاب :
...
منبع :
...
تاریخ :
...
گوینده :
...
مکان :
...

یک روز از امام شنیدم که فرمودند مرحوم قاضی سعید قمی در شیعه همانند محییالدین عربی در میان اهل سنت است. عرفا با فلاسفه بر سر مسأله استدلال بر وجود حضرت باریتعالی نزاع و مخالفتی دارند. فلاسفه از موجودات عالم به وجود حضرت حق استدلال میکنند؛ اما عرفا آنها را ملامت میکنند که شما میگویید عالم ظاهر و روشن است و خداوند غایب و پنهان است اما محییالدین عربی میگفت: الله تعالی ظاهراً ما غاب قطّ و العالم غائب ماظهر قطّ (خدا ظاهری است که هرگز غایب نبوده و علم «هستی» غایبی است که هرگز ظاهر نبوده است) که درست مقابل افکار فلاسفه است. مرحوم قاضی سعید قمی شرحی بر حدیث رأسالجالوت دارد که در این شرح عبارت محیی الدین عربی را میآورد و میگوید که ایشان در این عبارت غفلتی کرده و مبتلا به شرک شده است زیرا عالم را غایب و در مقابل، خداوند تبارک و تعالی را ظاهر دانسته؛ بنابراین مقابل خدا شیای را آورده که عالم نام دارد. بعد میگوید بل حق الایمان الاعتقاد بان الله تعالی هو الظاهر الباطن و الشاهد الغائب (مقتضای ایمان این است که مومن معتقد باشد که خدای تبارک و تعالی هم ظاهر است و هم باطن و هم شاهد است و هم غایب) بعد میگوید العالم ظاهراً بالله و خفی بذاته؛ یعنی عالم اگر ظهوری دارد به طفیل انوار الهی است چون الله نور السموات و الارض؛ اما امام در شرح حدیث رأسالجالوت، هم نظر محییالدین و هم نظر قاضی سعید قمی را مورد سوال قرار میدهد و میفرماید: ما به آقای قاضی سعید میگوییم خود جنابعالی هم مبتلا به همان شرک شدهاید که به محییالدین نسبت میدهید زیرا شما هم خداوند را توصیف میکنید به عنوان توحید کامل که ظاهر است و باطن و شاهد است و غایب و حال آنکه حق معرفت، کمال التصدیق و مخ الحقیقه ان لایتصف بالظهور و البطون (همان گونه که حضرت علی ـ علیهالسلام ـ میفرماید کمال الاخلاص نفی الصفات عنه) حیث لم یکن فی الدار غیره دیار فلمن ظهر و عمن غائب؟ و این اولیه و این آخریه غیر از او کسی نیست پس برای که ظاهر شود و از که غایب باشد و اصلاً اول و آخر کجاست؟ امام به قاضی سعید میفرماید: تو هم مبتلا به همان ملامت شدهای که از محیی الدین کردهای چون تو هم خدا را به ظهور و بطون توصیف کردهای بلکه حق الایمان ان یعترف الموحد بالعجز و القصور من الادراک کما قال سیدالآدم ما عرفناک حق معرفتک لا احصی ثناء علیک کما اثنیت انت علی نفسک (بلکه حق ایمان آن است که موحّد به عجز و ناتوانی ادراک خود از شناخت خدا اعتراف کند همچنان که معصوم ـ علیه السلام ـ فرموده است که خدایا هیچکس تو را آنچنان که شایسته معرفت توست نشناخته است و نمیشود ثنای تو را مگر آنگونه که تو ثنای خود کردهای.
عنوان :
مرحوم قاضی سعید مثل محیی الدین عربی است
کتاب :
برداشتهایی از سیره امام خمینی (در عرصه تعلیم، تدریس و مرجعیت) (۵) صفحه ۸۶
منبع :
مصاحبه با صدا و سیما