

امام در حالى که احساس مىکرد فشارشان دارد سقوط مىکند، به یقین مىدانست که درواقع مراحل آخر زندگى را طى مىکند. در این مراحل دیگر با خودش و خداى خودش بود. با اینکه بیمارى آن قدر وسیع پیشرفت کرده بود که تمام تاروپود وجود ایشان را سلولهاى سرطانى گرفته بود، ریه را گرفته بود، کبد را گرفته بود و جاهاى مختلف را گرفته بود... ایشان در بستر که خوابیده بودند، اغلب در یک حالت بىحالى که درست نمىتوانست جواب بدهد و تن صدا پایین آمده بود، وقتى که حس مىکرد نزدیک ظهر است، دائما به ما ذکر مىکرد که بگویید وقت نماز ظهر شده؟ یا وقت نماز مغرب شده؟ وقتى که به نماز مىرسیدایشان با تن صداى خوب نماز مىخواند و هوشیارى کامل داشت. وقتى نماز تمام مىشد، ایشان دوباره مىرفت به حالت خودش و ما همه حس مىکردیم با خداى خودش خلوت کرده است. ساعتهاى آخر عمر دائما سوره الحمد را مىخواندند. دائم و متصل مىخواندند؛ البته با صداى بسیار ضعیف. یکچیزى که براى من جالب بود این نکته بود که در یکى از منابر شنیده بودم که یک فردى آمده کتابى نوشته که آخرین جملهاى که بزرگان دین گفتند، چه بوده است؟ البته این صحبت را چند سال پیش، قبل از اینکه ایشان رحلت بکنند شنیده بودم. بعدا که ایشان در آن مراحل بد و خیلى ناجور قرار داشتند و دیگر تن صدا خیلى پایین بود و فشار بسیار پایین آمده بود و اصلا قدرت تنفس و قدرت صحبت و توان از ایشان گرفته شده بود، ناگهان مرا به اسم صدا کردند و چون به من گفتند: «آقاى دکتر» (من نزدیک بودم) گفتم، جانم، چیه؟ ایشان ذکر کردند که وضو گرفتن قبل از وقت، تا این جمله را گفتند من متوجه شدم یک مساله فقهى را دارند مطرح مىکنند. آقاى آشتیانى نزدیک بود. صدا کردم و حاج احمدآقا نزدیک بود، ایشان را هم صدا کردم، گفتم، تشریف بیاورید. امام یک مساله فقهى را مىگویند و در حد من نیست. . عارفى، حسن؛ حضور؛ ش 8، ص 72.