
عنوان :
...
کتاب :
...
منبع :
...
تاریخ :
...
گوینده :
...
مکان :
...

در سال 1338 شنیدیم به مرحوم آیتالله بروجردی گفتهاند که مرحوم علامه طباطبایی با این درس مفصلی که برای حکمت و فلسفۀ خود به راه انداخته، به حوزۀ علمیه ضربه میزند، چرا که حوزه، اساسش بر تدریس و نشر علوم دینی، فقه، اصول و حدیث گذاشته شده است. البته علامۀ طباطبایی درس دیگری برای تفسیر قرآن داشتند که آن را در مدرسۀ حجتیه و گاهی هم در همان مسجد سلماسی میگفتند. این درس پایه و اساس تفسیر بزرگ ایشان، یعنی «المیزان» را تشکیل داد که به موازات انتشار کتاب آن در چند جلد، بقیه را هم تدریس میکردند. من نیز مانند بسیاری دیگر در هر دو درس استاد شرکت میکردم. جوّسازی بر علیه مرحوم علامه طباطبایی به لحظههای بحرانی رسیده بود. از این رو، من و چند نفر دیگر تصمیم گرفتیم که در حمایت از علامه طباطبایی دست به کار شویم و جلوی واقعه را قبل از وقوع بگیریم. تمام ترس ما از این بود که مبادا مرحوم آیتالله بروجردی حرفی بزند و افراد مغرض آن را دامن زنند و در نتیجه کار بر علامه طباطبایی سخت شود. اما نمیدانستیم چه کنیم یا کار را از کجا پیگیری کنیم. سرانجام تصمیم گرفتیم که به نزد امام برویم و چارۀ کار را از ایشان بخواهیم؛ چرا که ایشان هم فقیه مصلح بودند و هم حکیم و استاد بزرگ فلسفه. با اینکه شنیدیم که امام کسالت دارند و سرما خوردهاند، ولی چاره نبود؛ شرایط از حساسیت زیادی برخوردار بود. در یکی از همان شبها با دو ـ سه نفر از افراد فاضل به خدمت امام رفتیم. ایشان طبق معمول، با قلم نی و دواتی قدیمی، با خط خوش و زیبای خود، مشغول نوشتن درسی بودند که در همان روزها به تدریس آن مشغول بودند. سلام کردیم و نشستیم. امام آخرین سطر را بر روی کاغذ لیمویی رنگ صیقل زدهای به سبک قُدما نوشتند و قلم را در جاقلمی دوات گذاشتند. سپس ضمن احوالپرسی از ما منتظر ماندند که بدانند برای چه آمدهایم. یکی از ما گفت: شما خودتان استاد فلسفۀ حوزۀ علمیه بودهاید. این روزها بر اثر گسترش مکتب مادی و تبلیغات الحادی، تدریس فلسفه بیش از هر وقت دیگر لازم و ضروری است. فعلاً هم آقای طباطبایی پیشرو استادانی است که در حوزه، فلسفه تدریس میکنند. شنیدهایم در نزد آیتالله بروجردی بر ضد ایشان جوّسازی شده و ممکن است تصمیم حادی بگیرند و عکسالعمل نشان دهند که به زیان آقای طباطبایی تمام شود. خلاصه، از ایشان خواستیم که هر طور شده با آیتالله بروجردی ملاقات کنند و اگر بتوانند ایشان را متوجه غرض ورزیهای اطرافیان یا سادهاندیشان بکنند. اما امام فرمودند: «نمیشود در این باره چیزی به آقای بروجردی گفت.» و چون یکی از دوستان اصرار کرد، امام با عصبانیت گفتند: «من چه کنم؟ کسانی در منزل آقای بروجردی هستند که نمیگذارند کاری برای اسلام انجام بگیرد ...» و پس از چند لحظه سکوت، اضافه کردند: «آقای بروجردی خودشان اهل معقول (استاد فلسفه و علوم عقلی) هستند و شخصاً با فلسفه مخالف نیستند. وقتی بروجرد بودند و خبر به قم رسیدکه گذشته از خارج، فقه و اصول، فلسفه هم تدریس میکنند، چند نفر از افراد مقدس هم از قم بلند شدند، رفتند بروجرد و کاری کردند که ایشان را واداشتند که تدریس فلسفه را ترک کنند، مبادا به حوزۀ علمیه هم سرایت کند و کار به جای باریکی بکشد. ایشان هم از ترس هو و جنجال مقدّسان، آن را ترک کردند.» بعد، امام گفتند: «آقای طباطبایی مرد بزرگی است. حفظ ایشان با این مقام علمی لازم است. ولی من شنیدهام که این روزها خیلیها به درس فلسفۀ ایشان میروند.» من عرض کردم: بله. فرمودند: «مثلاً چقدر؟» گفتم: صبحها در مسجد سلماسی اسفار میگویند و بنده هم میروم، حدود دویست ـ سیصد نفر هستند. فرمودند: «شنیدهام آشیخ حسینعلی هم در مسجد امام حکمت میگوید.» عرض کردم: بله، ایشان هم شرح منظومه تدریس میکنند، بنده هم میروم و حدود 150 نفر شاگرد فلسفه دارند. امام به یکی از فضلای حاضر که او نیز از شاگردان معروف خود امام بود و امروز هم از استادان خارج قم و استاد فلسفه هستند، فرمودند: «تو هم که شنیدهام فلسفه میگویی!» آن فرد فاضل گفت: بله. امام فرمودند: «چقدر پای درس تو میآیند؟» گفت: حدود پنجاه نفر. در این لحظه امام با ناراحتی فرمودند: «خوب، ببینید کی حوزههای علمی شیعه این قدر فلسفهخوان داشته است؟ آیا اینها همه فلسفه را میفهمند؟» سپس فرمودند: «فلسفه در طول تاریخ خود قاچاق بوده و باید آن را به صورت قاچاق خواند. بخصوص در حوزههای علمیه؛ نه اینقدر زیاد و برای همه کس درس بگویید و اجازه بدهید همه بیایند و بنشینند. مگر همۀ اینها اهل هستند؟ کسانی که شایستگی برای خواندن فلسفه دارند، به طوری که منحرف نشوند، کم هستند.» سپس مکث کرده و افزودند: «وقتی من در صحن حضرت معصومه(س) حکمت درس میگفتم، حجرهای انتخاب کرده بودم که حدود هفده نفر جا داشت. عمداً چنان جایی را انتخاب کرده بودم که بیشتر نیایند. به آنها که میآمدند و افراد خاص و شناخته شدهای بودند هم میگفتم درس مرا بنویسیدو بیاورید. اگر دیدم فهمیدهاید، اجازه میدهم بیایید و گرنه شما نباید فلسفه بخوانید، چون مطالب را درک نمیکنید و باعث زحمت خواهید شد؛ هم زحمت خودتان و هم زحمت من! چون خواهید گفت که ما پیش فلانی فلسفه خواندهایم!» بعد فرمودند: «اگر من هم جای آقای بروجردی و رئیس و سرپرست حوزه بودم، از این همه فلسفه گفتن، آن هم به این زیادی و به صورت کاملاً علنی، احساس مسئولیت میکردم. وضع حوزه برای فقه و اصول و حدیث و تفسیر علوم دینی است. البته در کنار آن هم عدهای که مستعد هستند، مخصوصاً این روزها میتوانند با حفظ شرایط و رعایت وضع حوزه و مسئولیتی که فقیه مرجع مسئول حوزه دارد، معقول بخوانند که کمک به علوم دینی آنها بکند و بتوانند در برابر دشمن مسلّح باشند، ولی نه با این وسعت و این همه سروصدا از درس و بحث و چاپ و نشر کتابهای فلسفه آن هم در حوزه!» آنگاه افزودند: «آقای بروجردی را نمیشود دید، آن هم برای این کار. نمیگذارند آنطور که میخواهید مطالب را به ایشان بگویید. به نظرم خوب است آقای طباطبایی چند ماهی تمارض کنند و درس فلسفه را تعطیل کنند و بروند مسافرت تا وضع فعلی قدری آرام بگیرد و بعد که برگشتند، برای عدۀ کمتری و در گوشهای درس خود را بگویند. آشیخ حسینعلی هم درس فلسفه را کمتر بگوید. فعلاً صلاح در این است. تا بعد چه بشود.» به آن شاگرد فاضل حاضر در آن جمع هم فرمودند: «تو هم یا نگو، یا چند ماهی تعطیل کن تا سروصدا بخوابد.» ولی او که ذاتاً فردی جسور بود، گفت: حاج آقا من که تعطیل نمیکنم، هر چه میخواهد بشود. این فرد، هم خودش فلسفه درس میداد و هم شاگرد علامه طباطبایی بود و از این رو به دو دلیل ناراحت بود. ولی امام با کمی عصبانیت فرمودند: «همین که گفتم! جوانی نکن! با مرجع مسئول حوزه نمیشود طرف شد، خطرناک است، بشنو!».
عنوان :
کسانی در منزل آقای بروجردی هستند که نمیگذارند
کتاب :
برداشتهایی از سیره امام خمینی (در عرصه تعلیم، تدریس و مرجعیت) (۵) صفحه ۴۳
منبع :
پا به پای آفتاب؛ ج 3، ص 102