شبی به مسجد هندی رفته بودم مسجد هندی واقع در بازار قبله نجف و از مساجد مشهور بود که مرحوم آیت‌الله سیدابوالحسن اصفهانی مرجع تقلید مطلق عصر در آن نماز جماعت می‌گزارد و آن ایام واگذار به آیت‌الله شیخ موسی خوانساری کرده بود و هم در آنجا درس می‌گفت. این مسجد همچنین محل تدریس بسیاری دیگر از فقها و علما بود. مرحوم آیت‌الله حکیم هم در این مسجد صبحها خارج فقه درس می‌گفت. آن شب در گوشه‌ای دور از جلسه درس خارج اصول آیت‌الله مرحوم شیخ محمد کاظمینی نشستم و به سخنان او که با صدای جهوری ادا می‌شد گوش می‌دادم. آن شب دیدم سیدروحانی بزرگواری وارد شبستان مسجد شد، و در پشت ستونی‌ از ستونهای مسجد هندی که نسبتاً هم قطور بود به نماز ایستاد. جا نماز سفید کوچکی‌ را از جیب درآورد و روی زمین گشود، سپس قامت بست و مشغول نماز شد. از جایی‌ که نشسته بودم، او را در نور کمرنگ چراغهای مسجد می‌دیدم که قامتی رسا و قیافه‌ای‌ خوش ترکیب و محاسنی متوسط و مشکی و عمامه‌ای به اندازه دارد؛ یعنی نه به اندازۀ‌ عمامه‌های بعضی از علمای نجف بزرگ بود، و نه مثل بعضی از فضلای قم که بعدها‌ دیدم کوچک؛ بلکه متناسب و به اندازه بود. گاهی به نماز این روحانی بزرگوار موقر‌ نگاه می‌کردم و در وی خیره می‌شدم، و لحظه‌ای به آیت‌الله کاظمینی با آن اندام درشت‌ و هیکل جسیم و محاسن انبوه و سفیدش که مثل برف بر صورت گلگونش نشسته بود،‌ می‌نگریستم که با صدای جهوری‌اش فضای مسجد را پر کرده بود. او به فارسی آمیخته با‌ عربی چنانکه دأب بعضی از مدرسین خارج است درس می‌گفت، مثلاً: قیل به اینکه ...‌ و هو ما اردناه ... پس تحصل مما ذکرنا ... و از این قبیل جملات که با صدای رسا و‌ پر طنین ادا می‌شد، و شاگردان را که دایره‌وار نشسته بودند مجذوب کرده و در سکوت‌ مطلق فرو برده بود. گاهی صدایی از شاگردان به اشکال بلند می‌شد که بلافاصله استاد‌ با جوابی محکم و قوی و صدایی رساتر او را قانع می‌ساخت و مجبور به سکوت‌ می‌نمود. در همین هنگام روحانی بزرگوار که نمازش تمام شده بود و چون دو رکعت بود‌ حتماً می‌باید نماز تحیت مسجد باشد، نشسته و به روی زانوها خم شده، و به درس‌ مدرس بزرگ و نامور حوزۀ نجف گوش می‌داد، و پس از لحظاتی که مطلب دستگیرش‌ شده با صدای رسا اشکالی کرد. آیت‌الله کاظمینی به طرف راست برگشت ببیند کیست‌ که از راه دور اشکال می‌کند، و چون او را که قسمتی از بدن، سر و گردنش پیدا بود‌ شناخت، به جواب پرداخت. سیدروحانی بزرگوار همان طور که نشسته و خمیده و‌ تسبیح ذکر بعد از نماز را در دست داشت، با طمأنینۀ خاصی قانع نشد و اشکال را‌ دنبال کرد. آیت‌الله کاظمینی هم با صدای رساتری جواب داد. لحظاتی از این ستون به طرف‌ جلسه درس، و از این جلسه درس به این ناحیه سخنان رسایی از دو طرف رد و بدل‌ شد. نه مستشکل قانع می‌شد و دست بردار بود، و نه مجیب در پاسخ درنگ می‌کرد. منظره‌ای جالب و دیدنی بود آنها شاید پنج دقیقه بگو مگو داشتند و گرم اشکال و‌ جواب بودند. شاگردان هم که اغلب را می‌شناختم و از علمای مشهور و فضلای نامی‌ حوزۀ نجف بودند، همگی رو به طرف ستونی داشتند که قسمتی از بدن روحانی‌ اشکال کننده پیدا بود. گاهی هم به استاد نگاهی می‌کردند که به سمت راست برگشته و‌ در حالی که آنجا را نگاه می‌کند، به این مستشکل جواب می‌دهد که قانع نشده و‌ همچنان به اشکال خود ادامه می‌دهد! در آخر، آیت‌الله کاظمینی گفت: آقا اینکه نشد،‌ اگر اصرار به اشکال خود دارید نزدیک بیایید در خدمتتان باشیم تا بیشتر و بهتر‌ گفتگو کنیم. روحانی بزرگوار هم با حالت خاصی که نشانۀ احترام زیاد به استاد بود گفت: شما‌ از همان جا بفرمایید، بنده می‌شنوم، و عرایضم را عرض می‌کنم. این سخن باعث‌ تعجب همگان شد، و ولوله‌ای پدید آورد. سرانجام طرفین ساکت شدند. روحانی موقر‌ جانماز کوچک خود را برداشت و قبل از پایان درس با وقار هر چه تمام‌ در حالی که سر‌ به زیر انداخته بود از در مسجد بیرون رفت. سه ربع ساعت بعد، درس آیت‌الله‌ کاظمینی تمام شد. همینکه شاگردان برخاستند، من که از جای خود برخاسته بودم،‌ نزدیک آمدم دیدم همه از اشکال و جواب سیدروحانی بزرگوار و استاد خود سخن‌ می‌گفتند، بعضی لبخند می‌زدند که موضوع چگونه برگزار شد، و بعضی دیگر هم‌ ناراحت، و یا از اصرار مستشکل متعجب بودند. از یکی از آنها که مرا می‌شناخت‌ پرسیدم: این آقا که بود؟ او گفت: تو اینجا چه می‌کردی؟ مگر نشناختی؟ حاج آقا‌ روح الله خمینی بود.