

برنامه روزانه امام خیلی منظم است. یعنی برنامه یک روز ایشان را که تقریباً ضرب در 365 روز بکنیم برنامه سالانه ایشان مشخص میشود، از صبح که ساعت هفت به طرف دفتر کار و بیرونی خودشان میآیند ملاقاتها شروع میشود. البته گاهی دکتر یک معاینه از ایشان میکند و یا احیاناً افرادی مثل آقای رسولی یا آقای توسلی آنجا هستند که آقای انصاری برنامههای کارشان را میدهد من در داخل قسمت آقایان نیستم که بدانم برنامههایشان چیست ولی مسلماً ملاقاتهایی مثل عقد یا دیدارهای خصوصی است، که بعد از آن ملاقاتهایی است با آقایان سرتاسر کشور یا خانمها یا هر کسی که کار دارد. وقتی که کارهای کشوری با امام دارند و وقت قبلی گرفتهاند که با ایشان در میان بگذارند این کارها هست. بعد از این کارها ایشان از آنجا ساعت حدود نه از طرف محل کار خودشان به بیرونی برمیگردند موقع قدم زدنشان است. نیم ساعت قدم میزنند تا ساعت نه و نیم میشود. بعد به اتاقشان میروند که یک مقدار مطالعاتی دارند مثل بولتنهای خبری و گزارشاتی که از سراسر کشور برای ایشان میفرستند که همه مهر و موم است. خود ایشان همه را باز میکنند و مقید هم هستند و همه را مطالعه میکنند. مطالعهشان تا یک ربع به ده ادامه دارد یک ربع به ده میوهای میآورند ایشان میل میکنند که مختلف است و بستگی به فصل دارد؛ مثل نارنگی، توت یا کاهو. بعد ایشان میخوابند یعنی ساعت 10 / 10 دقیقه میروند برای دراز کشیدن و تا ساعت 30 / 11 میخوابند (البته ما نمیدانیم خدا بهتر میداند که خواب هستند یا بیدار) ساعت 30 / 11 دقیقه ایشان بیدار میشوند که آماده شوند برای برنامههای نماز؛ یعنی وضو، قرآن و بعد هم نماز و نافله. تا ساعت یک و پنج دقیقه که میآیند برای ناهار. نماز که تمام شد، تا یک و پنج دقیقه حدود ده دقیقه وقت دارند که در آن ده دقیقه اگر از اولادها کسی باشد وقتی است که با آنها صحبت میکنند، اگر هم نباشد باز ایشان را میبینیم که مشغول مطالعه هستند که دنبالۀ مطالعات صبح است. ساعت یک و پنج دقیقه – دقیقاً – میآیند طرف خانم برای ناهار، ناهارشان تمام روزها آبگوشت است، آبگوشت لیمو. اگر احیاناً یک تغییری در آن بدهند چندان خوششان نمیآید. تنها آبگوشت لیمو را از همه بیشتر خوششان میآید البته اگر برنج یا خورشت هم باشد میخورند. بالاخره یک چیزی میخورند اما بقیه اهل منزل آبگوشت ندارند، چون آبگوشت مخصوص ایشان است. البته از نظر دقتی که برای غذا خوردن دارند حولهای را با یک بند به گردنشان میاندازند حوله از بالا تا پایین دامنشان است و نایلون تقریباً محکمی است که داخل یک نایلون نازک است که آن را روی حوله میگذارند. همه چیزها باید منظم باشد. همه چیز هم باید دقیق باشد. هیچ کم و کسری از نظر نظم برنامه ناهار ایشان نیست؛ یعنی اگر احیاناً زیر بشقاب آبگوشت تغییر کند ایشان میگویند چرا؟ با این که زیر بشقاب ارتباطی با غذا ندارد. فقط یک بشقاب زیر کاسه آبگوشت میگذارند که همان بشقاب همیشگی است. کاسه غذا و قاشقها همه مخصوص خود ایشان است. بعد ناهار را که میل کردند چند دقیقهای بعد از ناهار صحبت میکنند خصوصاً اگر ما آنجا باشیم یا دخترها و نوهها باشند که البته در تمام طول این مدت رادیو همراهشان است و رادیو را گوش میکنند. مکالمات مجلس را گوش میکنند. سخنرانیهای بین ساعت یک تا دو را حتماً گوش میکنند. قبل از ساعت دو میروند به طرف اتاق خودشان و اخبار ساعت دو را در اتاق خودشان گوش میکنند. تقریباً تا بعدازظهر که گزارشات خبری را مطالعه میکنند. بعد استراحت میکنند و درست ساعت چهار بلند میشوند و چای میل میکنند. بعد نیم ساعت راه میروند، سر ساعت ایشان قدم میزنند. امام وقتی که راه میروند ذکر میگویند. البته اگر رادیو مطلب مهمی نداشته باشد؛ اما اگر یک موقع خاصی از نظر سیاسی یا مسایل کشوری باشد حتماً به رادیو گوش میکنند و رادیویی دارند که بندش بلند است و به مشتشان میاندازند و گاهی همراه رادیو روزنامه میخوانند. گاهی هم تسبیح در دستشان هست ذکر میگویند. البته اینجا است که گاهی بچهها (نوهها) دور ایشان میآیند و دستشان را میکشند و راهشان را کج میکنند و ایشان هم حرفی نمیزنند. البته این در مواقعی است که نخواهند دقیقاً به رادیو گوش بدهند؛ اما اگر در مواقع خاص باشد هیچ اجازه نمیدهند که بچهها دورشان بیایند یا ما صحبتی بکنیم و رادیو را حتماً گوش میکنند. ساعت 5 / 4 که راه رفتنشان تمام میشود یک چای میل میکنند البته اگر فصل تابستان باشد این برنامه یک مقدار تغییراتی دارد؛ یعنی اینطور نیست که ساعت چهار ایشان همیشه از خواب بلند شوند، این بستگی به کوتاه و بلند بودن روز دارد. اگر روز بلند باشد و بعد از راه رفتن، ایشان مطالعاتی از اخبار مختلف روزنامههای صبح و عصر دارند از مسایلی که دقت میکنند سرمقاله است یا سخنرانیهایی که ایشان نظر خاصی روی آنها دارند و حتماً مقید هستند که خودشان مطالعه کنند. گاهی هم اگر خسته باشند یا ما آنجا باشیم برای اینکه ما خیلی بیکار نمانیم به ما میگویند شما برای من بخوانید. بعضی از مسایل را که مایلند حتماً بدانند و بخوانند برایشان میخوانیم. قبل از غروب باز قرآن میخوانند و بعد از قرآن وضو میگیرند و بعد دوباره قرآن میخوانند و بعد برای نماز آماده میشوند که نمازشان طبیعتاً همراه نافله است. بیشتر اوقات میروند داخل حیاط و زیر آسمان نماز میخوانند مگر اینکه هوا خیلی سرد باشد و ایشان احساس کنند که نکند سرما بخورند باز بر میگردند به جای خودشان و مشغول مطالعه میشوند. از کتابهایی که مقیدند مطالعه کنند کتابهای چاپ جدید است که روی آنها را با دقت نگاه میکنند. به همراه روزنامه و مجله. و از زمانی که تلویزیون از عصر برنامه دارد دیگر رادیو را تقریباً کنار میگذارند و تلویزیون را تماشا میکنند چه کانال یک و چه کانال دو باشد. بعد از اینکه نماز را خواندند و مطالعاتی کردند یک ربع بیست دقیقهای را دقیقاً یادم نیست که چه میکنند. شاید گاهی به رادیوهای بیگانه گوش میدهند، تا ساعت هفت بعدازظهر میشود. اخبار را چنان گوش میکنند که واقعاً فقط جواب سلام ما را میدهند یا خیلی که صحبت کنند با چشم احوالپرسی میکنند. یعنی باید ما ساکت باشیم و اگر خودمان در اتاق هستیم دیگر حتی با هم نباید صحبت بکنیم چون ناراحت میشوند، ولی حرفی نمیزنند. البته ما ملاحظه میکنیم. بعد از اخبار و گزارشات خبری اگر احیاناً مصاحبه و سخنرانی خاصی باشد حتماً آنها را گوش میدهند امام طبیعتاً از بعضی برنامهها بیشتر خوششان میآید؛ مثلاً از برنامه خانواده خوششان نمیآید. یک وقت که من آنجا بودم و برنامه خانواده پخش میشد ایشان نگاه نکردند و تلویزیون را خاموش کردند. من گفتم که چطور؟ گفتند که اصلاً برنامه خوبی نیست. گفتم چرا؟ گفتند که خیلی تصنعی است و اصلاً خوب نیست. بعد از شنیدن اخبار یک ربع موقع نرمش ایشان است که دراز میکشند روی زمین و یک شمدی زیر سرشان میگذارند، آن طوری که طبق دستور دکتر هست که پایشان را بالا میآورند و پایشان را با زانوهاشان خم و راست میکنند تعداد این نرمشها را هم خودشان میشمارند. ایشان دستور شام را رأس ساعت نه میدهند البته تا شام حاضر بشود و برای ایشان بیاورند مقداری طول میکشد که باز ایشان تلویزیون تماشا میکنند. بعد از شام کارهای خاص خودشان را دارند که آنها را انجام میدهند که تا حدود ساعت ده طول میکشد. ساعت ده یا 10 / 10 دقیقه برای استراحت به اتاق خودشان میروند و ساعت دو نیمه شب برای نماز شب بلند میشوند (باز اینجا ساعات اندکی تغییر میکند، بستگی به فصل دارد. فصلها که عوض بشود تغییراتی در خواب و بیداری ایشان ایجاد میشود) ساعت تقریباً دو و نیم بیدار میشوند برای نماز شب تا نماز صبح نافله میخوانند بعد از اینکه نماز شب را خواندند یک فاصلهای است تا نماز صبح که در این فاصله یک قوطی دارند که در آن استفتائاتی را که دفتر جواب داده وجود دارد، بعضیهاشان را که مستقیماً باید خود ایشان ببینند دفتر در یک قوطی مقوایی میگذارند و به امام میدهند که امام در این فاصله به آنها نگاه میکنند و بعد نماز صبح را میخوانند. بعد از نماز صبح استراحتی میکنند تا ساعت شش که بلند میشوند و نیم ساعتی را قدم میزنند و بعد از آن قرآن میخوانند. صبحانه ایشان را سر ساعت 30 / 6 دقیقه میبرند و ایشان معمولاً قبل از ساعت هفت صبحانهشان را میل کردهاند. ساعت هفت دوباره به طرف دفتر خودشان میروند. . زهرا مصطفوی، مصاحبه مولف.