در صحیفه امام خمینی کلمه ایثار ۵۹ بار و کلمه شهادت ۸۶۷ بار تکرار شده است. ایثار و شهادت از جمله مفاهیم والایی هستند که ویژۀ قیام ها و انقلاب های مکتبی و الهی است. انقلاب اسلامی ایران که سرشار از  مفاهیم غنی و متعالی فرهنگ اسلام است، به واژه های ایثار و شهادت حیات تازه بخشید؛ بهترین تعبیر از این واژه ها را در کلام و گفتار امام خمینی باید جستجو کرد که می فرماید: مقام شهادت، خود اوج بندگى و سير و سلوك در عالم معنويت است. و در فرازی دیگر در این باره می فرمایند: يكى از فرق هاى مكتب اسلام، مكتب توحيد، با مكتب هاى انحرافى، مكتب هاى الحادى، اين است كه رجال اين مكتب، شهادت را براى خودشان فوز عظيم مى‏دانند: يَا لَيتَنِي كُنتُ مَعَهُم فَأَفُوزَ فَوزاً عظيماً. از شهادت استقبال مى‏كنند، چون قائل هستند به اينكه، ما بعد اين عالم طبيعت، عالم هاى بالاتر و نوراني تر از اين عالم است. مؤمن در اين عالم در زندان است، و بعد از شهادت از زندان بيرون مى‏رود. اين يكى از فرق هايى است كه بين مكتب ما، مكتب توحيد، با ساير مكتب هاست. جوانهاى ما شهادت را طالبند. علماى متعهد ما براى شهادت پيشقدم مى‏شوند. آنهايى كه به خدا اعتقاد ندارند و به روز جزا، آنها بايد بترسند از موت؛ آنها از شهادت بايد بترسند. ما و شاگردان مكتب توحيد از شهادت نمى‏هراسيم؛ نمى‏ترسيم‏. (صحيفه امام، ج‏۷، ص۱۸۲) در ادامه گزیده ای از سخنان امام خمینی(س) در بیان مفهوم ایثار و شهادت و اهداف شهدا و ایثارگران را درروزهای حزن و اندوه شهادت قائد ملت شهید آیت الله سید علی خامنه ای حسینی تدوین شده که از نظر می گذرد: 
-    شهادت در راه خداوند زندگى افتخارآميز ابدى و چراغ هدايت براى ملتهاست. ملتهاى مسلمان بايد از فداكارى مجاهدين ما در راه استقلال و آزادى و اهداف مقدسه اسلام بزرگ الگو بگيرند؛ و با پيوستن به هم سد استعمار و استثمار را بشكنند. (ج ۱۰، ص۴۲۰)
-    شهادتْ عزتِ ابدى است، حيات ابدى است. (ج ۷، ص ۲۴۱)  
-     من شهادت در راه حق و اهداف الهى را افتخار جاودانى مى دانم. (ج ۵، ص۷۸)
-    شهادت فوز عظيم است.  (ج ۷، ص۱۹۰) شما كه براى اسلام بپاخاسته ايد و جان و مال نثار مى كنيد، در صف شهداى كربلا هستيد؛ چرا كه پيرو مكتب آنانيد. (ج ۴، ص۱۵۵)
-    من به جوانان عزيز و غيورى كه جان خود را نثار راه دوست كرده اند، حسرت مى برم. (ج ۵، ص۷۸)
-    اين مطلب براى خداست و ما هم از خدا هستيم؛ إنَّا للَّهِ، و به سوى او هم مى رويم. (همان، ج۱۰،ص۱۰)
-    من به جوانان عزیز و غیوری که جان خود را نثار راه دوست ‎ ‎ کرده اند، حسرت می برم. (ج ۵، ص۷۸)
-    [شهادت] هميشه نفع دارد؛ هميشه از خسارت محفوظ است. (ج۵، ص۳۵)
-    براى شهيد هفت خصلت است كه اوّلى آن عبارت است از اينكه اول قطره اى كه از خون او به زمين بريزد تمام گناهانى كه كرده است آمرزيده مى شود. (ج ۱۳، ص۵۱۴)
-    شهيد نظر مى كند به وجه اللَّه و اين نظر به وجه اللَّه راحت است براى هر نبى و هر شهيد. (ج ۱۳، ص۵۱۴)
-    شهدا زنده هستند و در پیش خدای تبارک و تعالی: عِندَ ‎رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَنند. (ج ۱۴، ص۲۵۸)
-    [شهیدان]سند ايمان و تعهدشان را به اسلام در دست دارند، و قبور شهدا و اجساد و ابدان معلولان، زبان گويايى است كه به عظمت روح جاويد آنان شهادت مى دهد. (ج ۱۶، ص۲۷)
-    اسلام از اين شهدا زياد داشته است؛ و صدر اسلام، پيغمبر اكرم شاهد شهداى بسيار بزرگ بوده است... اسلام هميشه از اين فداييها داشته است. و قرآن كريم، كه به همه ما و به همه بشر حق دارد، سزاوار است كه ما در راه او فداكارى كنيم. (ج ۹، ص ۴۳۶)
-    از شهدا که نمی‏شود چیزی گفت. شهدا شمع محفل دوستانند. شهدا در قهقهۀ مستانه‏ شان و در شادی وصولشان عِندَ رَبِّهِمْ یُرْزَقونَاند؛ و از «نفوس مطمئنه‏ای» هستند که مورد خطاب فَادْخُلِی فِی عِبادِی وادْخُلیِ جَنَّتِی پروردگارند. اینجا صحبت عشق است و عشق؛ و قلم در ترسیمش برخود می‏شکافد. (ج۲۱، ص۱۴۷)
-    خون پاک صدها هنرمند فرزانه در جبهه‏های عشق و شهادت و شرف و عزتْ سرمایۀ زوال‏ناپذیر آنگونه هنری است که باید، به تناسب عظمت و زیبایی انقلاب اسلامی، همیشه مشام جان زیبا‏پسندِ طالبانِ جمال حق را معطر کند. (ج۲۱، ص۱۴۵)
-    بارالها، اين چه سعادت عظيمى است كه نصيب بندگان خاص خود فرمودى كه ما از آن محروميم. (ج ۱۷، ص۱۳۵)
-    اگر بخواهيم ارزش عمل اين شهيدان و جانبازان راه خدا را و فداكارى آنان و حجم پيامد اين شهادتها و جان نثاريها را بشماريم، شايد ناچار باشيم به عجز خود اعتراف كنيم، تا چه رسد به مراتب معنوى و مسائل انسانى و الهى آن، كه بى شك عاجز و وامانده مى باشيم. (ج ۱۷، ص۳۰۳)
-    [شهدا] يكشبه ره صد ساله را پيمودند و آنچه عارفان و شاعران عارف پيشه در ساليان دراز آرزوى آن را مى كردند، اينان ناگهان به دست آوردند و عشق به لقاء اللَّه را از حد شعار به عمل رسانده و آرزوى شهادت را با كردار در جبهه هاى دفاع از اسلام عزيز به ثبت رساندند و اين تحول عظيم معنوى با اين سرعت بى سابقه را جز به عنايت پروردگار مهربان و عاشق پرور نتوان توجيه كرد. (ج ۱۷، ص۳۰۵)
-    هنگامى كه عكسهاى متعدد اين شهيدان نورس نورانى را مى نگرم و ارزشهاى انسانى و مقامات الهى آنان، كه خود از آنها به مرحله هايى دور هستم غبطه مى خورم و ... آن شجاعتها و شهامتهاى فوق تصور را از آنان مشاهده مى كنم احساس حقارت [می کنم]. ج ۱۷، ص۳۰۵
-    [خداوند] شهداى ما را به رحمتهايى كه براى خاصان درگاهش اختصاص داده است مفتخر فرمايد. (ج ۱۷، ص۳۰۷)
-    [خداوندا] شهداى عزيزمان را در خوان ضيافت معنوى خود از جلوه هاى خاص خويش ارزانى بخش. (ج ۱۸، ص۷۵)
-    شرف بزرگِ شهداى در راه حق، «حيات عند الرّب» و ورود در «ضيافه اللَّه» است. اين حيات و اين ضيافت را با قلم هاى شكسته اى مثل قلم من نمى توان توصيف و تحليل كرد، اين حيات و اين روزى غير از زندگى در بهشت و روزى در آن است. اين لقاء اللَّه و ضيافه اللَّه مى باشد. (ج ۱۸، ص۳۲۵)
-    چه مژده اى براى شهيدان در راه مرام حسين- عليه السلام اللَّه- كه همان سبيل اللَّه است، از اين بالاتر كه در جنتى كه آن بزرگوار شهيد فى سبيل اللَّه وارد مى شود و در ضيافتى كه آن حضرت حاضرند، به اين شهيدان اجازه دخول دهند كه آن غير از ضيافتهاى بهشتى است و آنچه در وهم من و تو و شما نيايد، آن بُوَد... (ج ۱۸، ص۳۲۶)
-    رحمت خداوند منان بر شهداى عظيم الشأن و درود بر شهداى زنده كه پشتوانه اسلام بوده و هستند... ج ۱۸، ص۳۲۶
-    با چه بيان و قلم از جوانانى كه به عشق خداوند و شوق لقاء اللَّه در سبقت در دفاع از حق و اسلام عزيز سر از پاى نمى شناسند و تنها سرمايه بزرگ خود را كه جان است فداى هدف مقدسى مى كنند كه انبيا و اولياى بزرگ خدا، همچون سيد مظلومان و سرور فداكاران، نمودند و نداى هَيَهات مِنَّا الذِّلَةُ آن بزرگمرد تاريخ را با قول و عمل خود در سراسر كشور بلكه جهان سر مى دهند، مى توان تجليل نمود... (ج ۱۸، ص۳۳۲)
-    عزيزان من، شما پيروز و منصوريد چه در راه حق تعالى به نصرت ظاهرى برسيد و چه شهيد و معلول و اسير شويد. حق تعالى با شماست. (ج۱۹، ص۱۴۹)
-    چه غافلند دنياپرستان و بيخبران كه ارزش شهادت را در صحيفه هاى طبيعت جستجو مى كنند و وصف آن را در سروده ها و حماسه ها و شعرها مى جويند و در كشف آن از هنرِ تخيل و كتابِ تعقل مدد مى خواهند. و حاشا كه حل اين معما جز به عشق ميسر نگردد، كه بر ملت ما آسان شده است. (ج۲۰، ص۱۹۶)
-    به شهيدان بايد گفت: اتَيكُمُ اللَّهُ مَا لَم يُؤتِ أَحَداً مِنَ العالمينَ.... (ج۲۰، ص۱۹۷)
-    ملتى كه سالار شهيدان را پيشوا و ايثار و فداكارى را سلاح و شهادت را سبب جاودانگى خود مى داند از چه مى ترسد و با چه كسى جز خدا معامله مى كند؟... (ج۲۰، ص۱۹۸)
-    صلوات و سلام خدا و رسول خدا بر ارواح طيبه شهيدان خصوصاً شهداى عزيز حوزه ها و روحانيت. درود بر حاملان امانت وحى و رسالت پاسداران شهيدى كه اركان عظمت و افتخار انقلاب اسلامى را بر دوش تعهد سرخ و خونين خويش حمل نموده اند. (ج۲۱، ص۲۷۳)
-    آنان كه حلقه ذكر عارفان و دعاى سحر مناجاتيان حوزه ها و روحانيت را درك كرده اند در خلسه حضورشان آرزويى جز شهادت نديده اند و آنان از عطاياى حضرت حق در ميهمانى خلوص و تقرب جز عطيه شهادت نخواسته اند. البته همه مشتاقان و طالبان هم به مراد شهادت نرسيده اند. يكى چون من عمرى در ظلمات حصارها و حجابها مانده است و در خانه عمل و زندگى جز ورق و كتاب منيت نمى يابد و ديگرى در اول شب يلداى زندگى سينه سياه هوسها را دريده است و با سپيده سحر عشق عقد وصال و شهادت بسته است... (ج۲۱، ص۲۷۴)
-    در هر نهضت و انقلاب الهى و مردمى، علماى اسلام اولين كسانى بوده اند كه بر تارك جبين شان خون و شهادت نقش بسته است. كدام انقلاب مردمى- اسلامى را سراغ كنيم كه در آن حوزه و روحانيت پيش كسوت شهادت نبوده اند و بر بالاى دار نرفته اند و اجساد مطهرشان بر سنگفرش هاى حوادث خونين به شهادت نايستاده است؟ (ج۲۱، ص۲۷۵)
-    ملت شريف ايران همچون برادران اسلامى صدر اسلام و عصر وحى با فقدان سازوبرگ جنگى و با دست تهى، لكن با قدرت ايمان و ايثار خون و فداكارى در راه اسلام و سبقت به شهادت در راه هدف به پيروزى رسيد و دشمنان مستبد و مستعمر و مستثمر را از صحنه خارج و در زباله دانى تاريخ دفن كرد. اين اسلام و عقيده بود كه ما را پيروز كرد. ملتها و دولتها اگر بخواهند به پيروزى و هدفهاى اسلامى به تمام ابعادش كه سعادت بشر است برسند، بايد اعتصام به حبل اللَّه كنند، از اختلافات و تفرقه بپرهيزند و فرمان حق تعالى را وَ اعْتَصموا بِحبْلِ اللَّه جميعاً و لا تَفَرَّقوا «۱» را اطاعت نمايند... (ج ۷، ص۱۷۰)
-    در اين هنگام دست قدرت الهى از آستين عدالت بيرون آمد و در پرتو «اللَّه اكبر» متبلور شد و ملت ايران را از ضعف به قدرت، ... و از رخوت به حركت متحول نمود و سيل خروشان انسانهاى الهى كه شهادت را سعادت، و ايثار خون را بزرگترين عبادت مى دانستند، ديوار ديومنشان ... را چنان در هم كوفتند كه نه از تاك نشان ماند و نه از تاكنشان. (ج ۱۲، ص۱۳۷)
-    يك ملتى آن طور متحول شده است كه در راه خدا همه چيز خودش را ايثار مى كند و با آغوش باز دنبال مرگ مى رود. اين در طول تاريخ اگر نمونه اى داشته باشد در صدر اسلام است، بعد از آن نمونه اى ندارد. مثل شما جوانها نمونه اى نيست. (ج ۱۳، ص۴۴۰)
-      شما با اين اخلاص و ايثار، جمهورى اسلامى را بيمه كرديد. فتحهايى كه نصيب شما شده است، خصوصاً در فتح مبين، گر چه با هيچ معيارى نمى توان آن را سنجيد و هيچ زبانى نمى تواند از آن توصيف كند، لكن آنچه كه بالاتر از همه اينهاست، اين صداقت شما و اين اخلاص شما در بارگاه حق تعالى است. (ج ۱۶، ص۱۹۷)
-    شما كه جان نثارى و ايثار مى كنيد و با ايده شهادت به ميدانهاى جنگ مى رويد و از اسلام دفاع مى كنيد و از مكتب دفاع مى كنيد و كشورهايى را كه [چشم ] طمع به اين كشور دوخته اند مأيوس مى كنيد، همه اينها ارزشمند و بسيار ارزشمند[است]. (ج ۱۶، ص۱۹۸)
-    آن اخلاص و محبت شما و آن ايثار در راه خدا، بالاترين ارزش است براى شما. آن ايثار و اخلاص است كه حتى در ترازوى عالم غيب هم نمى شود كه سنجش بشود... (ج ۱۶، ص۱۹۸)
-    شهادت در راه خداوند چيزى نيست كه بتوان آن را با سنجش هاى بشرى و انگيزه هاى عادى ارزيابى كرد. و شهيد در راه حق و هدف الهى را نتوان با ديدگاه امكانى به مقام والاى آن پى برد؛ كه ارزش عظيم آن معيارى الهى و مقام والاى اين ديدى ربوبى لازم دارد؛ و نه تنها دست ما خاك نشينان از آن و اين كوتاه است، كه افلاكيان نيز از راه يافتن به كنه آن عاجزند؛ چه كه آنها از مختصات انسان كامل است، و ملكوتيان با آن مقام اسرارآميز فاصله ها دارند. قلم اينجا رسيد و سر بشكست. و ما بازماندگان و عقب افتادگان در آرزوى آن و اين بايد روز شمارى كنيم، و حسرت شهادت و شهيد و شهيدپروران اين چنانى را، كه با ايثار ثمره حيات خود عاشقانه به اين شهيدان شاهد افتخار مى كنند، به گور بريم؛ و از شجاعتهاى بى نظير شهيدان و دوستان اسير و مفقودشان و آسيب ديدگان و اشتياق زايد الوصف اينان براى بازگشت به ميدان شهادت احساس خجلت و حقارت كنيم ... (ج ۱۸، ص۷۴)
-    چه افتخارى بالاتر از اينكه ما در تداوم انقلابمان ذخيره هاى عظيمى همچون شما عزيزان را داريم كه حضورتان در جامعه در تمامى صحنه هاى اسلامى و انقلابى و مردمى يادآور رشادتها و فداكاريها و اخلاص رادمردانى است كه به بركت خونهاى پاك آنان انقلاب و جمهورى اسلامى ايران بارور گرديد؛ و با شهادت و ايثار و جانبازى و اسارت آنان، از پانزدهم خرداد تا كنون، بر تارك نهضتمان نام مجد و آزادى و شرف پايدار ماند. شما، گواهان صادق و يادگاران عزمها و اراده هاى استوار و آهنين، نمونه ترين بندگان مخلص حقيد، كه مراتب انقياد و تعبد خويش را به درگاه اقدس حق تعالى با نثار خون و جان به اثبات رسانيدند... (ج ۲۰، ص۳۷)
-    شجاعت دلير مردان و شيرزنان جهاديمان در جهادمان عليه كفر و بيداد زبانزد خاص و عام است. وسعت دامنه گذشت و ايثار مردان و زنان جهاد، جنگ و صلح، بزرگ و كوچك، فقير و غنى اين مرز و بوم را فراگرفته است. (ج ۲۱، ص۲۰۴)