بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم ريشۀ اختلاف برادران شيعه و سنى مسئلۀ اختلاف بين پيروان دو طايفه و دو مذهب، ريشه‌اش از صدر اسلام است. در آن وقت خلفاى اموى، و خصوصاً عباسى، درصدد بودند كه اختلاف ايجاد كنند. مجالس درست مى‌كردند و [به اختلاف] دامن مى‌زدند. اين اختلاف كم كم اسباب اين شد كه در بين عوامِ از اهل سنت و عوامِ از اهل شيعه اين تنافس^۱ پيدا شد؛ وگرنه نه عوام اهل سنت به سنت رسول‌اللّه‌ عمل كرده و مى‌كنند و نه عوام اهل شيعه پيروى از ائمۀ اطهار كرده‌اند. ائمۀ اطهار ما كوشش كردند تا اينها را داخل در آن جمعيت كنند، با آنها نماز بخوانند، به تشييع جنازه‌هاى آنها بروند. زمانْ كم كم آمد به اين طرف، و قدرتمندان اين كار را كردند براى اينكه اين دو طايفه با هم سرگرم باشند، و خودشان هر كارى مى‌خواهند بكنند. نقشه‌هاى شيطانى استعمارگران قريب سيصد سال پيش از اين، سياست خارجى در ايران و در شرق [اجرا] شد. آنها بيشتر درصدد اين مسائل برآمدند. كارشناسهاى آنها اشخاص و طوايف را مطالعه كردند و روحيات مردم را ديدند و همۀ جهات ماديات ما را تحت مطالعه قرار دادند، و از دو راه خواستند از ما بهره‌گيرى كنند: مادى، مى‌بينيد كه بهره‌گيرى كردند؛ بهره‌گيرى روحانى هم اين بود كه به اين اختلافات دامن زدند و ما را بيشتر، از هم جدا كردند. اينكه مى‌بينيد يك كلمه وقتى از يك آدمى در اينجا صادر مى‌شود، آن را عَلَم مى‌كنند و چند هزار، چند صد هزار چاپ مى‌كنند، نه اينكه يك آدم معمولى اين كار را بكند، اين دولتها و اين خارجيها هستند كه به آن دامن مى‌زنند و آنطور منتشر مى‌كنند... . يگانگى و برادرى سنى و شيعه ما با هم يكى هستيم و ما جدا نيستيم. اختلاف، اختلاف دو تا مذهب است؛ اين اختلاف نبايد اسباب اين معنا بشود كه ما در اساس اسلام [اختلاف كنيم]. اسلام بالاتر از اين معانى است كه ما به واسطۀ اختلاف مسلكى از اسلام مثلاً چه بكنيم. ما كه مى‌بينيم الآن اسلام در معرض خطر است، بر همۀ ما لازم است كه دست به هم بدهيم و از آن اشتباهاتى كه در سابق بوده دست برداريم، دستهايى را كه مثل سابق [مى‌خواهند] ما را از هم جدا كنند قطع كنيم. و من اميدوارم كه به كوشش شما دانشمندان آنجا و ما طلبه‌هاى اينجا بتوانيم اين جدايى را برداريم. چنانچه اختلافاتى هم در بين خود ما هست: اختلاف بين اخبارى و مجتهدين، اين يك باب بود؛ بين صوفيه و متشرعه هم يك باب بود؛ و اخيراً بين احزاب ـ بَعْضُها مَعَ بَعْض؛ [يا] بين دانشگاهى و روحانى. و آنها به اختلافات دامن مى‌زدند تا ما را به خودمان مشغول كنند و همۀ حيثيت ما را ببرند؛ هم ماديات ما را چپاول كنند، هم معنويات ما را از بين ببرند. ولى الآن ملت ما بيدار شده است، هم در طرفهاى شما بحمداللّه‌ به بركت وجود شما، و هم در اينجا به بركت روحانيون اينجا. اميدوارم كه خداوند به همۀ شما سلامت بدهد. و به آقايان كردستانيها و بلوچها ـ به همۀ آنها از قول من سلام برسانيد. من خدمتگزار همۀ شما هستم. ما آمده‌ايم كه اسلام را از اين وضع نجات بدهيم، مسلمين را از اين تفرقه‌ها نجات بدهيم. ان‌شاءاللّه‌ موفق باشيد.

1. ـ فخرفروشى و رقابت.