بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم لزوم بيان خدمات انجام شده من توفيق همۀ آقايان را از خداى تبارك و تعالى مسئلت مى‌كنم. و اميدوارم كه در ضمن هم موفق باشيد كه خدمت بكنيد به اين كشور و از اين حالى كه داريم بهترش كنيد. و بعض مطالب كه مهم است در نظرم عرض مى‌كنم. گرفتارى امروز ما، همين اختلافاتى است كه مشاهده مى‌شود. شما هر چه كار بكنيد اگر اختلافات را كوشش نكنيد كه رفع بشود، كارهاى شما را آن كسانى كه بخواهند يك عيبى بگيرند به آن، عيب مى‌گيرند. هيچ شكى نيست اينهايى كه افتاده‌اند دور بازار و كوچه و اين طرف و آن طرف و سمپاشى مى‌كنند، آنها، اين كارها را مى‌كنند. و اگر شما در همان سطح بالا، اين اختلافات را كوشش كنيد كه با عقل و تدبير، در رفعش بسيار كوشش كنيد ان شاءاللّه‌ يك آرامش روانى پيدا بشود، و كارها در آن آرامش زود انجام مى‌گيرد، بهتر انجام مى‌گيرد. اين مسائلى را كه به من گفتيد در يك همچو اتاق محدودى، بهتر اين است كه هر يك از آقايان كه متكفل يك امرى هستند، وقتى كارى انجام مى‌دهند بروند در راديو بگويند و از مردم بخواهند كه هر كس اشكالى دارد كه مثلاً ما بر خلاف مى‌گوييم، بيايند اطلاع بدهند. در روزنامه‌ها اطلاع بدهند، خودشان بيايند در محضر عمومى اطلاع بدهند كه اين حرفى كه ما راجع به برق زديم، راجع به اسفالت زديم، راجع به كارهاى ديگر زديم چنانچه مردم اعتقادشان اين است كه اين طور نيست و كارى انجام نداده است جمهورى اسلامى، بلكه عقب رفته است از زمان طاغوت، هر كه اين ادعا را دارد، بيايد بگويد كه ما در اين مواردى كه داريم مى‌گوييم كه «عمل كرديم»، بيايند بگويند كه نخير، شما عمل نكرديد. و اگر نيامدند و نگفتند، معلوم مى‌شود كه ما عمل كرديم. و مردم گوش ندهند به حرف اينهايى كه مى‌گويند كه دولت هيچ كارى نكرده و نمى‌تواند هيچ كارى بكند. من نمى‌گويم كه بعد از اينكه اين را هم اعلام كرديد، باز مسائل نيست اما كم مى‌شود، در بين مردم كم مى‌شود. ولو آنهايى كه مى‌خواهند بگويند، مى‌گويند، اما مردم ديگر باورشان نمى‌آيد. اين سكوت شما از كارهايى كه انجام مى‌دهيد، البته بعضيش را مى‌گويند اما همه‌اش را نمى‌گويند. شما هر كدام كه در هر وزارتخانه‌اى هستيد، وزير هر وزارتخانه‌اى هستيد، مقيَّد باشيد به اينكه كارهايتان را بگوييد به مردم. آن چيزى كه نبايد گفت، آن عبادات شخصى آدم است كه نبايد بگويد. اما كارها و خدمتهايى را كه شما كرديد، اگر نگوييد فساد دارد؛ يعنى موجب تضعيف مى‌شود. لكن اگر به ملت بگوييد، بيايد هر كسى بگويد مسائل خودش را كه ما اين كارها را كرديم، در تلويزيون، در راديو اعلام كند و بعد هم اعلام كند كه هر كس مخالف با اين كارهايى است يعنى ما كارهايى را كه كرديم، مى‌گويد ما صحيح نمى‌گوييم، بيايد بگويد. هر دهى كه ما برايش اين كار را كرديم اگر مى‌گوييم كرديم، اگر اينها اعتقاد دارند كه نكرديم، بيايند بگويند و مقايسه‌اى هم بين اين دو سال و اين سالهاى طولانى كه طاغوت بوده است اين مقايسه را بكنيد ريز بدهيد. يك روز البته آقاى باهنر^۱ راجع به مدارس گفتند كه در ظرف اين دو سال، نسبت به طول مدتى كه آنها بودند يك ثلث، مثل اينكه ايشان گفتند كه يك ثلث ما درست كرديم. در صورتى كه در طول سالهاى طولانى اين، دو مقابل آنها زياد بوده است. اينها يك مسائلى است كه بايد گفته بشود. مردم آشنا بشوند. مردم بفهمند كه دولت دارد چه كارهايى برايشان انجام مى‌دهد. آدم خدمت به يك جامعه‌اى بكند و بعد هم خود جامعه ندانند كه خدمت چه شده است؟ البته آن دهات خودشان مى‌فهمند. اما خوب سطح بالاها و خصوصاً شهرستانها اينها خيلى نمى‌توانند بفهمند اين معانى را. بايد گفته بشود و هر كدامتان يك روز در هر چند وقت يك دفعه بياييد و ريز اعمال خودتان را بدهيد كه ما اين كارها را كرديم. جلوگيرى از فعاليت اشخاص متخلّف در وزارتخانه‌ها و مهم در نظر من اين اختلافاتى است كه مشاهده مى‌شود و ريشۀ خيلى زيادى هم ندارد، الاّ ريشه‌هاى نفسانى. بايد يك قدرى اين مسائل را خودتان حل كنيد. در هر وزارتخانه‌اى اگر مثلاً اشخاصى باشند كه مى‌خواهند يك كارهاى [خلافى] بكنند، نگذارند كارها انجام بگيرد، با ملايمت، با تدبير آنها را به وظايفشان آشنا بكنيد. و اگر يك وقت ديديد كه كسى است كه نه، نخواهد گذاشت، خوب، تصفيه بكنيد. واگر كسانى كه تصفيه شده‌اند اشتباه بوده است، آنها را برگردانند باز به محل خودشان تا خدمت بكنند. و من اميدوارم كه ان شاءاللّه‌ همۀ نقايص رفع بشود. و ان‌شاءاللّه‌ اين جنگ هم بزودى تمام بشود. و آن طورى كه امروز صبح هم حتى گفته شد، پيشرفت زياد بوده است. و من اميدوارم كه دنبال بشود اين وضع و آرام بشود مملكت. گرچه اينها نمى‌گذارند به اين زودى‌ها ما آرام بگيريم. ممكن است يك جاى ديگر يك فسادى بكنند. لكن شما و ما بايد مصمّم باشيم. ملت ما بايد مصمّم باشد به اينكه آن چيزى را كه به دست آورده از دست ندهد. ما الآن آن چيزى كه به دست آورديم، ارزشش بيشتر [از] آن مقدارى است كه ما از دست داديم. با اينكه جوانهايى كه ما از دست داديم، ارزششان خيلى زياد است، لكن براى ملتى كه مى‌خواهد مستقل و آزاد باشد، اين طور ضايعات هست. و چون ملت ما همه با هم هستند، دولت را على_' حدّه از خودشان نمى‌دانند، و كشور را كشور خودشان مى‌دانند، و دولت را دولت خودشان مى‌دانند. از اين جهت، كم مى‌شود كه بتواند آنهايى كه بخواهند آسيب بزنند، آسيب بزنند، اگر ملت را آشنا كنيد، باز نگذاريد كه آشنا نباشند به كارهايى كه كرديد، آشنا كنيد به مسائل. برايشان مطالب را بگوييد، برويد توى خود مردم، با آنها مسائل را در ميان بگذاريد كه آن كسانى كه مثلاً گروههايى كه مى‌خواهند نشود اين جمهورى اسلامى، تحقق پيدا نكند اين جمهورى اسلامى، آنها ديگر حرفهايشان مؤثر واقع نشود. رابطه بى‌نظير دولت و ملت در هر صورت مثل اين ملتى كه الآن ما داريم، كم نظير است، بى‌نظير است. بايد گفت كه در جايى الآن گمان ندارم هيچ كدام از شما سراغ داشته باشيد كه يك ملتى با دولت خودش اين طور باشد كه كارها را مشتركاً انجام بدهند. سابق كه طاغوت بود كه هر چه مى‌توانستند كارشكنى مى‌كردند. هيچ همراهى تو كار نبود، براى اينكه مردم ديده بودند كه دولت به فكر آنها نيست. شما بايد آن طورى كه به حسب واقع هم همين طور است به مردم حالى كنيد كه ما براى خدمت آمديم، ادارات براى خدمت آمدند، مردم با دل راحت بيايند تو ادارات. من آن تلخيهايى كه در زمان سابق بود، در زمان رضاخان بود، بعدش هم در زمان اين،^۲ آن وقت آن تلخيها را زمان رضاخان خود من چون جوان بودم توى اين مسائل مى‌رفتم گاهى، كه اگر يك وقت ابتلا به كلانترى پيدا مى‌شد. آن وقت براى جاهايى هم كه از اينجا مى‌خواستند بروند فرض كنيد به آذربايجان هم، بايد بروند كلانترى و آنجا يك ورقه‌اى، چيزى بگيرند. مردم وقتى مى‌خواستند به كلانترى بروند با يك ترس و رعب و وحشتى، كأنّه مى‌خواهند به حبس بروند. اينها عادت نباشد در ادارات كه مردم وقتى مى‌خواهند تو اداره بروند بترسند. اين بيچاره دهاتيها [چون] سابقاً اين طور بوده، حالا خيال مى‌كنند باز هم اين طور است. حالا بايد ادارات به روى مردم باز باشد، و با آغوش باز مردم را بپذيرند، دردهايى كه مردم دارند بگويند به آنها، بتوانند بگويند. آنها هم كوشش كنند در اينكه حل بشود مسائلشان كه مردم احساس كنند كه يك دولتى است كه مال خودشان است. و براى خودشان دارند خدمت مى‌كنند. هيچ اشكال ندارد كه وقتى ملت فهميد كه يك جمعى دارند خدمت مى‌كنند، و خودشان هم آن قُبّه و بارگاههايى كه زمان سابق بود ندارند، آنها هم مثل مردم عادى دارند زندگى مى‌كنند، بلكه شايد بعضشان خيلى هم كمتر باشد. مردم وقتى ببينند به حسب فطرتشان كه فطرت صحيح است. خوب، به حسب فطرت، عاشق يك همچو دولتى خواهند شد. خصوصاً كه بعد از يك همچو قضايايى كه در زمان سابق بوده، آن قضاياى زمان سابق، خوب، خيلى از اشخاص هست كه يادشان هست آن مسائل را. حالا بعد از آن قضايايى كه در زمان سابق بوده، اگر ديدند يك دولتى آمده و عكس آن مسائل الآن هست، همه‌اش خدمت است، همه‌اش اين است كه مى‌خواهند روح مردم آرامش داشته باشد، مى‌خواهند مردم به چيزهايى كه احتياج دارند برسند در همۀ جهات؛ هم در جهت فرهنگى، هم در جهت اقتصادى، و همۀ جهاتى كه دارند. وقتى مردم احساس اين مطلب را بكنند كه يك دولتى است كه از خودشان بوده است، و همچو نبوده است كه فلان الملك و فلان الدوله ـ نمى‌دانم ـ و فلان السلطنه باشند، اين طور نبوده. الآن يك اشخاصى هستند مثل خودشان عادى. وقتى هم در تلويزيون مى‌بينند كه اين وزير كذاست، هم در پيش من هم گاهى بعضى بچه‌ها كه هستند مى‌گويند خوب، چه جور هيكلى مى‌آيد، كه اين با وزارت چطور. اينها باز ذهنشان اين است كه وزير بايد يك يال و كوپالى داشته باشد. به عملشان كار ندارند، به صورتشان كه آن وقت با آن بساط مى‌آمدند و مردم مى‌ديدند آنها را، خيال مى‌كنند حالا هم بايد آن طور باشد. الآن هم بايد وضعش يك وضعى باشد غير عادى. وقتى مردم آشنا شدند با اين مسائل و ديدند خدمتهاى شما را، خود شما را در تلويزيون ديدند، خدمت شما را وقتى عرضه كرديد در تلويزيون ديدند و در راديو شنيدند، قهراً پشتيبانيشان زياد مى‌شود. و الآن هم بحمداللّه‌ ملت پشتيبان همه هستند. پشتيبان همۀ ارگانهاى دولتى هستند. هم راجع به دولت و هم راجع به ارتش و همه، مردم الآن از خودشان اينها را مى‌دانند. شما احتمال اين را مى‌داديد كه اگر يك جنگى پيش بيايد، همۀ ايران دنبال اين باشند كه كمك بكنند؟ همچو چيزى در آن وقت نبود. اگر يك چيزى پيش مى‌آمد از همه طرف، اگر نمى‌كردند يك كارى كه دولت را از بين ببرند، همراهى ديگر نمى‌كردند. الآن مى‌بينيد بچه، بزرگ، پيرزن، مى‌آورند چيزهايى كه دارند، تمام آن چيزى كه دارند مى‌آورند مى‌گويند اينها را براى جنگزده‌ها. اينها براى ارتش، اينها براى چه. اينها يك چيزهاى نمونه‌اى است كه آنهايى كه چشم و دلشان باز است ـ نه آنهايى كه كوردل هستند ـ اين را بايد ببينند. مى‌گويند جمهورى اسلامى عين سابق [است]. حالا شما يك همچو چيزى در تمام طول تاريخ، الآن هم در تمام دنيا يك همچو چيزى را كه مردم با روى گشاده، خودشان براى لشكرشان، براى ملتشان، براى دولتشان همه‌شان دست به هم بدهند، عمل بكنند. جمهورى اسلامى بهتر از اين چى؟ مقايسۀ تحولات بعد از انقلاب با زمان شاه خوب، البته مشكلات هست، همه جا مشكلات هست. بايد ملاحظه بكنند كه مشكلات مثلاً كسانى كه در دولتهايى كه در سابق انقلاب كرده‌اند ـ آن مشكلات در ايران هست؟ آن طور مشكلاتى كه بعد از [شصت سال] الآن هم يك كسى كه نوشته بود از شوروى، يك كسى به من گفت ـ او پسرش آنجا بوده است ـ الآن هم صفهايى طولانى آنجا هست، الآن هم كمبود در آنجا هست. الآن هم شوروى احتياج به امريكا دارد در اينكه مثلاً ارزاقش را به او بدهد، با آن بساطى كه دارند. خوب، يك همچو انقلابى كه در ايران شده است، حالا هم يك دو سال تقريباً يك خرده كمتر يا بيشتر از آن گذشته است. آيا جاى ديگرى همچنين چيزى هست تا شما بگوييد كه اينجا با سابق مثل هم[اند]؟ آيا اين قدر خدمتى كه در اين دو سال با همه گرفتاريهايى كه هست شده است و همه جا مشغول به تعمير، مشغول به بازسازى، مشغول به خدمت هستند، و همۀ ملت كمك مى‌كنند. آيا جاى ديگر همچو چيزى سراغ دارند تا بيايند بگويند كه اينجا با زمان شاه[يكى است]؟ خوب، بايد يعنى اين قدر انسان بى‌انصاف باشد كه بگويد كه حالا با زمان شاه فرق نكرده است. حالا آزادى‌اش را ملاحظه مى‌كنى. خوب، هر كه هر نامربوطى مى‌خواهد مى‌گويد. آزاد هم هست، دارد مى‌گويد. هر كه هر نامربوطى هم مى‌خواهد تو خيابانها فرياد مى‌زد و مى‌گويد اين آزادى غلط الآن هستش. وليكن خوب، كدام وقت در زمان شاه سابق شما يك كدامتان، يك قدم مى‌توانستيد خلاف بگوييد؟ همه دست به سينه ايستاده بوديد يا نه؟ اگر خيلى هم مردم خوبى بوديد، كنج خانه‌هايتان بوديد، كارى به كارى نداشتيد، يا يك كلياتى يك وقتى فرض كنيد در يك روزنامه‌اى يا در نوشته‌اى مى‌گفتيد. حالا داريد شما يك وضع آزادى، يك وضع خوبى داريد رفتار مى‌كنيد. بهتر از آزادى ما چه داريم؟ آن وقت همه چيزمان بسته به غير بود، حالا بسته به غير نيستيم ما. البته همۀ عالم، يك احتياجاتى دنيا به هم دارد؛ اين وابستگى نيست. مثلاً ما احتياج داريم كه گندم بخريم. پول مى‌دهيم گندم مى‌خريم مثل يك آدمى [كه به] نانوايى احتياج دارد. اينها اسمشان وابستگى نيست. وابستگى اين بود كه زمان شاه بود و الاّ خوب، شوروى هم از امريكا احتياجش را مى‌خرد اما وابسته به امريكا نيست. امريكا هم احتياج دارد به يك جايى كه از آنجا يك چيز، از ژاپن مثلاً چيز وارد بكند. مبادلات تجارتى؛ اسمش وابستگى نيست. وابستگى آن بود كه ما در زمان شاه داشتيم كه همه چيزمان را بايد آنها بيايند اداره بكنند. مستشار بيايد و لشكر ما را آن طور بكند كه كردند و آن طور خرابكارى. اين مبادلات و باب خريد و فروش كه متقابل يك اشخاصى با هم خريد و فروش دارند اين وابستگى اسمش نيست. الآن ايران وابسته به هيچ جا نيست. و اين بهترين چيزى است كه جمهورى اسلامى آورده و آزادى هم هست. در عين حالى كه اين قدر از آزادى را معلوم نيست كه انسان اجازه بدهد و ليكن هستش الآن و قبلاً هم خيلى زياد بود. بنابراين، اينكه «نق نق» مى‌زنند نه اين است كه واقعاً آنها عقيده‌شان اين است كه خير، دولت، يك دولت چيزى نيست يا فرض كنيد كه يك گرفتاريهايى الآن هست و ما وابستگيهايى داريم و ما آزادى نداريم و اين حرفها. اين جور نيست. اينها كارشكنى است از اشخاصى كه اشتباه مى‌كنند اگر مردم صحيحى باشند. اين هم براى اين است كه شما حرفهايتان را نزديد و مسائلى را كه داشتيد نگفتيد. و يا اين است كه يك اشخاص مُغْرِضى هستند كه آن اشخاص مغرض را با هيچ جور نمى‌شود درستش كرد. اينها اشخاصى هستند كه مى‌خواستند مثلاً چه بشود. خيال مى‌كردند كه وقتى جمهورى اسلامى شد آنها هم بايد بيايند. آن كه اصلاً نه به اسلامش اعتقاد دارد و نه به جمهورى اسلامى اعتقاد دارد، آن بايد بيايد مملكت را اداره بكند! حالا ديده نمى‌شود اين طورى. آن نقش را مى‌زند. نمى‌شود كه ما بگوييم كه آن آدمى كه سرتا ته بنايش بر اين بوده است كه بيايد يك مثلاً وزارتى را بگيرد يا مثلاً دولت را تشكيل بدهد، حالا دستش كنار است و خودش هم فرارى هست. نمى‌شود بگويند ديگر نق نزن. او نق خواهد زد. بنابراين يك مقداريش تقصير خود ماهاست و آن اينكه آن كارهايى كه كرده‌ايم نمى‌گوييم و اينكه اين ارگانهايى كه در همۀ اطراف مملكت هست نرسيديم به اينكه اصلاحشان بكنيم. اشكالاتى در آنجا هست. هيچ اشكال ندارد كه در دادگاهها، در كميته‌ها، در اين طور موارد، در بين مثلاً اين پاسدارها، با اينكه خيلى مردم خوبى هستند، لكن ممكن است يك اشخاصى وارد شده باشد به اسم پاسدارى و اينها، و فساد بكند. يا در دادگاهها وارد شده باشد يكى كسى و فساد بكند. در صدر اسلام هم بعضى اشخاص وارد مى‌شدند اشتباهى توى اسلام و فسادكارى مى‌كردند اينها بايد البته رسيدگى بشود و بايد در همۀ امورى كه نقايصى كه هست و زياد هم البته هست اين نقايص بايد با بررسيها، با اين رسيدن به اين طور موارد بايد بررسى بشود و درست بشود كه اين نقايص هم كه اشكال دارند به آن، مثلاً به دادگاهها گاهى، يا به زندانها، يا به جاهاى ديگر، رسيدگى مى‌خواهد كه درست بشود كه ببينيم چه جورى است و اصلاحش بكنيم. و اميدوارم كه اصلاح هم بشوند. و چنانچه اين جمهورى اسلامى ـ ان شاءاللّه‌ ـ با آن معناى واقعى و محتواى حقيقى‌اش تحقق پيدا بكند و اين تحولى كه الآن در ايران پيدا شده اصلاً نظير ندارد اين تحول، كه در ظرف مدت كوتاهى، يك ملتى كه توى فسادها داشت زندگى مى‌كرد جوانهايى كه عمرشان را در عشرتگاهها داشتند مى‌گذراندند، در مشروب‌خانه‌ها [سپرى ]مى‌كردند يكدفعه متحول شدند به اينكه داوطلب شدند براى جنگ، داوطلب شدند براى شهادت. و خوشحالى مى‌كنند، گريه مى‌كنند بعضيها كه ما را اجازه نمى‌دهند برويم، شما يك كارى بكنيد اجازه بدهند. اين يك تحول معجزه‌آسايى است كه شده است، و اميدوارم كه اين تحول محفوظ باشد. و مادامى كه محفوظ باشد آسيب نمى‌بيند اينجا. و فرض كنيد كه دخالت نظامى هم بكنند، هر كارى بكنند آسيب نمى‌بيند، من دست آخرش را مى‌گيرم كه خير آسيب هم ببيند و ما هم همه‌مان را از بين ـ خداى نخواسته ـ ببرند، لكن ما تكليفمان را عمل كرديم. مفهوم نداشتن ترس، در راه حق ما مسلمان هستيم، ما مسئوليم پيش خدا. ما امروز كه كشور دستمان افتاد و شما آقايان داريد اداره‌اش مى‌كنيد مسئوليد پيش خدا. اينطور خيال نكنيد كه ما حالا هر كارى بكنيم شده است. نه، همۀ كارهاى شما در محضر خدا [است] و مسئوليد و از شما سؤال مى‌شود. از الفاظتان سؤال مى‌شود، از آن چيزهايى كه عمل مى‌كنيد سؤال مى‌شود، همه‌اش سؤال شدنى است. و اگر ما هم فرض بكنيم، اينكه فرضى است غير صحيح، اما فرض هم بكنيم كه ما نابود بشويم اما، ما در راه يك حقيقتى نابود شديم و نابودى نيست اين، اين «بود» است، و اين همچو است كه اگر يك همچو چيزى در ايران فرض كنيد واقع بشود، دنيا را به تزلزل مى‌اندازد، و زندگى براى دنيا حاصل مى‌شود. بنابراين، هيچ خوفى ما از اين مسائل نداشتيم و هيچ وقت هم از جنگ و ـ نمى‌دانم ـ از اين ارعابهايى^۳ كه اينها مى‌كنند، نبايد بترسيم، چرا بترسيم؟ براى اينكه ما تكليف داريم عمل مى‌كنيم و ما حقّيم. وقتى كه حق هستيم، چرا بايد بترسيم؟ همان كلمه‌اى كه حضرت على‌بن حسين به پدرشان عرض كردند بعد از اينكه فرمود كه خير كشته خواهيد شد و چطور. فرمود كه ما بحق نيستيم مگر؟ گفتند چرا، ما بحقيم. گفت پس چرا بترسيم. ديگر ترسى نداريم ما.^۴ مسئله اين طورى است. ان‌شاءاللّه‌ اميدوارم همه موفق باشيد. و هم كارهاى خودتان را زير نظر خودتان بگيريد كه كارهايتان در نظر خدا هست و اعمالتان ثبت مى‌شود و هم ادارۀ خودتان را كه شما متكفل ادارۀ آن هستيد. اشخاص را، اشخاص صحيح در آنجا باشد. يك وقت اشخاص فاسد در آنجا نباشد كه بخواهد فسادكارى بكند. و اگر اشخاص غير صحيح هستند، موعظه‌شان كنيد، چه بكنيد. اگر ديديد قابل اصلاح نيستند، كنارشان بگذاريد، اشخاص صحيح پيدا بكنيد. و اميدوارم كه همۀ كارها اصلاح بشود و با موفقيت پيش برويم، و اين گرفتاريها ان‌شاءاللّه‌ بكلى رفع بشود.

1. - آقاى محمد جواد باهنر، در مقام نخست وزيرى در دوره رياست جمهورى شهيد محمد على رجايى.
2. - محمد رضا شاه.
3. - ترساندن‌ها.
4. - بحار الأنوار، ج44، ص367.