[راسل‌كر: در امريكا و انگليس تبليغات زيادى مى‌شود كه اگر خمينى در ايران پيروز شود، مملكت را پانصد سال به عقب خواهد برد. مى‌گويند حركت شما ارتجاعى و قديمى است؛ برنامۀ ضد مدرن كردن ايران توسط شاه است. به نظر ما مهم است كه جنبه‌هاى مترقى جنبش اسلامى معرفى شود. من فرصت و امكان براى اين معرفى را دارم؛ و آن را براى كمك به آيندۀ ايران انجام مى‌دهم.] امام: اينها كه شنيده‌ايد در مطبوعات، تماماً تبليغات شاه است. مبالغ زيادى براى آن خرج شده است، براى حفظ شاه. خوب شما ملاحظه كنيد، فرياد مردم چيست؟ مردم ارتجاعى هستند؟ آيا فرياد استقلال طلبى و آزاديخواهى، ارتجاعى است، يا ادعاى شاه؟ حكومت اسلامى مساوى است با پيشگرايى و تمدن و ترقى؛ نه مخالف براى آن است. زير سلطۀ شاه، مملكت رو به تنزل و ارتجاع است. جوانهاى ما، و فرهنگ ما را عقب نگه داشته است و نمى‌گذارد تحصيلات را تمام كنند؛ دانشگاههاى ما ارتجاعى و وابسته هستند؛ نظام حاكم وابسته است به غير؛ و وابستگى ارتجاع است. اقتصاد ما شكست خورده، به غير وابسته است، ارتجاعى است. ما صنعت نداريم؛ مونتاژ است؛ نه رو به ترقى. ملت مستقل، مملكت مستقل، اقتصاد مستقل را ما مى‌خواهيم، اما شاه مانع است. ما و ملت عليه شاه قيام كرده است؛ براى آنكه او مملكت را ارتجاعى كرده است؛ نه ما. ما ارتجاعى هستيم؟ شاه مرتجع است. الحال احكام قرون وسطايى را در مملكت ما اجرا مى‌كنند. [راسل‌كر: وضع حقوق بشر در آيندۀ ايران چگونه خواهد بود؟ براى ساواك چه فكرى كرده‌ايد؟] امام: ساواك، خير؛ لازم نيست. فشار نخواهد بود. ساواك جز ظلم و تعدى و فشار بر ملت نداشته؛ در حكومت اسلامى نخواهد بود. حكومت اسلامى مبنى بر حقوق بشر و ملاحظۀ آن است. هيچ سازمانى و حكومتى به اندازۀ اسلام ملاحظۀ حقوق بشر را نكرده است. آزادى و دموكراسى به تمام معنا در حكومت اسلامى است. شخص اول حكومت اسلامى با آخرين فرد مساوى است در امور. [راسل‌كر: دشمنان شما ادعا مى‌كنند، كه حقوق زنان در حكومت اسلامى از بين مى‌رود، حقوق كنونى كه زنان در زمان شاه به دست آورده‌اند در آينده از بين مى‌رود. من خودم البته باور ندارم؛ شما چه نظرى داريد؟] امام: زنها در حكومت اسلامى آزادند؛ حقوق آنها مثل حقوق مردها. اسلام زن را از قيد اسارت مردها بيرون آورد و آنها را همرديف مردها قرار داده است. تبليغاتى كه عليه ما مى‌شود براى انحراف مردم است. اسلام همۀ حقوق و امور بشر را تضمين كرده است. الآن از فشار حكومت در ايران، آزادى نه براى مرد است و نه براى زن؛ در اسلام براى همه هست. [راسل‌كر: آزادى شيعه چه مفهومى دارد؟ يكى از آيت‌اللّه‌ها در قم ـ برادر شما ـ به يكى از اعضاى گروه ما در مورد ارزشهاى آزاد انسان، يك جواب بسيار روحانى داد؛ خيلى جذاب.] امام: يكى از مبانى اختصاصى شيعه، مبارزه با ظلم و دولتهاى ظالم است. ديكتاتورى از اول پيدايش و بروز آن، شيعه عليه آن زور و ستم مبارزه كرده‌اند، كشته دادند، فداكارى كردند. و مذهب شيعه با خون خود آزادى بشر را تضمين كرده است. در ساير مذاهب، مذهبى مثل شيعه نيست كه قيام عليه باطل بنمايد، اين از خصوصيت بارز شيعه است. [راسل‌كر: آيا راه حل ديگرى جز شاه مى‌بينيد؟] امام: هيچ اميدى نيست؛ ولو با اصلاح شاه. نه ملت و نه اسلام اجازه نمى‌دهد. جرايم رژيم شاه خيلى است. [راسل‌كر: ماهيت رابطۀ شما با جبهۀ ملى چيست؟ اخيراً شما با آنها ملاقات داشته‌ايد؟] امام: ما با جبهه، هيچ رابطه‌اى نداريم. فقط سنجابى آمد و ما مسائل خودمان را به ايشان ـ نه به عنوان جبهه ـ گفتيم و ايشان هم پذيرفتند. [راسل‌كر: تعجب مى‌كنم؛ آنها در اكثر موارد شما را رهبر مى‌دانند؛ رهبر مذهبى و سياسى. چرا اينقدر فاصله وجود دارد؟] امام: قضيه فاصله نيست. مرا ملت به رهبرى پذيرفته است؛ من رهبر جبهه نيستم؛ رهبر مذهبى ـ كه مبناى مذهب بر سياست است. ايرانى‌ها پذيرفته‌اند؛ و لذا آنها به شما پيش خود گفته‌اند. [راسل‌كر: رُل شما دوگانه است. رهبر شيعه و رهبر سياسى؛ مبارزه عليه شاه و فاشيستها و نظاميها. اما بايد شما در ميان همۀ طبقات دوستانى داشته باشيد؛ داراى مناطق نفوذ هستيد. اينها اشخاص مهمى هستند؛ بايد به آنها قدرت داد. چرا نبايد روابط نزديكترى داشته باشيد، با سنجابى و فروهر، كه همه در يك جهت با شما حركت مى‌كنند.] امام: با تمامى اهالى ايران روابط مساوى داريم. براى هيچ رهبر سياسى و مذهبى، اتصال به يك جبهۀ خاص درست نيست. با تمام ملت، رابطه را برقرار مى‌سازيم. رابطۀ خاص، مخالف مصالح است. [راسل‌كر: شما به دوستان سياسى خوبى احتياج داريد، و در يك جنگ بسيار سختى به اينگونه افراد احتياج داريد.] امام: البته ما به همۀ افراد سياسى احتياج داريم، نياز داريم. با يك گروه خاصى رابطه نداريم. همۀ ايران يكدست است، و همه با هم مى‌خواهند انجام بدهند، و چون امت مى‌خواهد، همه داخل آن هستند و با همراهى همه پيش مى‌روند. [راسل‌كر: برنامۀ آينده براى مملكت چيست؟ آيا يك برنامۀ سوسياليستى است؟] امام: خير؛ نه رنگ سوسياليستى و نه كمونيستى؛ برنامۀ مستقل مبنى بر عدالت، دموكراسى و قانون اساسى؛ آن هم قانون اساسى خاص خودش... . [راسل‌كر: سوسياليسم به معناى ما مكتب عمومى است.] امام: قوانين اسلام ـ اگر عملى شود ـ حاصل آن عدالت اجتماعى است، بدون آنكه مفاسد ساير سيستمها را داشته باشد. [راسل‌كر: دربارۀ دولت انگليس چه نظرى داريد؟] امام: نظريات ما، بدبختيهاى شرق عمدتاً ـ و ايران خصوصاً ـ از اين سه دولت امريكا، انگليس و شوروى است؛ و اينها هستند كه رضاخان و محمدرضا را بر ما مسلط كردند؛ و ما مى‌خواهيم از زير سلطۀ آنها بيرون بياييم. ملت قيام كرده است براى خروج از سلطه. چيزى را كه يك ملت خواست، عملى خواهد كرد. [راسل‌كر: ارتباط شما با افريقاى جنوبى و نفت ايران در دنياى سوم چگونه خواهد بود؟] امام: على‌رغم سياستهاى گذشته در رژيم شاه. [راسل‌كر: اگر پيروز بشويد روابط شما با انگليس چگونه خواهد بود؟] امام: ما جنگى با ملت انگليس نداشته و نداريم. اين دولتها متعدى هستند. اگر با حُسن نيت و احترام با ما رفتار كنند، ما هم همين قسم با آنها رفتار خواهيم كرد.