عنوان :
...
کتاب :
...
منبع :
...
تاریخ :
...
گوینده :
...
مکان :
...
[در ملاقات كاتم۱ با امام، ابتدا وى به كار گذشته خود دربارۀ ايران، و كتابهايى كه نوشته است اشاره كرد و گفت كه براى تكميل مطالعات خود دربارۀ انقلاب ايران عازم تهران است، و مايل است قبل از سفر به ايران، از نظريات امام مطلع گردد. او ضمناً گفت كه در كتاب ناسيوناليزم در ايران، وى اهميت تاريخى نقش علماى اسلام را در حركت مردمى عليه امتياز توتون و تنباكو و مشروطيت نشان داده است، و خاطرنشان كرده است كه نه علماى اسلام از اين قدرت خود باخبر بودند، نه دربار قاجار و شاه و نه انگليسها؛ اما بعد از قيام تنباكو و لغو امتياز و عقب‌نشينى ناصرالدين شاه، همه متوجه اين قدرت و ظرفيت عظيم شدند. كاتم همچنين درباره سفرهاى گذشته‌اش به ايران و مطالعاتى كه كرده بود توضيحاتى داد. بعد از صحبتهاى كاتم امام خطاب به او چنين گفتند:] امام: اوضاع ايران در اين پانزده ساله ـ خصوصاً از يك سال قبل به اين طرف ـ بسيار تغيير كرده است. همچنين كه شما متوجه شده‌ايد كه علما و دولتها از قدرت ملى، بيخبر بوده‌اند، ما هم، و همين طور علماى عصر ما و هم شاه و هم دولت شاه از قدرت ملى ـ اسلامى موجود بكلى بيخبر بوده‌اند؛ و نمى‌دانستيم همچون قدرتى ممكن است كه نهضت كند و نهضتى كه در تمام اقشار گسترش پيدا كند؛ يعنى نفوذى از قصبات دوردست تا مركز، و در نيروهاى آدمى، از جوانها تا پيرها، حتى بچه‌ها، زنان، دختران، اينطور گسترش داشتن، هيچ در تخيل ماها نمى‌آمد؛ شايد گمان مى‌كرديم اين قدرت شاه كه هم نظامى است و هم ابرقدرتها: امريكا، شوروى و چين دنبال آن هستند و دست دارند[تزلزل ناپذير است]؛ در ذهن ما نبود كه تزلزلى در قدرت به وجود آوريم. ديديم كه در يك سال اخير چنين تزلزلى آمد؛ كه پايه‌هاى قدرتش يكى بعد از ديگرى ريخته است؛ همه چيز را از دست داده است؛ و با تمام پشتيبانيهايى كه خصوصاً كارتر از او كرده است، اثرى، اين پشتيبانيها در ملت نگذاشته است؛ اعتنا نكرده است؛ نه به حكومت نظامى، نه به دولت نظامى شاه و نه هراسى دارد از تهديدات كارتر و امثال او. يك مطلبى است كه در تمام تاريخ ايران سابقه‌اى نداشته است چنين قيام و نهضتى؛ و اين به نظر ما مى‌آيد كه يك نظر الهى، قدرتى مافوق طبيعت، در اين قضيه و راهنماى اين امر [است]. خوب است كه حالا برويد ايران را ببينيد؛ كه اولاً خيانتهاى بالفعل شده را؛ هر روز در بسيارى از جاهاى تهران و ايران كشتار هست، بدون هيچ بهانه‌اى؛ همين امروز در تشييع جنازه‌اى كه خود دستگاه اجازه داده بود،۲ يك افسر ... دستور حمله داد؛ در حالى كه تظاهراتى نبود، در يك ميدان شهر آدمكشى شروع شد و بسيارى را كشته و زخمى كردند؛ باز يك تشييع جنازۀ ديگرى كه ممكن است به دنبال آن ديگرى بيايد. خيلى خوب است كه شما مطالعه داريد، و سوابق را داريد؛ برويد مطالعه كنيد كه آيا سوابقى دارد كه در ايران، يا در ساير نقاط دنيا؛ كسى كه مدعى و سلطان آنجاست، كه آيا اين آدم، اشرار را دعوت به چاپيدن مردم كند؟ پول بدهد به آنها، مزدور تهيه كند، و اين مردم بى‌پناه را بريزند، و در پناه چماق، در پناه اشرار، يك شاه ادامۀ زندگى دهد؛ و همان نكاتى كه بايد نظم را حفظ كنند، كه خودش برود و اين اشرار را مزد بدهد و اجير كند و بياورد بازارهاى مردم را بشكنند، و غارت كنند مساجد ما را. هيچ مشابهى مى‌توانيد بيابيد در دنيا مثل ايران كه وضع اينطورى است، قوايى كه قدرت را در دست گرفته‌اند؟ كما اينكه نمى‌توانيد ملتى را بيابيد كه با دست خالى در برابر توپ و تانك مقاومت كنند؛ آنها بكشند، و اينها ضد شاه تظاهر كنند. بايد برويد نظاره كنيد؛ ما هم از دور مثل شما نظاره مى‌كنيم. در هر صورت مطالعات شما ارزنده است؛ بعد از مطالعه، يك كتاب قطور بايد نوشت. غمنامه، طولانى است. بايد در مطالعاتى كه مى‌كنيد يادداشتهايى بكنيد از وضع رئيس جمهور امريكا، و پشتيبانى از يك نفر كه هيچ حقوق بشر [را] ملاحظه نمى‌كند و بر ضد حقوق بشر رفتار مى‌كند، و هيچ يك از ملت ما او را نمى‌خواهد. اعلام مى‌كنند؛ هم روحانيون، بازارى، همۀ اقشار مردم؛ احدى او را نمى‌خواهند. كارتر او را پشتيبانى مى‌كند؛ اين براى ملت امريكا ضرر دارد. كارتر مى‌رود؛ اما ميزان، ملت امريكاست. ما مى‌خواهيم تمام بشر، زندگى در صلح كند و ما با ملت حسن‌ظن داشته باشيم. كارهاى كارتر ملت ما را به بدبينى به ملت امريكا مى‌كشد. شما بايد چاره‌اى بينديشيد؛ تنبهى به دولت بدهيد. كسى كه هيچ پايه‌اى ندارد، ايران را چاپيده است؛ در همان خود امريكا، در وزارت خارجه امريكا اسناد آن هست؛ اينگونه پشتيبانى مى‌كنند. [كاتم: مسائل و نكات، عبارتند از اينكه، عقيدۀ عمومى بر اين است كه اگر شاه برود، كودتا بعد از كودتا خواهد شد. در اينجا دو نظريۀ عمده وجود دارد؛ يكى نظريۀ برژينسكى است، كه حمايت و تأييد ژنرال براون ـ وزير دفاع امريكا ـ و سناتور جاكسون را دارد؛ اين اشخاص فكر مى‌كنند كه شوروى عامل تمامى اين مسائل است؛ نه آنكه شوروى‌ها در اينجا با شما ارتباط دارند؛ نه؛ بلكه شوروى‌ها هم مى‌خواهند كه حركت اسلامى در ايران پيروز شود؛ چرا كه براى روسها كودتاى نظامىِ ارتشيان، از پيروزى حركت اسلامى قابل تحملتر نخواهد بود. يك كودتا نظير افغانستان، به حمايت روسها محتمل مى‌باشد. نظريۀ دوم، متعلق است به ساير مقامات دولتى امريكا و از جمله سيا، كه به دو دليل آنها ايران را خوب مى‌شناسند و وضعيت را احساس مى‌كنند. نظر ژنرال ترنر، رئيس سيا، خلاف نظر برژينسكى است؛ آنها اعتقاد دارند كه جنبش ]ايران] اصيل است؛ نه وابسته به روسها؛ اما معتقدند كه جنبش، انسجام ندارد و استمرارى در كارش نيست؛ نهادهاى تقويتى ندارد؛ لذا جنبش ناپديد خواهد شد، و اگر خواست موفق شود و بر كار بيايد، كودتا خواهد شد. اين تصور؛ يعنى عدم انسجام جنبش نادرست است و روسها هم برنده نخواهند شد. گروه سومى هم معتقدند ـ و خيلى مهم است، كه امريكا بايد اجازۀ تقويت و موفقيت را به جنبش بدهد؛ كه [نظام] عوض بشود. طرفداران اين نظريه در اقليت هستند.] امام: نظريۀ آخرين صائب است؛ ما از ايران، سرتاسر ايران، اطلاع داريم؛ و شما هم حالا كه به ايران مى‌رويد، در سرتاسر ايران مطالعه كنيد. در تظاهرات و در خواسته‌هاى اين تظاهرات كه اظهار مى‌شوند، شعارها و مطالبى كه به صورت شعارهاى ملى درآمده است و در تمامى ايران، در هر كجا شعارها شبيه به هم و مطالب، همه يك مطلب است؛ حكومت اسلامى را مى‌خواهند. بنابراين اگر در بين اين جمعيتها چند نفر يا عده‌اى طرفدار شوروى يا كمونيست باشند، درصدى از ملت هستند كه در بين ملت تحليل مى‌روند. ملتى كه اسلام را مى‌خواهد، معقول نيست كه طرفدار شوروى باشد؛ و معقول نيست كه شوروى در آن دست داشته باشد. شوروى از نداى اسلام براى قفقاز مى‌ترسد و شوروى مى‌ترسد كه اين نداى اسلام را تقويت كند؛ و مى‌دانيد كه در اين نداى اسلامى، هر كودتايى كه در آن بشود و هر مطلبى كه ضد اسلامى باشد، بدون نتيجه مى‌ماند و عقيم مى‌ماند. بنابراين، نظريۀ دست شوروى، بى‌پايه و باطل است و اساس ندارد. اما نظريۀ دوم، كه مسئله عمق ندارد و امرى ظاهرى و صورى است كه مثل حباب [فرو] مى‌ريزد از اين است كه توجهى به اساس مطلب ندارند. خيال مى‌كنند مطلب يك روزۀ سياسى، يا نظير سياستى است كه هر روز به يكجور صورت بيابد؛ نمى‌دانند كه اساس آن، اسلام است و عمق اسلام واضحتر از آن است كه ما بيان كنيم. عقيده است؛ عقيده همين است، و اسلام يك مذهبى است كه نمى‌توان بدان گفت كه مثل حباب مى‌ريزد. مطلبى كه آنها گفته‌اند، اساس ندارد. آنچه اساس دارد، نظريۀ سوم است؛ و نهضتى عميق و اساس‌دار بدون دخالت هيچ قدرتى و متكى به خود ملت است؛ و لازم است كه امريكا هم توجه به اين معنا كند، و دست بردارد از پشتيبانيهاى خود؛ و بايد بدانند كه پشتيبانى اثرى ندارد و ضرر خواهد داشت.من گمان مى‌كنم اگر شما برويد ايران و اوضاع را از نزديك مشاهده كنيد، نظريۀ شما هم نظريۀ گروه سوم اقليت خواهد شد. [كاتم: آيا شما از قدرت خودتان، و محبوبيت خودتان مطلع هستيد؟ در كتاب خودم تحليل كرده‌ام كه مصدق از وسعت قدرت و محبوبيت خود مطلع نبود؛ و چون نبود، خودش را كم، و امريكا را خيلى قوى تصور كرد و باعث كودتا شد؛ اما من دربارۀ شما از طريق مصاحبه‌هايتان متوجه شده‌ام كه معتقديد قدرت امريكا خيلى زياد نيست، كه همۀ پيشامدها متكى به امريكا باشد؛ اما در ايران، بسيارى، قدرت امريكا را خيلى بزرگ مى‌كنند. اين ]آگاهى شما] خيلى به شما قدرت مى‌دهد.] امام: فرق بين مصدق و اين زمان، مابين نهضت دكتر و اين نهضت، اين است كه آن نهضت، سياسى بود و مردم ما هم با جنبۀ سياسى وارد شده بودند ـ وارد نهضت ـ و بعضى اشتباهات هم بود؛ كه آن اشتباهات منجر به شكست شد. لكن اين نهضت، نهضت مذهبى ـ اسلامى است؛ و پيش ما، قدرت اسلام فوق قدرتهاى مادى ابرقدرتهاست. مى‌بينيد كه اين قدرت است كه مشت را در مقابل تانك و مسلسل قرار داده است و پيرزنها را به خيابانها كشانيده است، و بچه‌هاى كوچك را به تكاپو واداشته است. اين قدرت مذهب و معنويت است؛ اتكا ما به خداوند و به معنويت است؛ و هيچ قدرتى در عالم نمى‌تواند در مقابلش بايستد. همان طور كه ملتى كه به چنين قدرتى متكى است، در برابر تمام قدرتها مى‌ايستد. اما اسطورۀ قدرتها؛ در مردمى كه مدتها زير شكنجه بوده است؛ اسطوره‌ها درست مى‌شود. آن چيزهايى كه هست، چند برابر جلوه مى‌كند؛ و ما مى‌خواهيم با قدرت الهى، اين اسطوره‌ها را بشكنيم، و ملتى كه تاكنون در زير شكنجۀ شاه و پدر شاه بوده‌اند از زير شكنجه بيرون بياوريم؛ و به قدرتها هم نشان بدهيم كه اگر ملتى چيزى را نخواهد، نمى‌توان با سرنيزه به او تحميل كرد. اين سرنيزۀ يك نظامى نيست كه آن را بشكنند؛ قدرت معنوى است؛ و قدرت نظامى، قدرت قيام ندارد. [كاتم: سؤال آخر من، دربارۀ شخصيت سيد جمال‌الدين اسدآبادى است. آيا شما او را شخصيت برجسته‌اى مى‌دانيد؟] امام: جمال‌الدين مرد لايقى بوده است، لكن نقاط ضعفى هم داشته است؛ و چون پايگاه ملى و مذهبى در بين مردم نداشته، از آن جهت زحمات او با همۀ كوششها، به نتيجه نرسيد؛ و دليل بر اينكه پايگاه مذهبى نداشته است، اينكه شاه وقت، او را گرفت و با وضع فجيع، تبعيد كرد؛ عكس‌العملى نشان داده نشد؛ و زحمات او، چون اين پايگاه را فاقد بود، به نتيجه نرسيد.] پس از ختم مذاكرات، امام مجدداً كاتم را تشويق كرد كه مطالعات خود را در مورد جنبش اسلامى ايران ادامه دهد و حقايق را منتشر سازد.]
عنوان :
ویژگیهاى نهضت اسلامى مردم ایران جنایات رژیم شاه و پشتیبانى امریکا از وى
مرجع :
صحیفه امام (۵) صفحه ۳۰۶
مکان :
پاریس، نوفل‌لوشاتو
تاریخ :
۱۳۵۷-۱۰-۰۷
مخاطبین :
ریچارد کاتم (استاد علوم سیاسى دانشگاه پیترزبورگ ایالت پنسیلوانیاى امریکا)