[كلود شايه: در ابتداى اقامت حضرتعالى، ما خدمتتان رسيديم و قبلاً هم صحبت كرده و اطلاع داديم، كه هيچ گونه ممانعتى براى ماندنتان در فرانسه وجود ندارد.] امام: متشكرم. [كلود شايه: حضرتعالى فراموش نفرموده‌ايد، كه در دفعۀ قبل خطوط كلى جنبش را تشريح فرموديد. من در تماس خودم با مقامات عاليه، اهداف نهضت را به آنها منتقل كردم. در عين حالى كه توجه داريم كه مسائل حضرتعالى، مسائلى است مربوط به امور داخلى ايران، مع‌ذلك حالا آمده‌ايم عرض كنيم، كه ما به تمامى اين مسائل توجه داريم و توجه كرده‌ايم. شرايط قبلى، به سرعت تغيير مى‌كند و رو به جلواست؛ و فكر نمى‌كنيم كه بايد به اين مسائل مشغول شويم، و توجه داشته باشيم. همكار من ـ كه بيشتر از من صلاحيت دارد ـ اين بار همراه من آمده است، تا اين توجهات را به نظر حضرتعالى برساند. وزير امور خارجۀ فرانسه توجه خاص و عميقى دارد كه اين شخص را همراه من به ملاقات جنابعالى فرستاده است. ژاك روبر: از فرصت و ملاقاتى كه به ما داده و ما را پذيرفته‌ايد تشكر مى‌كنم و توجه شما را به اين نكته جلب مى‌كنم كه همان طور كه موسيو شايه گفتند، هدف ما دخالت در امور ايران نيست؛ بلكه منظور از اين ملاقات و مذاكره، كسب اطلاع است. دولت فرانسه علاقه‌مند است، آنچه را كه در دنيا اتفاق مى‌افتد بفهمد؛ و طبيعتاً در سياست خود مستقل عمل مى‌كند. اين اطلاعات را ما براى سياست مستقل خود لازم مى‌دانيم. ما، نسبت به مردم ايران علاقۀ قديمى داريم. من در وزارت خارجۀ فرانسه مسئول امور خاورميانه و امور ايران هستم. مسائل سختى كه در ايران در ماههاى گذشته رخ داده است توجه ما را به خود جلب كرده است. نفوذ قطعى شما در ايران، ما را بر آن داشته است كه خدمت شما برسيم و چند سؤال در اين باره بكنيم. اولين مطلب، تحليل كلى از مسائل ايران ـ خصوصاً راجع به دولت بختيار و احتمال تشكيل شوراى سلطنت ـ است.] امام: مكرر گفته‌ايم كه ما و ملت، تحمل شوراى سلطنت و شاه را نخواهيم كرد. تمامى بدبختيهاى ما، از شاه و رژيم سلطنت است. بختيار هم مثل اسلافش چند روزى خواهد بود و كنار خواهد رفت. [ژاك روبر: منظور شما اين است كه حتى رفتن شاه به خارج هم راه حل نيست؟] امام: خير. [ژاك روبر: آيا استعفاى كامل ]شاه] مورد نظر است؟] امام: استعفاى كامل! او الآن هم كنار است. استعفا مطرح نيست. ما از اول او را قانونى نمى‌دانستيم؛ حالا هم كه همه رأى به خلع او داده‌اند. مردم رژيم سلطنت را نمى‌خواهند؛ همه را نفى كرده‌اند، سلطنت خلاف قوانين ماست. [ژاك روبر: آنچه كه ما از اولِ اين بحران فهميديم، رژيم سلطنت براساس قانون اساسى 1906 است و ادامۀ اين رژيم از قبل است. مسئله اساسى، عدم اجراى قانون است، كه قدرت مذهبى را در درجۀ اول قرار مى‌دهد. آيا اين تغيير كرده است؟] امام: اصل قانون اساسى اين است كه سلطنت و همۀ رژيمها بايد به تصويب مردم باشد. مسئله رژيم، بدون رضايت مردم، هيچ اساس ندارد. مردم الآن ـ تماماً ـ نه شاه و نه سلطنت پهلوى را مى‌خواهند، و نه رژيم سلطنتى را؛ بلكه جمهورى (جمهورى اسلامى) را مى‌خواهند. [ژاك روبر: بنابراين آنچه مطرح است سلطنت اين يا آن خانوادۀ مورد نظر نيست؛ آنچه در اين قانون اساسى به جاى سلطنت، جايگزين مى‌شود جمهورى ـ جمهورى اسلامى است. ممكن است بحثى دربارۀ اين جمهورى و اسلامى بكنيد؟] امام: اصل جمهورى همين است كه در مملكت شما هم هست؛ كه آراى عمومى مردم آن را تعيين مى‌كند. اسلامى مى‌گوييم، چرا كه قانون اساسى ما براساس آن است. قانون اساسى فعلى را بررسى مى‌كنيم، آنچه با اسلام موافق است مى‌پذيريم و هر جا كه تناقض دارد رد مى‌كنيم. جمهورى است، يعنى دموكراتيك؛ و اسلامى است، يعنى قانون آن اسلامى است. [ژاك روبر: بجز رياست جمهور، آيا نظرتان حضور پارلمان، و احزاب و مقابلۀ احزاب هم هست؟] امام: بله؛ همۀ اينها هست. [ژاك روبر: آيا تغيير، مثل فرانسه است؟] امام: بله، همين طور است؛ اما قانون ما اسلام است. [ژاك روبر: فرض كنيم كه شاه رفته است؛ در چنين شرايطى كسانى كه قدرت را در مرحلۀ انتقالى به دست مى‌گيرند تا انجام انتخابات، آيا در دست مذهبيها خواهد بود يا كسانى كه مورد تأييد مذهبيها باشند؟] امام: در دست كسانى كه ما تعيين مى‌كنيم و كسانى خواهند بود كه شورايى آنها را تعيين خواهد كرد. [ژاك روبر: از شرايط فعلى ايران متأسفم. آخرين سؤال ما درباره ارتش است. نظر شما چيست؟ آن را حفظ خواهيد كرد؟ قدرت مذهبى با ارتش كنار مى‌آيد؟] امام: با اصل ارتش مخالفتى نداريم. هر كشورى ارتش لازم دارد. ارتش را بايد تصفيه كرد. اشخاصى استفاده‌جو هستند و خائنند. اما جناحهاى ديگر خدمتگزار به وطن هستند و بايد محفوظ بمانند. البته ارتش با اين عرض و طول كه بيشتر بودجه مملكت را فرو مى‌برد قابل تحمل نخواهد بود. [ژاك روبر: ما در اين مسافرت (منظور مسافرت وزير امور خارجۀ فرانسه به كشورهاى همسايه ايران است) به كشورهاى عربى اطراف خليج رفته بوديم. از مسائل مربوط به ايران سخت ناراحتند كه عدم ثبات ايران همۀ منطقه را به هم مى‌زند. شاه حسين هم وقتى به فرانسه آمد از همين مسائل نگران بود، شايد هم حافظ اسد، كه چه خواهد شد. مورد علاقه است كه بدانيم به نظر حضرت آيت‌اللّه‌ در آينده وضع ثبات منطقه چه خواهد شد. به علت اهميت آن براى دنيا و وزن ايران در منطقه و دنيا، ثبات ايران را چگونه حفظ مى‌كنيد؟] امام: ثبات ايران با نبودن شاه بهتر حفظ مى‌شود. بودن شاه عدم ثبات را به وجود آورده است، و تمامى ابعاد ملى، سياسى و اجتماعى ايران فرو ريخته است. اينها بايد در مدتى ترميم گردد. اما در مورد ثبات منطقه، دولت ايران وضع ژاندارم را نخواهد داشت كه براى حفظ مصالح ديگران امنيت را حفظ كند. اما ايران با ساير كشورهاى منطقه در حفظ آرامش و ثبات همكارى خواهد كرد. [ژاك روبر: يكى از كشورهايى كه با ما صحبت مى‌كرد، اظهار نگرانى مى‌كرد كه تحولات اخير ايران ممكن است موجب تجزيه ايران بشود. آيا چنين چيزى امكانپذير است؟] امام: اين تبليغات و تشبثات شاه است. دروغ است. واقعيت قضيه اين است كه هرگز احتمال چنين چيزى نيست و واقعيت ندارد. [ژاك روبر: مسئلۀ مورد سؤال اين است كه روسيه قدرت بزرگ جهانى همسايۀ شماست كه قرارداد 1921 را با ايران دارد و به موجب آن هر كشورى كه به خاك ايران نيرو پياده كند يا نيروهايى به مرزهاى ايران نزديك شوند و خطرى براى روسيه باشد آنها به ايران نيرو وارد خواهند كرد. با توجه به اينكه روسها از اين قرارداد صحبت مى‌كنند، و امريكايى‌ها ناوهاى جنگى خود را به خليج فارس آورده‌اند؛ اين سؤالها مطرح مى‌گردد.] امام: اين قرارداد ـ با روسها ـ اصل آن غيرقانونى است؛ اصل آن هم امكان به وجود آمدن را ندارد. آنطور نيست كه هر كدام از اين دو اجازه بدهند كه ديگرى وارد شود. وقتى جنبش به حركت درمى‌آيد بايد تمامى جوانب آن را بپذيرد. [ژاك روبر: دولت فرانسه مخالف جنگهاى ابرقدرتهاست.] امام: ما هم مخالفيم. [ژاك روبر: در بين كشورهاى توسعه يافته و در حال توسعه، كارهايى در حال انجام است. كارهايى انجام مى‌شود ـ در سطح سازمان ملل متحد و سايرين ـ كه ما هم جزو آنها هستيم. تمام خارجيهاى مقيم تهران، نگران وضع آينده هستند؛ كه آيا اين روابط ادامه خواهد يافت؟ چه خواهد شد؟ برخى اقليتهاى مذهبى ـ خصوصاً يهوديها ـ ابراز نگرانى كرده‌اند. نظرتان چيست؟] امام: بعد از استقرار حكومت اسلامى، قراردادها مورد بررسى قرار خواهند گرفت. آنچه كه مورد قبول باشد و به مصالح ما باشد قبول مى‌كنيم. خارجيها و اقليتها، همه محترمند. اقليتهاى مذهبى در اسلام احترام دارند، آزادى دارند. بدانيد آنها بهتر به زندگى خود ادامه خواهند داد. نمايندۀ يهوديان آمد اينجا، و من به آنها اطمينان دادم كه با آنها به احترام رفتار خواهد شد.