بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم خدمت ذى‌شرافت جناب مستطاب ثقة‌الاسلام و المسلمين آقاى فلسفى، خطيب شهير اسلامى ـ دامت افاضاته به عرض عالى مى‌رساند، ان شاءاللّه‌ مزاج محترم خالى از نقاهت است. ضمناً اعلاميۀ آقاى خوانسارى را ملاحظه كردم و خالى از تعجب نبود.^۱ اصل اقدام ايشان بسيار به موقع و لازم است لكن كيفيت آن خيلى نارسا و سست است. براى اين مطلب دينى كه اساس روحانيت و ديانت و مليت در خطر است، مجلس روضه درست كردن و در ضمن آن، اساس ديانت را قرار دادن، بسيار موهن است نسبت به مقصد. و از آن بدتر آنكه مسجد سيد عزيزاللّه‌ را كه چهار هزار جمعيت مقدس بازارى در آن مجتمع مى‌شود. و البته مى‌دانيد دولت از ديانت نمى‌ترسد، تا از بازارى متدين و دعاى اينها يا نفرين آنها وحشت كند؛ دولت از مردم فعال و جوان و احزاب و دانشگاه ملاحظه مى‌كند. بايد يك اجتماع دينى كه آقاى فلسفى سخنگوى ديانت اسلام صحبت مى‌كند و آقاى خوانسارى از مراجع وقت مى‌خواهد صحبت كند در مسجد سيد عزيزاللّه‌ كه حكم يك صندوقخانه را دارد، نباشد. من نمى‌دانم اين چه فداكارى است؟ بايد اين امر به توسط يك كرور اعلاميه به تهران و حومۀ تهران حتى قزوين، قم و بلاد نزديك و دور منتشر شود و گفته شود و نوشته شود كه چون براى اين اجتماع، جايى در تهران نيست، خارج تهران در بيابان مى‌رويم. در اين صورت از دو حال خارج نيست، يا آنكه با سرنيزه جلوگيرى مى‌كنند و آن خيلى بعيد است. آن وقت تكليف يكسره مى‌شود و ما غالب مى‌شويم و سقوط دولت حتمى است، و يا نمى‌كنند، تمام ناراضيها به شما ملحق مى‌شوند و غوغا مى‌كنند و عظمت مطلب، آنها را از پا درمى‌آورد و طرفين مطلب به نفع مسلمين است. حالا اين فرصت از دست رفت، لكن فرصت ديگرى باقى است و آن اين است كه جنابعالى در ضمن صحبت تكيه كنيد به اين نكته كه ما نمى‌خواهيم اجتماع بزرگ درست كنيم و الاّ در صورت لزوم در خارج تهران اجتماع مى‌كنيم و مطالب مهمتر را به گوش ملت مى‌رسانيم و در قم اجتماع ايران را تهيه مى‌كنند و در صحراى قم، به مردم ايران مطالبى كه بايد گفته شود، شخصاً بعضى از علما خواهند گفت. سركار مى‌دانيد در اين حال كه ما قرار گرفتيم قضيه از آشتى و صلح گذشته و پاى نابودى احكام اسلام و فتح در كار است و «هيهات منّا الذلّة». نترسيد، ملاحظه نكنيد. آقاى خوانسارى را نمى‌گيرند. شما را نمى‌گيرند؛ دنيا اقتضا ندارد. شما بهتر مى‌دانيد. بنده از ناراحتى ديگر نمى‌توانم عرض بكنم. والسلام عليكم و رحمة‌اللّه‌. 2 جمادى‌الثانيه روح‌اللّه‌ الموسوى الخمينى

1. ـ در پى دعوت امام خمينى از علما و مراجع براى اعتراض به لايحۀ انجمنهاى ايالتى و ولايتى، آقاى خوانسارى اعلاميه‌اى صادر كردند كه در آن هيچ اشاره‌اى به موضوع مذكور نشده بود. متن اعلاميۀ ايشان چنين است:« بسمه تعالى شأنه. به مناسبت تصادف روز پنجشنبه سوم جمادى‌الثانيه با رحلت حضرت صديقۀ كبرى فاطمۀ زهرا ـ عليها سلام ـ مجلس ذكرى از ساعت 9 الى 11 در مسجد سيد عزيزاللّه‌ منعقد؛ اميد است براى عرض اخلاص به مقام مقدس پيغمبر اكرم ص، به استماع موضوع مهم مذهبى كه لازم است به اطلاع رسد، عموم طبقات، خاصه آقايان علماى اعلام ـ دامت بركاتهم ـ شركت فرمايند. الاحقر: احمد الموسوى الخوانسارى».