بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم نقش مردم در نظامهاى پيشين و نظام اسلامى من وقتى كه متصديان امور ايران را، همه، چه آنهايى كه در خارج هستند، چه اينهايى كه در داخل هستند، مى‌بينم و مقايسه مى‌كنم با متصديان امور در سابق، زمان قاجار، من آن وقت هم يادم هست و زمان رضاشاه و زمان شاه و اينها، احساس مى‌كنم كه واقعاًيك تحول عظيمى پيدا شده است در ايران، يعنى كار از دست قلدرها به دست ملت افتاده است، آنهايى كه از خود ملت‌اند. در سابق در هيچ امرى از امور، ملت دخالت ياگذاشتند بكند يا از باب اينكه مى‌ديد از بس فساد هست در كار، نمى‌كردند. فرض كنيد كه در انتخابات كه حق ملت است ـ انتخابات ـ يا مردم اصلاً متوجه نبودند كه مسئله انتخابات چى هست. اصلاً توجه به اين معانى خيلى نداشتند از باب اينكه مردم را به بازى‌گرفتند، در زمان قاجار يك عده از خانهايى كه در اطراف بودند از مالكين و از متنفذين، آنها بودند كه قبضه مى‌كردند. در زمان رضاشاه كه ديگر شاه و هرچه بود اينها بودند؛ مجالى براى مردم اصلش نبود. اين در انتخاباتى كه حق مردم بود، در ساير امور كه ديگر مردم آن قدرها خودشان حق قائل نبودند. با اينكه آن هم حق آنها بود اصلاً دخالت نداشتند. مثلاً يك حكومتى مى‌رفت در يك جايى هر كارى دلش مى‌خواست مى‌كرد، هر فسادى مى‌كرد صداى مردم به جايى نمى‌رسيد و در بعضى از اوقات اين طور بود كه آن مثلاً صدر اعظمى كه آنجا، آن نخست وزيرى كه آن وقت بود، آن زمان هم خصوصاً زمان قاجار كه بيشتر اين مسائل بود اصلاً هر جايى را در تيول يك كسى قرار مى‌دادند يك كسى را در خراسان مى‌فرستند، خراسان مال تو، البته او يك چيزى مى‌داد خراسان مال او بود، يعنى معنايش اين بود كه تو اين رشوه را به من بده، خراسان هر كارى مى‌خواهى بكنى، هر چه مردم فرياد كنند كسى نيست كه گوش كند به حرفش. و من امروز مى‌بينم كه بحمداللّه‌ مسئله اصلش از آن وضعى كه آن وقت داشته است بكلى دگرگون شده است. الآن نخست وزير و رئيس جمهور و ـ عرض مى‌كنم كه ـ ساير رؤسا، ساير وزرا اينها از خود اين مردم هستند، اينجور نيست كه اينها از يك طبقه مثلاً ديگرى باشند و طبقات مختلفى باشد و آن گردن كلفتهاى آن وقت باشند. نه، از خود همين هستند كه يك طلبه بوده است حالا آمده رئيس جمهور شده است، يكى بازارى بوده آمده است چه شده، يكى كاسب بوده، همين است. شما هم همين طور هستيد، اين اصلاً از وضعتان معلوم است. آن وقت وضع معلوم بود كه چه خبر است، حالا هم از وضع معلوم است. بعضى از آقايان طلبه هستند و اهل علم هستند و سفيرند، بعضى آقايان هم اهل همين ملت هستند، حالا يا بازارى بودند يا محصل بودند يا دانشگاهى بودند، همين مسائل است. لزوم اصلاح سفارتخانه‌ها و ما بايد اين را غنيمت بشماريم كه حالايى كه كار دست خود ملت افتاده و خود ملت است كه زمام امور را به دست گرفته است ما غنيمت بشماريم و كار كنيم براى اسلام، براى ملتمان كار كنيم. كار براى شمااين است كه... شما نمى‌دانم حالا آن وقت، وضع سفارتخانه‌هاى آن وقت را اصلاً نه، لابد نديديد، نرفتيد آنجا، سفارتخانه كسى نمى‌رفت، اما خوب وضع را اطلاع دارند. مثلاً ايشان اطلاع دارند كه وضع آن وقت چى بوده. بايد وضع بكلى تغيير كند، تغيير هم كرده است، اما تغيير اساسى باشد كه يك سنتى بشود به واسطۀ شما براى آينده‌ها. كسى كه يك سنت خوبى را بگذارد، در اجرش تا آخر شريك است به حسب روايات ما. يك وضعى در آنجا درست كنيد كه كسانى كه مى‌آيند و سفارتخانه را مى‌بينند متوجه بشوند كه اين سفارتخانه با ساير سفارتخانه‌ها فرق دارد. حتى با سفارتخانه‌هاى دول اسلامى‌فرق دارد. اين سفارتخانه با سفارت‌هاى سابق اصلاً طرف نسبت نيست، يك جور ديگرى است. اگر شما موفق بشويد به اين معنا كه وضع را جورى كنيد كه به ارث برده بشود براى آتيه، ما مسئول حالا كه نيستيم، ما مسئول هميشه هستيم. ما الآن كه مجال دستمان آمده است مسئوليتمان براى دوره‌هاى بعد است. نه اينكه فقط هر چه شد بعد، بعدها هر چه شد بشود، ما تا زنده‌ايم بشود، هر چه مى‌خواهد بعد بشود. اين جور نيست. ما مسئوليم كه اين سفارت، شماها آقايان اين سفارتخانه‌ها را به جورى درست بكنيد كه وقتى دست يك سفارت ديگرى افتاد، نتواند اصلاً تغييرش بدهد به اين زوديها. و همۀ جهاتش، هر جهتى كه در آن وقت بوده عكسش را بكنيد، آن وقت من مى‌دانم جهت صحيح نبوده در كار. جهت سالم نبوده يا بست و بندهايى بوده‌است كه سياسيها مى‌كنند غالباً براى استفاده‌هاى شخصى يا استفاده‌هاى ديگرى، غيرمشروع حالا بايد وقتى كه مى‌آيند مى‌بينند ببينند كه در يك محيطى وارد شده‌اند كه اين محيط اسلام است. اين محيط ملت اسلام است و نمى‌توانند در اينجا يك كارى بكنند، بر خلاف اينكه در سابق يك سفيرى وارد مى‌شد ايران، و اين اشخاصى كه براى ملت مثل گرگ به جان ملت افتاده بودند در مقابل آنها مثل روباه بودند. اين براى اين بود كه به مردم اتكا نداشتند. اينها اتكايشان به يك نقطه بود كه مثلاً يا شاه بود كه شاه هم دست نشانده آنها بود، يا نخست وزير بود كه همين طور بود، يا صدراعظم بود كه اين طور بود. اينها اتكايشان به آنها بود. از اين جهت، وقتى يك سفيرى وارد مى‌شد به ايران؛ سفير انگليس آن وقتها و حتى خوب، اين را در تاريخ نقل مى‌كنند كه وقتى كه مرديكه پاشد صدراعظم را زد به ديوار و مشت تو كله اش زد كه تو اين كار را چرا نمى‌كنى يك سفير اين كار را كرد. خوب، حالا مى‌دانيد كه سفيرش كه نمى تواند، رئيس جمهورى يك كشور ديگرى هم كه بيايد، از انگلستان هم بيايد نمى‌تواند. سلطان انگلستان هم بيايد نمى‌تواند. يعنى نمى‌تواند با يك نفر اشخاص عادى اينجا اين طور رفتار بكند. اين براى اين است كه اتكاى شما به يك شخص نيست، شما ملت‌ايد، خودتان ملت‌ايد، اتكا به ملت است. وقتى اتكا به‌ملت شد ديگر انسان نمى‌ترسد از اينكه‌حالا اگر من اين كار را بكنم اين ـ فرض كنيد ـ سفير به وزارتخانه مى‌گويد كه من را تأديب كنند. اين خودش هم كه نمى‌تواند. حالا اين طورى شده است. شما اين را بايد غنيمت بداريد و ما هم غنيمت، براى اينكه حفظ كنيم اين سنت الهى را كه به دست ما دادند ما براى آتيه درست بكنيم. حالايش را من خاطر جمعم كه خوب است ان‌شاءاللّه‌. البته همچو نيست كه صددرصد، اما شماها در صدد برآييد كه صددرصد خوب باشد، لكن مهم آتيه است. براى نسلهاى آينده مهم اين است كه حكومت در ايران جورى باشد كه وقتى منتقل شد به آتيه، نتوانند به اين زودى تغييرش بدهند. ملت آن طور حاضر است، حكومت بايد خودش طورى درست بكند كه وقتى كه منتقل شد به نسل آتيه نتواند بر خلاف رفتار بكند. رئيس جمهور جورى رفتار كند كه وقتى يك كس ديگر رئيس جمهورشان شد نتواند كه خلاف بكند، و همين طور سايرين. مجلس يك كارى بكند كه وقتى مجلس ديگرى تحقق پيدا كرد نتواند رويه اش را تغيير بدهد. اين يك تكليفى است الآن براى ما. شماها الآن مكلف هستيد به اينكه در هر جا هستيد تمام جهات اخلاقى و اعتقادى و ـ عرض مى‌كنم ـ سياسى و همۀ جهات اجتماعى را و همۀ اين چيزهايى كه محوّل به شما هست اينها را جورى درست بكنيد كه وقتى منتقل شد به يك نفر ديگرى، ولو بد باشد، خودش را مجبور باشد كه خوب نمايش بدهد. همان طورى كه سابق اگر يك كسى خوب هم بود نمى‌توانست خوبى اش را نشان بدهد. براى اينكه محيط يك محيط، جو را جورى درست كرده بودند كه يك نفر آدم هم كه مى‌خواست متدين باشد نمى‌توانست عرضه كند تدينش را. شما محيط را بايد جورى بكنيد كه اگر خداى نخواسته يك كس بدى هم سفير شد، كاردار شد، نمى‌دانم چه شد، نتواند به اين زوديها اظهار كند كه من آنجور نيستم. وضعش را وضعى قرار بدهد كه مثل شماها باشد و اين مسئله‌اى است كه ما بايد دنبال اين باشيم كه آتيه را در نظر بگيريم، نه حالا را. ما آتيه داريم، اسلام آتيه دارد، مملكت شما آتيه دارد و همۀ گرگها هم در اطراف هستند كه يك [خبرى ]بشود بلكه دوباره از سر بگيرند و اين الآن به عهدۀ همۀ ماست كه نگذاريم اين پيش بيايد، كه يك قضيه‌اى پيش بيايد كه به هم بخورد اوضاع. نه، همه چيز سر جاى خودش باشد، هر كه هم بميرد، هر كه هم از بين برود، هر چى هم سر جاى خودش باشد. اين را بايد حفظش بكنيد و اين مطلبى است كه به نظر من مهم است هم براى وزارتخانه‌ها، هم براى سفرا، هم براى همه. تكليف سفرا و سفارتخانه‌ها و شما هم كه در خارج هستيد البته يك قدرى تكليفتان مشكلتر از اينجاست. خوب، شما هر كدام هستيد، در خارج كه هستيد، در بلاد اسلامى‌كه هستيد خوب، وضع آنها يك وضعى است كه با ما خيلى [مطابق] نيست، اميدواريم كه درست بشود آنجا هم. بايد آنجاها شما وضعتان را جورى قرار بدهيد كه تحت تأثير آنها واقع نشويد، هر كه مى‌آيد آنها تحت تأثير شما واقع بشوند، نه شما تحت تأثير آنها. يعنى كسى كه وارد اينجا مى‌شود وقتى يك چيزى توى ذهنش بيايد كه تأثير كند در قلبش اينكه وضع خوب است اين طورى باشد، نه آن طورى باشد. خوب است كه نويسنده‌هاى اينجا اين جورى باشند. محرّرين^۱ اينجا اين جورى باشند ـ عرض مى‌كنم ـ مستخدمين اين طورى باشند، و رؤسا اين طورى باشند. اين طور به نظرشان بيايد كه اين وضع بهتر از آن وضع است كه آنها دارند. اگر اين طور شد كم كم ان‌شاءاللّه‌ نفوذ هم مى‌كنيد به آنها و انقلابتان هم صادر مى‌شود. ما هم مى‌خواهيم صادر به همين معنا بشود. ما مى‌خواهيم سفرايمان در آنجا جورى عمل بكنند كه سفراى آنجا، دولت آنجا تحت تأثير واقع بشود و دولتمان كارى بكند كه دولتهاى ديگر تحت تأثير واقع بشوند. و ملتمان كارى بكند كه ملت‌هاى ديگر تحت تأثير واقع بشوند. ومن اميدوارم كه چون براى خدا شما، اميدوارم كه براى خدا كار بكنيد، اين كار به دست شماها واقع بشود و به دست شما يك سنتى قرار داده بشود كه شما شريك باشيد در حسنات اشخاصى كه بعدها مى‌آيند. و اين مسئلۀ مهمى است كه ما خودمان زير خاك باشيم و كسان ديگر كار بكنند، حسناتش را پاى ما بنويسند. اگر شما يك سنت صحيحى بجا بگذاريد وضع اين طورى خواهد شد. ان‌شاءاللّه‌ اميدوارم كه همه موفق و مؤيّد و منصور باشيد و به كارهاى خودتان ادامه بدهيد. والسلام عليكم و رحمة اللّه‌

1. ـ نويسندگان.