

[بسم اللّه الرحمن الرحيم] روحيههاى انقلابى بيمانند در ايران ... گمان ندارم كه ايران يك وضع مشابهى در مملكتى [داشته باشد] يك جهت مربوط به مردم است، يك جهت مربوط به شاه و دولت شاه است. اين دوتا ـ نه در طرف ملتش و نه در طرف شاه و حكومتش ـ من گمان ندارم در هيچ جا مشابه داشته باشد. اما در طرف ملت؛ اين قيامى كه ملت ما كرده است و اين اوجى كه دارد اين قيام و حالا به مرتبۀ [اعلا] رسيده است در طول تاريخ ما نداريم بلكه در طول چندين سال در تاريخ ... كه يك ملتى اينطور خودكار شده باشد. يكوقتى كه اگر بازار يك شهر را مىخواستند ببندند اين شايد امكان نداشت، مثلاً حالا بازار قم كه بازار خوبى است شايد اگر علماى قم هم به مردم مىگفتند بازار را مردم [ببندند] نمىكردند، امكان داشت و كم كم رسيد به اينجا كه ... مردم وقتى كه يك حادثهاى پيش مىآمد و به علما جسارت مىكردند تعطيل مىكردند لكن با يك نحو غمگينى و نگرانى؛ الآن وضع جورى شده است كه هر امر جزئى يا بهانۀ جزئى كه دست مردم مىآيد بازارها را تعطيل مىكنند! قم نه، همه شهرها. سرتاسر ايران وضع اينطور شده است كه بازار ايران، بازارِ ـ به اصطلاح اينها ـ اين بازار تهران يك بازارِ سياسى است، الآن به وضع تعطيل يا نيمه تعطيل [است]. ايران بخصوص بازارش، بخصوص كسبش اينطور شده و اين مردمى كه آن وقت تعطيل يك روز ناگوار بود برايشان، حالا اگر به آنها بگويند باز كنيد، ناگوار است. الآن گاهى وقتها شكايت كردند از اينكه مثلاً فلان آقا گفته است كه خوب مردم بروند و كسبشان را بكنند ... مردم ناراحت مىشدند يا اگر يك سفارشى مىشد كه مثلاً ديگر تعطيل بس است، در حين اينكه داشتند باز مىكردند سفارش كه مىشد مىبستند! اين وضع مردم يك وضعِ خودْكار شده است حالا. و اين؛ به وجود نهضت، روحيۀ مردم را به درجهاى فعال و قوى ومتحرك كرده كه حالا ديگر از اين كه برويد سر اصل كارتان ناراحت مىشوند و عصبى. آمادگى تودهها براى فداكارى از آن طرف اگر يكوقتى يك خونى از دماغ كسى بيرون مىآمد، يك ضربهاى به يك كسى وارد مىشد، اين مصيبت بود ... فضلاً از اينكه يك نفر مثلاً كشته بشود؛ اين مصيبت بود. حالا وضع به آنجا رسيده است كه همين ديشب من يك كاغذى داشتم ـ دريافت كردم ـ از يك مادرى كه نوشته است كه من پنج تا يا چهار تا از اولادهايم كشته شدهاند و اظهار افتخار مىكرد و مىگفت من و خانوادهام همچنان [براى فداكارى آمادهايم]. عادى شده است كه در يك شهرى امروز چند تا كشته دادهاند ... يك مسئله عادى شده است پيششان، يك همچو تحرك ... پيدا شده است و مسئله مبارزۀ عمومى به يك وضع عادى طبيعى الآن در ايران درآمده؛ نه در يك شهر و دو شهر. اين روزنامهها هم شايد تمام مطلب را ننويسند، راديو هم تمام مطلب راديو ايران را نمىگويد البته لكن حالا آن نصف و نيمهاى را كه مىگويند يا به راديوهاى خارجى مىرسد، مىبينيد كه هر وقت كه راديو را باز مىكنيد كه اخبار مىگويد، اخبارش همينهاست كه مىگفتند كه [در فلان ]شهر اعتصاب بوده و [عدهاى] كشته شده، فلان ده حالا رسيده به دهات كه ... يك دهى در اطراف همدان ظاهراً ... يك دهى كه در آن ده چند نفر كشته شده، پنج هزار نفر اعتصاب كردهاند. اعتصابات كاخ برانداز اين مسائل سياسى، كه آن وقت اسمش نبود و اصلاً اعتصاب صحبتش نبود سابقاً؛ صحبت اينكه اعتصاب چى است، و اصلاً نمىفهميدند مردم اعتصاب يعنى چه. الآن اعتصاب هم به يك صورت عادى درآمده كه ملت ايران شهرهايش اعتصاب مىشود پنج هزار نفر در يكى [از دهات همدان اعتصاب مىكنند] همۀ شهرها من شنيدم كه ... اعتصاب كردند. يا اخيراً اعتصاب كارگرها در شركت نفت در قضيۀ نفت، آنجا سالها بوده است و ان شاءاللّه خداوند تأييدشان كند. من يك وقت در ذهنم بود كه به اينها بگوييد كه نفت خودتان را قطع كنيد نگذاريد بخورند. نكتهاى از اين مسائل ... الآن يك مطلب صحيح است، الآن اعتصاباتى كه در ايران شده ـ چه اعتصاب در مدارس، اعتصاب در كارگرها، اعتصاب در هواپيمايى، اعتصاب در همۀ اينها ـ الآن در اعتصاب هستند، اعتصابى كه سابقاً اصلاً اگر مىگفتند اعتصاب، نمىدانستند اعتصاب چه هست، حالا به طور خودكار بدون اينكه حالا يك كسى دعوتشان كند، خودكار مردم اعتصاب مىكنند. و دولت خيال مىكرد كه مىتواند اينها را، اعتصابات را اعلام كند؛ اولى كه اعتصابات شده بود آن حرف را مىزدند؛ از خراسان به من پيغام داده بودند يك دستهاى، كه يادم نيست كدام دسته بودند، كه اعتصاب [كرده بودند ]اينكه گفتند براى حقوق است، دروغ است؛ اعتصاب ما اعتصاب سياسى است. حالا هم دارند اعلان مىكنند كه اعتصابى كه ما مىكنيم براى اين است كه اين زندانيان سياسى بيرون بيايند و حكومت نظامى لغو بشود و اين خارجيهايى كه ريختهاند به جان اين ملت و به جان سرمايۀ اين ملت، اينها هم بيرون بروند. اين قلم آخرش يك قلم ارزشدارى است! اين تقاضاى آخرش يك تقاضاى ارزشدارى است. چه مىخواهند اينها از جان اين ملت؟ شصت هزار، يا چهل و پنج هزار، يا پنجاه هزار، يا شصت هزار، اينطورها ذكر مىكنند ... از اين امريكايىها حقوقهاى بسيار گزاف [مىگيرند]. دگرگونى درونى تودهها الآن اعتصاب، همين طور مبارزۀ خونين، همين طور بستن بازارها، خيابانها، و تظاهر و بيرون آمدن و ـ عرض مىكنم كه ـ «مرده باد» گفتن و اظهار تنفر از دستگاه جبار كردن، به يك صورت عادى بيرون آمده. در پنج سال پيش از اين، اگر در هر يك از اين بازارهاى ايران يك پاسبان مىرفت و امر مىكرد كه دكانها بالايش بايد بيرق باشد، بيرقِ مثلاً [سه رنگ] باشد، امروز چهارم آبان است مثلاً ـ الآن اين آبان يك [ماه ]منحوسى است ـ [خندۀ حضار] اگر يك پاسبان وارد مىشد در بازار و به آنها مىگفت كه بايد بيرق كذا بيرق كذا بزنيد، هيچ تخلفى نبود. كسى در مخيلهاش نمىآمد با پاسبان مىشود مخالفت كرد! پاسبان ... [خندۀ حضار] هيچ در ذهن مردم وارد نمىشد با پاسبان بشود يك مخالفتى كرد؛ همه حساب مىبردند. يك پاسبان مىآمد سرتاسر بازار تهران، بازار قم، بازار شيراز، و امر مىكرد به اينكه ببنديد، [چه] بكنيد، بيرق بزنيد، بيرق مىزدند؛ چراغانى بكنيد، چراغانى مىكردند. حالا قضيه اين [است] كه به حكومت نظامى و سرنيزه و حكومت شاه و حكومت كذا ابداً مردم ديگر اعتنا نمىكنند! ما حكومت نظاميهاى سابق را ديديم: حكومت نظامى سابق همين كه مىگفتند فلان جا حكومت نظامى است، قرق مىشد؛ ديگر جرأت اينكه كسى مخالفت با حكومت نظامى بكند ـ با پاسبان ـ نمىكردند! با حكومت نظامى ... الآن شما ملاحظه مىكنيد كه حكومت نظامى درچند شهرايران هست وهيچكداماعتنانمىكنندمىريزندبيرونوفرياد؛وآنها هم از اينكه حالاديگرتعرض شديدبكنند،يكقدرى عقبنشينىكردهاند،زيادعقبنشينى كردهاند. شاهنشاهى، كثيفترين رژيمهاى دنيا اين وضع ملت ماست. مقايسه بايد كرد بين اين ملت، قبل از اين نهضت و حالا؛ مقايسۀ سى سال پيش از اين با حالا كه ملت ما تا چه حدود رشد سياسى كرده؛ رشد دينى، سياسى ـ دينى. آن وقت به آن وضع بود كه براى هيچ امرى دخالت براى خودش قائل نبود، كه به ما چه ربط دارد؟ مملكتِ خود شخص [شاه] است! اين اصلاً حرفى است رايج [كه] مملكت خودش است دارد ادارهاش مىكند و هر كار مىخواهد! ملت از خودش است، همه از خودش هستند، حالا از خودش هر كارى خواست مىكند! اين يك منطقى [بود ]بين تودۀ مردم الاّ بعضيش ـ خيلى نادر كه آن هم حرف نمىتوانستند بزنند منطقشان اين نبود اما نمىتوانستند بگويند. تودۀ مردم منطقشان اين بود كه شاه است ... مملكتش است، رعيتش هستند! اين منطق بود! بايد همهتان يادتان باشد در بيست سال، سى سال پيش از اين، مسئله اينطور بود كه منطق تودۀ ملت مستضعف ما به واسطۀ خو كردن بر اين قلدريها و ديكتاتوريه، [دائماً] توسرى زدند و اينها عادت كردند به توسرى خوردن! ملتى چند سال، 2500 سال، 2500 سال ملتى زير لگد اينها بوده، ملتى كه 2500 سال زير اين پرچم كثيف بوده ـ شاهنشاهى كثيفترين رژيمهاى دنيا و اشخاص دنيا[ست] اين ملت عادت كرده به اينكه خودش را زير دست و پاى آنها هر كارى مىكنند راه بدهد، و هيچ ابداً آخ هم نگويد! [براى شاه ]حق قائل باشد: مملكت خودش است، رعيت خودش است! اين منطق بود آن وقت. در مخيلۀ محمدرضا خان خطور نمىكرد كه يك روزى كسى بگويد كه شاه چرا اين جور كرد؟ «چرا» يعنى چه؟ يعنى «اول شخص ايران»! فرض كنيد اگر نخستوزير باشد، جرأت اين معنايى كه يك كلمۀ «چرا» بگويد هيچ برايش نبود. وقتى كه در يك اجتماعى ـ زمان آن نخستوزير سيزده، چهارده ساله۱ ـ در يك اجتماعى كسى گفته بود كه شخص اول مملكت؛ به او برخورده بود! «اول» معنايش اين است كه يك شخص ديگرى هم در اين مملكت هست كه اسمش دوم است! چرا گفتى شخص اول مملكت! مگر ما يك شخص ديگرى هم داريم كه شخص اولى باشد! ... شخصيت «اعليحضرت» هيچ كس ديگر نيست؛ يعنى ما شخصى نداريم كه شخص دوم باشد تا بگوييم شخص اول! اينطور به اين صورت داشتند مردم را عادت مىدادند؛ و عادت كرده بودند به اين معنا كه «چه فرمان ايزد چه فرمان شاه»! شاه همان فرمانش فرمان ايزد است! فرقى نيست مابين فرمان ايزد و فرمان شاه! يك كلمهاى هم كه آن كلمۀ صحيحى بود به طور غلط معنا كرده بودند كه «السلطان ظلاللّه.» غلط معنا كرده بودند «سايه» [را]. سوء استفاده از «ظلاللّه» سايۀ هر شخصى هيچ از خودش ندارد، هر چه دارد، حركتى اگر باشد، از آنِ كسى كه صاحب ظل ... ذىظل است. يك نفر آدمى كه يك جايى دارد راه مىرود، يا دارد حركت مىكند، سايهاش ... همين طورى حركت نمىكند؛ حركتش به حركت اين آدم است؛ يعنى هر جورى كه دستش را حركت بدهد ... سايه هم دستش اينطورى حركت مىكند؛ راه برود، سايه هم دنبالش هست؛ بنشيند، سايه همين طور است؛ خود چيزى ندارد، هر چه دارد از اوست. «سلطان ظلاللّه» فاتحۀ همۀ سلاطين را خوانده است كه اينها سلطان نيستند! آن كه «ظلاللّه» نباشد، آن كه براى خودش يك چيزى قائل باشد، يك حركتى برخلاف حركت امر الهى بكند، او «ظلاللّه» نيست، مستقل است، او خودش يك چيزى است. پيغمبر اكرم «ظلاللّه» است، براى اينكه از خودش هيچ نيست؛ همان «وحى» است، تابع وحى است، تابع امر خداست، نهى خداست؛ حركت به حركت او، به تحريك او حركت مىكند. هر جنگى كه بكند با وحى الهى مىكند؛ خودش يك آمال و آرزوى نفسانى ندارد كه روى اين آمال و آرزوى نفسانى يك كارى انجام بدهد. حضرت امير ـ سلاماللّه عليه ـ منقول است از ايشان كه وقتى با آن عَمْرو بن عَبدود بود كه مقاتله مىكردند، وقتى كه او را شكست و به زمين خورد او، جسارتى كرد به حضرت تفى انداخت؛ حضرت پاشدند؛ نقل است كه ايشان پاشدند و رفتند؛ بعد برگشتند و سرش را كندند. سؤال كرد گفتند چون آن وقت يك كارى با من كرد، و من خوف اين را داشتم كه نفسيتى باشد در اين كار. بايد كارى الهى باشد. اين «ظلاللّه»، كلمۀ صحيح را كه فاتحۀ همه سلاطين، فاتحۀ همه قلدرها و قدرتمندان را مىخواند و تكليف مؤمنين و مسلمين را با سلاطين ـ سلاطين جور ـ حل مىكند، اين را هم غلط معنا كرده بودند. به خوردِ مردم داده بودند كه «ظلاللّه است» اين! با «ظلاللّه» چه بكنيد ... «چه فرمان ايزد چه فرمان شاه». اين غلطكاريها و ـ عرض مىكنم كه ـ جور و ستمها و آن خيانتها را به طورى كرده بودند كه ملتى عادت به آن كرده بود! اگر يكوقت نمىشد، شايد خلاف عادتش مىشد! چه شد، مثلاً چه شد چنين شد! الآن ملت ما به جايى رسيده است كه بچۀ دوازده سالهاش مقابل پاسبان مىايستد در قم در جاهاى ديگر مىايستد مىگويد كه «مرگ بر شاه»! مطلب اينطور شدهاست.الآن يك مسئلۀ عادى شدهاستبينملتماقضيهمرگبرشاه!يك مسئلۀ عادى!بچۀ تازهزبان باز كرده، به اين كلمه زبان باز كرده! چه كلمۀ مباركى! [خندۀ حضار]. قيام عليه نظام 2500 سالۀ شاهنشاهى اين راجع به ملت ما؛ كه ملت ما به بركت اين نهضتِ خودش، نهضت جوشيده از متن از متن ملت جوشيده و بيرون آمده، نمىتواند كسى بگويد كه مال من است. هيچ كس حق ندارد؛ غلط است كسى بگويد كه مال اين [شخص يا گروه] است، ... هيچ دستى نمىتواند اين جور ملتى را تغيير بدهد. خداست اين كار را كرده. اين دست خداست؛ هيچ قدرتى نمىتواند در ظرفِ ـ الآن مىشود گفت ـ يك سال و چند ماه، يك سال و چقدر [اين تحول را پديد آورد] براى اينكه قبلش يك قدرى همين طور تدريجى بود كار، و باز خروجى نكرده بود، در ظرف يك سال و چند ماه آن تحول و تغييرى كه در مملكت ما و در ملت ما حاصل شده است، كه راه صدها ساله رفته، يعنى 2500 سال را زير پا گذاشته و ماليده، اين نمىشود كه با دست زيد و عَمْرو باشد. هيچ نمىشود گفت روحانيون اين كار را كردهاند؛ نمىشود گفت مردم بازار اين كار را [كردهاند]؛ خير، دست خداست و از متن ملت جوشيده است اين [انقلاب] به امر خدا. و لهذا اميدبخش است. اين الهى است؛ اميدبخش است. دگرگونى معنوى با عنايت خداوندى الآن وضع ملت ما يك همچو وضعى شده است كه درست برعكس آن وضعى كه در سابق داشت كه طبيعى او شده بود كه بايد اين كار را بكنم؛ بايد از شاه و از ـ نمىدانم ـ پاسبان و از صاحبمنصب و اينها احترام كرد، و بايد چه كرد، بايد كتك خورد و حرف نزد، بايد مالياتِ ظلمى را داد و حرف نزد، بايد فحش خورد [و] صدا درنياورد، حالا رسيده است به تحول؛ اين جور تحول به بركت امر الهى. و جوشش از متن ملت به آنجا رسيده است كه طبيعيش شده است كه مرگ بر اين سلطنت كذا؛ اين طبيعى شده! الآن بچۀ تازه زبان باز كرده ـ من همين چند روز كاغذ داشتم ـ بچۀ كوچولو كه مربوط به ما بود گفته مثلاً كذا، همين مسائل؛ يعنى آنها نوشتهاند كه اين بچه كه تازه زبان باز كرده اين را گفته! يك مسئله طبيعى شده الآن. پس ما تا حالا اين خدمتى كه اين ملت به خودش كرده است، اين عنايتى [است] كه ذات مقدس حق تعالى به اين ملت كرده است. خيال نكنيد كه بعضى از اين اشخاصى كه از خود دستگاه هستند و وسوسه مىكنند: خوب چه شد؟ اين خونريزيها چه كرد؟ چه شد؟ اين نهضت چه كار كرد؟ چه شد؟ خوب چه بود! ببيند چى بود و چه شد: ملتى كه همهاش ذلت و پريشانى و سكوت در مقابل ظلم [بود]، الآن در مقابل ظالم مثل يك كوه ايستاده است و با مشتش با سرنيزه دعوا مىكند! چه مىخواهد بشود از اين بالاتر؟ يك ملتى جوانها داده؛ جلو تانك و توپ مىرود كشته مىشود، بعد هم مىگويد فدايى دادم خيلى خوب، بسيار خوب، باقىاش هم حاضرم! مىخواهد چه بشود؟ بهتر از اين چه؟ تحول بالاتر از اين؟ پيشرفت معنوى بالاتر از اين چيست كه ملتى آن حالش در ظرف يك سال، يك سال و يك ماه، تبديل شده است به يك حال ديگرى، به يك چيز اينطورى. ذلتناپذيرى و فداكارى تودهها اين راجع به ملت و وضع ملت، كه مشابه نمىتوانيد برايش پيدا كنيد كه اينطور در همه جا، در جاهايى كه در طول عمرشان يك روز تعطيل براى اين امور نكرده بودند، در بعضى شهرهايى كه در طول حياتشان يك روز در اين امور دخالت نكرده بودند [اينگونه تحول پديد آيد] و اگر يكى دخالت [در سياست ]مىكرد مىگفتند كه اين آخوند سياسى است! اگر يك كسى در يك امرى از امور زندگى اين مردم مقابل دولت مىايستاد، مقابل ـ مثلاً ـ [شاه] مىايستاد به او مارك سياسى مىزدند، اين ديگر بايد برود توى خانهاش منزوى بشود براى اينكه او سياسى است! اين منطق مردم شده بود بازيچۀ تبليغات شومى كه كرده بودند در طول تاريخ كه مردم را عادت بدهند به اين وضع زندگى و به كتك خوردن و منابعشان را بردن و باز خودشان هم همراهى كردن، اين يك خدمتى است كه در طول تاريخ سابقه ندارد كه به اين ملت شده است اين خدمت؛ و اين ملت اين تحول را پيدا كرده است. نبايد گفت چه شده است! خيلى چيزها ـ خيلى چيزها شده است. بر فرض اينكه اينطور باشد كه نه، هيچ كارى ديگر نتوانيم بكنيم و تا اينجا همۀ ما را بگيرند و خفه كنند و هيچ كارى هم نتوانيم بكنيم، لكن تا اينجا كه شده ارزش داشته؛ يعنى آن فداكارى كه ملت ايران كرده و اين تحولى كه پيدا كرده، دنبال اين و همراه اين ارزش داشته است كه صدها نفر، هزارها نفر كشته بدهد، فدايى بدهد، يك همچو روحيهاى درست بكند. يك همچو روحيۀ زندهاى كه الآن شما خيال نكنيد ديگر مىتوانندتحميلكنندبرشماآن ظلمهايىراكه مىكردند؛ديگرگذشتتحميلظلمها؛ ديگر نمىتوانند اينها پاسبان بفرستند و [بگويند] بزنيد اين [مردم را]. ديگر گذشت، گذشت.