بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم سلسلۀ پهلوى دست نشاندۀ اجانب ايشان فرمودند كه پانزده سال،^۱ و من عرض مى‌كنم كه پنجاه و هفت ـ هشت سال. رنج ملت ما از زمان رضا شاه شروع شد و كسانى كه آن زمان سياه را به خاطر دارند مى‌دانند كه رضا شاه با اين ملت چه كرد. رضا شاه، به حسَب آنچه در راديو دهلى بود، منصوب از طرف انگلستان بود. براى سركوبى ملت ما! و بعد از رضا شاه، محمدرضا از طرف قواى ثلاثه، از طرف امريكا و انگلستان و شوروى، تحميل شد بر ما؛ چنانچه در كتاب خودش اين مطلب را دارد كه آنها صلاح ديدند كه من باشم. البته آنها صلاح خودشان را ديدند! براى اينكه نوكرى بهتر از او كه همۀ خزاين ملت ما را به آنها بدهد تسليم كند و مملكت ما را از حيث كشاورزى، از حيث بازرگانى، از همۀ چيزها عقب رانده كند و به نفع آنها بكند [نداشتند]؛ البته آنها او را «مأمور» كردند و خودش هم مى‌گويد «مأموريت براى وطنم»!! اين «مأموريت» همان است، نه اينكه يك چيز ديگر بوده [باشد]. ايستادگى ملت در برابر ابرقدرتها مى‌دانيد كه بعد از آن سالهاى رنج و عقده‌هايى كه ملت ما پيدا كرد، به قيام همگانى ملت، آن قدرت شيطانى عظيم و آن قدرتهاى بالاتر از همۀ قدرتها، كه قدرتهاى شيطانى [بودند]، قدرت امريكا، قدرت شوروى، قدرت چين، انگلستان ـ اينها همه پشتيبانى كردند از او، لكن ملت وقتى كه يك مطلبى را خواست، با مشتِ گره كرده در مقابل همۀ اينها ايستاد و همه را شكست داد. و من مى‌دانم كه بازار تهران مركز فعاليت سياسى ـ اسلامى هميشه بوده است. بازار تهران بود كه هميشه باعث مى‌شد كه كارهايى كه علما پيشنهاد مى‌كردند، يا كسانى كه دلسوز به اين مملكت بودند پيشنهاد مى‌كردند، به پشتيبانى بازار تهران و بازرگانان تهران اين امور انجام مى‌شد. و من بايد تشكر كنم از همۀ اصناف و اشخاصى كه بازارى هستند، به هر صورتى كه هستند، من بايد از آنها تشكر كنم كه در اين نهضتْ سهم عظيمى آنها داشتند. و اگر بازارهاى ايران نبود معلوم نبود كه ما بتوانيم به مقصد برسيم. اين پشتيبانى بازارهاى ايران و پشتيبانى ساير اصنافى كه ما داريم، اين اسباب اين شد كه الحمدللّه‌ تاكنون به اين پيشرفت عظيم رسيده است. ولى باز اول كار است؛ بايد تتمۀ اينها هم به قبرستانها بروند و بعد از آن فرض، يك حكومت اسلامى؛ كه حكومت از جانب ملت باشد، ملت تعيين كند آن را، مستند به ملت باشد. عدم استقرار حكومت مردمى در ايران ما در طول تاريخ ايران يك حكومت مستند به ملت نداشتيم. زمان سلاطين سابق كه اصلاً ملتها به حساب نمى‌آمدند، و بابْ بابِ قلدرى بود! از زمان رضا شاه به اين طرف هم كه ما اطلاع داريم و در مشاهدات ما بوده، باز همين معنا بود. بنابراين يك حكومت ملى، يك سلطنت ملى، يك انتخابات ملى در اين وطن نبوده است؛ از اينكه اين انتخابات و مجالسْ مجالسِ ملى نبوده است. دولتهاى ناشى از اين مجلس هم غيرقانونى است، و مستند به آراى ملت نبوده است. اين شخصى هم كه الآن به جاى محمدرضا خان و به امر محمدرضا خان به مسند وزارت نشسته است، ايشان هم [كه] ادعا مى‌كند من «ملى» هستم قانونى هستم، نه قانونى هست و نه ملى هست. اما ملى نيست براى اينكه احترام به اين ملت هيچ نمى‌گذارد، احترام به اين فريادهايى كه الآن هم در بين خيابانها هست نمى‌گذارد؛ و اما قانونى نيست براى اينكه منشأش مجالسى است كه آنها قانونى نيستند. و خود ايشان هم قبل از اينكه به وزارت برسد تصديق داشت به اينكه مجلسيْن قانونى نيستند. حالا كه به وزارت رسيده مى‌گويد كه قانونى هستند! البته اشخاصى كه اينطور باشند كه آنكه به نفع خودشان است يكجور است، آنكه به نفع خودشان نيست يك موضوع؛ اگر به نفع او شد قانونى است، اگر به نفع ما شد غيرقانونى است. رمز پيروزى و تقدم اين مسائلى است كه بازار با ما هميشه شريك بودند در اين مصايب و در اين پيشرفتها. لكن آنچه بايد عرض كنم، رمز اين تقدم و پيروزى وحدت كلمه بود. اگر وحدت كلمه نبود اين پيروزى حاصل نمى‌شد. شما مى‌بينيد كه الآن از مركز تا هر جا برويد، تمام مملكت با هم، يك مطلب، يك شعار دارند؛ يك شعار، آن هم شعار اسلامى. شعار اينكه رژيم را ما نمى‌خواهيم، سلطنت اين سلسله را نمى‌خواهيم، و حكومت اسلامى مى‌خواهيم، حكومت عدل اسلامى مى‌خواهيم. اين وحدت كلمه كه در بين يك ملت حاصل شد، آن وقت مى‌فهميم به اينكه اين قدرتهاى بزرگ با وحدت كلمۀ ملت نمى‌توانند كارى بكنند. چنانچه ما ديديم اين معنا را. و من اميدوارم كه اين وحدت كلمه تا آخر محفوظ بماند. حساسترين مقطع تاريخ و عرض مى‌كنم كه الآن مملكت ما حساسترين زمان تاريخ را دارد مى‌گذراند: يعنى تحول از «طاغوت» به حكم «اللّه‌»، تحول از ظلم به عدل، تحول از خيانتها به امانتها. اين حساسترين وقتى است كه ما الآن درش واقع هستيم. و لهذا بر من كه يك طلبه هستم و بر شما آقايانى كه بازرگانان هستيد و بر علماى اعلام و بر طلاب علوم دينيه و بر دانشگاهيها، بر كارگران، بر اجزاى ادارات، بر دهقانان، بر همۀ اينها واجب است كه از اين نهضت پشتيبانى كنند؛ كه اگر خداى نخواسته از اين پشتيبانى نشود تزلزلى در اين پيدا بشود، تا ابد ما ديگر زير بار اينها هستيم. فهميدند اينها كه آن چيزى كه قدرت دارد، وحدت ملت و اسلام است. تحت بيرق اسلام است كه اين قدرت حاصل شده است، و مى‌تواند با ابرقدرتها مقابله كند. اين معنا را كه فهميدند آنها، درصدد برمى‌آيند كه اين قدرت را بكوبند. و دنبال اين هستند كه علما را از شما جدا كنند، شما را از علما جدا كنند، دانشگاه را از علما جدا كنند، دانشگاه را از بازار جدا كنند. [بين] همۀ اينها به هم [بزنند ]كه اين وحدت كلمه از بين برود و بعد كارهاى خودشان را بكنند. و بعيد هم ندانيد كه اينها همان رژيم سلطنتى را بخواهند حفظش كنند؛ گرچه ديگر به نظر انسان نمى‌رسد كه يك چيز پوسيده‌اى را هم اينها بخواهند! و لهذا ديديد كه محمدرضا وقتى كه پناه برد به [ابرقدرتى كه] دنبال او بود، يعنى پشتيبانى ازش مى‌كرد، راهش نداد در مملكت خودش!^۲ اينها اينطورند كه هر وقت به منفعتشان باشد، يك فردى را [حمايت] مى‌كنند. به اميد ايرانى آباد بايد ما همه متنبه باشيم كه ان‌شاءاللّه‌ از حالا همان طورى كه تا حالا قدرتها با هم بوده است، پشتيبانى بوده است، بازار از كارگرها، كارگرها از بازار، همه از علما، علما از آنها، پشتيبانى كردند و همه با هم در صف واحد همه با هم فرياد كردند و همه با هم خواستند اين مسائل دينيه و مسائل اسلاميه و انسانيه را، از حالا به بعد هم تا آخر نهضت ان‌شاءاللّه‌ باقى باشد؛ تا اينكه به يك ايران كه مال خودمان باشد نه همۀ مخازنش را به اين و آن بدهند، [برسيم] يك ايرانى كه زراعتش را خودمان بكنيم نه آنجايى كه زراعت مى‌شود اسرائيل بكند، و زراعتش هم از دست ما بگيرند و تمام بشود همه چيز. من از خداى تبارك و تعالى توفيق همۀ شما را مى‌خواهم. والسلام عليكم و رحمة‌اللّه‌ و بركاته

1. ـ نمايندۀ بازاريان در سخنان كوتاهى به پانزده سال تبعيد امام اشاره كرد.
2. ـ اشاره به امريكا، كه اجازۀ ورود به شاه نداد.