[در اين ديدار وزير امورخارجه شوروى ضمن تسليم پيام كتبى ميخائيل گورباچف به امام امت محتواى اين پيام را به استحضار امام خمينى رساند. در اين ديدار ابتدا شواردنادزه گفت: از حضرت امام بسيار متشكرم از اين فرصتى كه براى ملاقات با شما به دست آوردم. مأموريت دارم پيام جوابيۀ ميخائيل سرگئى گورباچف را تسليم حضرت امام كنم. سعى خواهم كرد به طور خيلى مختصر محتواى اين پيام را براى شما عنوان نمايم. ابتدا مى‌خواستم عرض كنم كه خود واقعيات تبادل پيامها بين رهبران كشور ما يك پديدۀ منحصر به فرد در روابط فيمابين است. اعتقاد ما بر اين است كه شرايط پيش آمده است تا روابط فيمابين دو كشور ما وارد يك مرحله كيفى جديدى شود. كه براى همكاريها در تمامى زمينه‌ها. آقاى گورباچف در پيام خود اشاره مى‌كنند كه پيام جنابعالى خطاب به دبير كل كميتۀ مركزى حزب كمونيست اتحاد شوروى از مفاهيم فراوان سرشار است. تمامى اعضاى هيأت رهبرى شوروى متن پيام جنابعالى را مطالعه كردند. شكى نيست كه ما در موارد عمده‌اى اتفاق نظر داريم اما مواردى هم است كه ما اختلاف نظر داريم. اما اين مهم نيست. در پيام شما ملاحظات عميق راجع به سرنوشت بشريت دارد. آقاى گورباچف عقيده دارند كه ما در مهمترين مورد اتفاق نظر داريم يعنى انسانها بايد ياور يكديگر باشند تا بشريت فنا ناپذيرى به خود بگيرد. چنانچه انسانها متحد نشوند خطر فاجعه براى بشريت وجود دارد، چون امكانات بالقوه براى به وجود آوردن چنين فاجعه توسط خود انسانها ايجاد شده است. آقاى گورباچف معتقد است كه مبارزه در راه نيل به يك دنياى عارى از سلاح هسته‌اى و آزاد از زور وظيفۀ تمامى ملتهاست. و اما راجع به سياست خارجى اتحاد شوروى، هدف ما تعميم رجحان ارزشهاى مشترك براى تمامى ملتها و برترى اين ارزشها بر تمامى منافع ديگر چه طبقه‌اى و چه ملى است. آقاى گورباچف به شما مى‌نويسد كه حرفهاى امام راجع به حسن‌نيت رهبرى ايران جهت داشتن روابط حسنه و حسن همجوارى با اتحاد شوروى با واكنش خوب از طرف رهبران شوروى مواجه شده است. ما داراى يك مرز بسيار طولانى هستيم همچون داراى سنن ديرينۀ مناسبات و روابط فرهنگى بين دو ملت هستيم. ما اساس خوبى داريم براى استمرار مناسبات ما بر پايۀ جديد. يعنى بر پايۀ اصول احترام متقابل، تساوى حقوق و عدم مداخله در امور داخلى يكديگر. آقاى گورباچف مى‌نويسد كه در سياست بين‌المللى، ما پيرو يك اصل اساسى هستيم يعنى اصل احترام به آزادى انتخاب براى هر انسان و هر ملت. نتيجتاً كشور ما و تمامى ملت ما از انقلاب بزرگ شما حُسن استقبال كرده است. استبداد شاهنشاهى در ايران مردم خود را استثمار كرده و از روشهاى واقعاً بربريت استفاده مى‌كرده و شرافت و آبروى ملت خود را پايمال كرده براى جلب رضايت نيروهاى خارجى. انقلاب شما انتخاب ملت شما بوده است و ما از اين انتخاب هميشه پشتيبانى كرده و مى‌كنيم. آقاى گورباچف در پيام خود مى‌نويسند كه ملت ما نيز انتخاب خود را به عمل آورده و اين در سال 1917 بود. در رهگذر ما هم مشكلات بزرگى بود و هم موفقيتهاى چشمگيرى بوده هم اشتباهات وخيمى بوده است و نقض حقوق بشر هم بوده كه ما اين اشتباهات خود را اصلاح مى‌كنيم و آن را محكوم مى‌كنيم. على‌رغم تمامى مشكلات ما از دستاوردهاى خود توانستيم دفاع كنيم چون انتخاب مردم راست بوده است. مى‌خواستم به استحضارتان برسانم كه مسئلۀ آزادى انتخاب در دستور روز زندگى بين‌المللى كنونى نيز هست. ما براى خود سؤالى داريم چرا كه راه براى ادامۀ رهگذر پيدا كنيم: آيا اين راه ما راه كهنه و دگماتيك باشد يا راه جديد و انقلابى. انتخاب ما به نفع راه دوم است، ما در كشورمان انقلاب داريم، اما يك انقلاب مسالمت‌آميز بدون سنگرها و بدون توسل به زور، ما مى‌خواستيم كه حضرت امام بدانند كه در كشور ما روند تجديد و بازسازى ادامه دارد. بازسازى اقتصادى و سياسى، تجديد ارزيابيهاى ما و طرز تفكر ما و تجديد نظرياتى كه ما قبلاً داشتيم. آقاى گورباچف اشاره مى‌كند كه تحولات عظيمى در جهان اخيراً پديد آمده فكر مى‌كنيم مى‌شود گفت كه ما در آستانۀ يك نظام جديد اقتصادى و سياسى قرار داريم. توافقهاى بسيار مهم به امضا رسيده است يك كلاس از سلاحهاى هسته‌اى از بين مى‌رود. دورنماى خوبى براى از بين بردن سلاح شيميايى باز شده است و همين‌طور دورنماى خوبى براى جلوگيرى از تقابل نظامى دولتها، اما اين يك هديۀ امپرياليستها نيست، اين ارادۀ ملتهاست و ارادۀ زمان است. چارۀ ديگرى وجود ندارد، مسابقۀ تسليحاتى و آوردن آن به فضا منجر به فاجعۀ بشريت خواهد بود. در مناطق مختلف دنيا مناقشات خونين دارند به پايان مى‌رسند. ما از خاتمۀ جنگ ايران و عراق با صراحت حُسن استقبال مى‌كنيم، براى همكارى با شما جهت استحكام صلح در خاورميانه و نزديك و تمامى جهان آمادگى داريم. حضور وسيع نظامى در خليج فارس مورد نگرانى ما است. منظورم حضور نظامى كشورهاى خارج از منطقه است. اين پديده بسيار خطرناك است و بايد آن را به اتمام رساند. ما مى‌خواهيم با موفقيت در امر حل و فصل عادلانۀ مناقشۀ افغانستان نيز با شما همكارى خوبى داشته باشيم، بگذاريم كه مردم افغانستان سرنوشت خود را خودشان بدون دخالت از خارج تعيين نمايند. شواردنادزه افزود: يك نكتۀ ديگر از پيام آقاى گورباچف ايشان اظهار آمادگى مى‌كنند براى گسترش همكاريهاى اقتصادى و همكاريهاى ما در زمينه‌هايى كه ما قبلاً همكاريهاى خوبى داشته بوديم. ما براى برقرارى و ادامۀ تماسها بين انسانها، نمايندگان محافل اجتماعى و روحانيون نيز آمادگى داريم. دعوت جنابعالى براى انجام سفر به قم به آگاهى علماى اسلام كشور ما رسيد، ترديدى نداريم كه آنها از اين دعوت جنابعالى استفاده خواهند كرد. در پايان، فرستادۀ ويژۀ رهبر شوروى گفت: اين بود محتواى اصلى پيام آقاى گورباچف. ايشان بهترين آرزوها و سلام خود را به جنابعالى مى‌رسانند. ايشان خواهان طول عمر جنابعالى به نفع و سعادت ملت ايران هستند.] ان‌شاءاللّه‌ سلامت باشند، ولى به ايشان بگوييد كه من مى‌خواستم جلوى شما يك فضاى بزرگتر باز كنم. [در خاتمه حضرت امام فرمودند:] من مى‌خواستم دريچه‌اى به دنياى بزرگ، يعنى دنياى بعد از مرگ كه دنياى جاويد است را براى آقاى گورباچف باز نمايم و محور اصلى پيام من آن بود.^۱ اميدوارم بار ديگر ايشان در اين زمينه تلاش نمايند. [حضرت امام از خروج نيروهاى شوروى از افغانستان استقبال كردند، و بر حُسن همجوارى و توسعۀ مناسبات قوى در ابعاد مختلف در مقابله با شيطنتهاى غرب و خروج نيروهاى بيگانه از خليج فارس تأكيد و آرزو كردند تا مردم شوروى و ايران هميشه در صلح و آرامش زندگى كنند.]

1. ـ اشاره به پيام معروف امام خمينى خطاب به گورباچف 11/10/1367 كه در آن فروپاشى كمونيسم را پيش‌بينى كرده و نسبت به درغلتيدن روسيه به دام سرمايه‌دارى غرب و امريكا هشدار داده‌اند.