بسم‌اللّه‌ الرّحمن الرحيم نقش تكرار در تربيت و آموزش من مطالبى كه مى‌خواهم عرض كنم مطالب تازه‌اى نيست؛ شما هم اين مطالب را مى‌دانيد لكن در گرفتاريها، هر كس گرفتار است بايد گرفتارى خودش را تكرار كند. ممكن است در اين تكرارها، گاهى يك وضعى پيش بيايد كه به واسطۀ آن وضع، تأثيراتى داشته باشد. شما مى‌دانيد كه قرآنْ كتاب معجزه است؛ در عين حال در قرآن راجع به مسائلْ تكرار زياد است. البته در هر تكرارى مسائلى طرح شده است؛ اما براى اينكه براى رشد مردم قرآن آمده است و براى انسانسازى ، مسائلى كه براى ساختمان انسان است نمى‌شود يك دفعه بگويند و از آن رد بشوند. بايد هِى بخوانند؛ توى گوشش مكرر كنند، تلقين است. تلقين با يك دفعه درست نمى‌شود. بايد اگر بخواهيد يك بچه‌اى را شما تربيت بكنيد، بايد يك مسئله را چندين دفعه با چند زبان، با چند وضع، به او بخوانيد. مطلب يكى باشد، لكن طرز بيان اينها به طورى كه در قلب او نقش ببندد. وضعيت روحانيون در دورۀ رضاخان پهلوى مسائلى كه من مكرراً عرض كردم، و حالا هم تكرار است، اين است كه گرفتارى ما در طول تاريخ، و خصوصاً در اين پنجاه و چند سال اخير، اين بود كه آنى كه به ميدان ما آمده بود آگاهانه آمده بود، طرحريزى شده بود، برنامه داشت؛ همين طور خودبخود واقع نمى‌شد و هر جا را شما ملاحظه كنيد، اگر درست مطالعه بشود، انسان مى‌بيند كه يك برنامۀ خاصى است براى يك مقصد خاص. از اولى كه رضا شاه آمد، رضاخان آمد و آن كودتا را كرد ـ كه شايد شماها يادتان نباشد. اكثراً يادتان نيست، شايد بين شما كسى باشد يادش باشد، لكن من يادم هست و شاهد قضايا بودم ـ از اول، بتدريج البته، نه يكدفعه، آن وقتى كه آمد، ابتدائاً شروع كرد همان مقدّسبازيها كه پسرش در مى‌آورد و سالوسى را آن هم شروع كرد. مثلاً در يك محرّمى من يادم است كه گفتند كه همۀ تكاياى تهران را اين رفته ديدن كرده، شركت كرده در عزا. و خودشان هم روضه داشتند و مسائل تبليغى و همۀ اينها را داشتند. تا كم كم وقتى مستقر شد، پايش محكم شد، آن وقت آن صورت ديگرش را نشان داد. تمام مجالس روضه و وعظ و خطابه را در تمام سطح ايران قَدَغَن كرد! در قم، مجلس اينطورى بود كه آقاى صدوقى^۱ يك مجلس داشتند قبل از اذان صبح شروع مى‌شد، اوايل اذان تمام بود، آن هم چند نفر. و احتمال مى‌دهم كه آن را هم آمدند جلويش را گرفتند. تمام چيزهايى كه مربوط به ديانت بود شروع كرد آنها را يكى‌يكى جلويش را گرفت. شروع كرد با شدت با روحانيت عمل كرد. به طورى كه من در مدرسۀ فيضيۀ آن وقت يك درسى مى‌گفتم، يك عده چند نفرى بودند، يك روز كه رفتم، يك نفر بود. اين شخص گفت كه اين آقايان همه فرار كردند رفتند به باغات. طلبه هاى مدرسه هم قبل از آفتاب، آن طور كه مى‌گفتند، فرار مى‌كردند به باغات مى‌رفتند؛ و آخر شب آن وقتها مى‌آمدند. و بنابراين بود كه اين لباس به كلى خلع بشود. و آنها اين جبهه را در زمان او محكم جلوگيرى كردند. وضعيت دانشگاهها در رژيم طاغوت در دانشگاهها، كه بعدها هم باز در زمان اين بدتر از او شد، اينطور عمل نكردند كه يك جور با شيطنت بيشتر، و اخيراً هم در حوزه‌هاى ما باز با يك شيطنت ديگر. در دانشگاهها دنبال اين بودند كه آنهايى كه مى‌خواهند بچه‌ها را تربيت كنند اشخاصى باشند كه تربيتى كه مى‌كنند تربيت نباشد؛ عقب راندن باشد. و از حيث اخلاق هم تربيت اخلاقى نباشد به آن معنايى كه ما مى‌گوييم؛ تربيت اسلامى در كار نباشد؛ بلكه يك تبليغاتى باشد كه اين جوانهاى ما را تباه كند. برنامۀ آنكه از روى هم رفتۀ مسائل كه حالا آدم بخواهد بگويد محتاج به يك كتابى است. برنامه اين بود كه اين دو قشرى كه ممكن بود كه براى يك مملكت مفيد باشد و ممكن بود كه ديگر قشرها هم دنبال اين باشند، اين دو قشر را نگذارند كه به كار خودشان به طورى كه شايسته است انجام وظيفه كنند. در طرف روحانيت، از باب اينكه اختيار معلّم و متعلّم به آن وضع دست آنها نبود، اينجا به يك جور ديگر رفتار كردند؛ به خلع لباس و به فشار و به بردن سربازخانه‌ها و امثال ذلك كه شكست بدهند حوزه‌ها را. و در قشر فرهنگ، كه اختيارات را دستشان گرفته بودند، مى‌خواستند كه باز اين فرهنگ را يك فرهنگ دلخواه خودشان، بلكه دلخواه آنهائى كه مى‌خواهند استفاده از ما بكنند، قرار بدهند. و اين دو تا قوّه‌اى كه به منزلۀ قوّۀ مُفكّرۀ جامعه است از آنها بگيرند و تباه كنند؛ و كسى پيدا نشود كه اگر همه چيز ما را بردند، يك صحبتى بكند يا يك چيزى بنويسد. روى هم رفته اگر ملاحظه كنيد، از همۀ كارهايى كه در آن زمان انجام مى‌گرفت، در زمان اين پدر و پسر ـ در زمان پسر شايد بيشتر ـ در يك معنا مشترك بود و آن اينكه جوانها را بكشند به غير آنطورى كه بايد تربيت بشوند. سياست رژيم طاغوت دربارۀ جوانان اينطور نيست كه ما همچو ساده تصور بكنيم كه بدون نقشه، قضيه اينطور بشود كه اينقدر مشروبخانه در سرتاسر ايران باز باشد؛ و اينقدر مراكز فساد در همه جا و خصوصاً تهران كه به وضع وحشتناكى مراكز فساد، هر جورى كه جوان مى‌پذيرد براى آن فراهم كنند و دامن بزنند. نمى‌توانيم ما باورمان بيايد كه اين مجله‌ها و اين مطبوعات، اين مجله‌هايى كه هم جوان وقتى چشمش بيفتد به آن و هم وقتى بخواند ـ جوان است و به تباهى كشيده مى‌شود ـ اين بدون اينكه نقشه‌اى باشد و اينها مِنْ باب اتفاق اين جور شده باشد، مسئله اينها نيست. يك طرحى بوده است كه جوانهاى ما را آنهايى كه مى‌خواهند، مى‌توانند، تربيت كنند، آنها را يك جورى كنند كه نتوانند. از ايشان قدرت تربيت را بگيرند. يا اشخاصى را كه خودشان مى‌خواهند در دانشگاهها و در دبيرستانها و آنجا بگذارند به آن طورى كه مى‌خواهند تربيت كنند. و از آن طرف، تمام راههاى تَعيُّش را به روى جوانها باز كنند كه هر ساعتى كه اين بخواهد يك عيش و نوشى بكند برايش فراهم باشد، آسان باشد. و دامن هم به آن بزنند، تبليغات هم بكنند ـ عرض كنم ـ اعلام هم بكنند و اينها را بِكِشند به طرف آن، نتيجه چى مى‌شد؟ نتيجه اين مى‌شد كه اين نسل جوانى كه بايد براى اين كشور مفيد باشد، اين نسل جوان بى‌تفاوت باشد نسبت به مسائل جدّى، يك مغزى كه دنبال اين رفت كه موسيقى گوش كند ـ موسيقى كه الآن هم هست كه خير، موسيقى يك چيزى مثلاً تربيتى است ـ يك مغزى كه دنبال اين رفت كه موسيقى گوش بكند، و عادت به اين [كرد] اين مغز مريض مى‌شود، اين نمى‌تواند فكر اين بكند كه كشورش به چه حال دارد مى‌گذرد، چه مى‌گذرد در آن؛ ديگر دنبال اين نيست، مثل يك آدم هروئينى مى‌ماند. اينهايى كه عادّيات هست كه انسان به آن عادت مى‌كند، مِنْ جمله همينهايى كه مثلاً سينماهايى كه اينها درست كرده بودند، تئآترهايى كه اينها درست كرده بودند، اينها تمام يك نقشه‌اى بوده است كه ما را، جوانهاى ما را نگذارند به مسائل روزشان، به مسائل جديشان، فكر بكنند، در ذهنشان هم نيايد همچو فكرى. همه چيز هم براى آنها فراهم كردند؛ همه جور هم فراهم كردند. خوب، جوان هم وقتِ جوانى‌اش است و وقتى عيش و نوش برايش فراهم باشد، كشيده مى‌شود به آنجا. اين همه نقشه‌ها براى اين بود كه از آن طرف نيروهايى كه مى‌توانند تربيت كنند جوانها را يا از بين ببرند، يا لااقل محدودش كنند، و يك طورش كنند كه روى همان مسائل آنها فكرها به كار بيفتد. و از آن طرف، باز به اين قانع نشدند، جوانها را از راههاى ديگر، باز كردن مراكز فساد و فحشا و همه چيز، اينها را به تباهى بكشند به صورتهاى مختلف؛ با وضعهاى مختلف؛ با برنامه‌هاى مختلف. همه شركت در اين معنا داشتند كه ما از آن چيزى كه هستيم تهى بشويم؛ مغزهاى ما از آنى كه هست تهى بشود. به جاى مغز آدم جدى، يك مغز لَهْو و لَعبى جايش بنشيند؛ يا يك مغز غربى جايش بنشيند. معناى آزادى در رژيم طاغوت آن مقدار از آزادى كه براى مملكت ما در اين زمانها بود اين آزاديهاى تباهى‌آور بود. آزادند كه شُرْبِ خَمر كنند! آزادند قمار كنند! آزادند لب دريا زن و مرد با هم بريزند به جان هم! آزادند در اين مراكز فساد بروند. اينها آزادند. آنى كه آزاد نبود؟ آزاد نيستند كه يك قلم بر خلاف آنها و بنا بر مصلحت مملكت بنويسند؛ آزاد نيستند يك كلمه راجع به او بگويند. اين «آزاد زنان و آزاد مردان» درست مى‌گفت، اما آزادى چى بود؟ آن بود كه آنها مى‌خواستند، كه من از آن تعبير مى‌كنم به «آزادى وارداتى» ، «آزادى استعمارى». اينها نقشه بوده است؛ نه اين است كه همين طورى. مغز خود اين پدر و پسر هم آن قدرها كار نمى‌كرد كه بتواند اين چيزها را درست كنند. اينها يك چيزهايى بوده است كه متفكرها ـ آنهايى كه در اين امور نقشه دارند، در اين امور تحصيل كردند ـ اينها طرح مى‌كردند و چى مى‌كردند، آن وقت يك كسى هم براى اين^۲ كتاب مى‌نوشت، اسمش را هم مى‌گذاشت مثلاً «تمدن بزرگ»! اسم چى. و آن لاطائل‌ها را مى‌نوشت براى اغفال ما و براى اينكه مردم خيال كنند كه نه، الحمدللّه‌ اگر يكى ـ دو سال ديگر ايشان باشند، ديگر اينجا مى‌شود ژاپن! ديگر مملكت ما مى‌شود ژاپن كه ادعايش هم همين بود كه ما به همين زودى، ما جزو اَبَرقدرتها مى‌شويم! اين مغز خودِ اين كار نمى‌كرد؛ نقشه‌اى بود كه آنها مى‌دادند و چى مى‌دادند و آنهايى كه اطراف بودند و عرض مى‌كنم كه ... داشتند در اطراف. و آنها هم براى او مى‌نوشتند و براى او مى‌گفتند و ترويج مى‌كردند. تحول روحى جوانان در نهضت اسلامى اين اجمالى است از اين تفصيل 50 سال. كه موفق هم خوب شدند، و جوانهاى ما را هم خوب تباه كردند و اگر به اين منوال مى‌رفت، بايد ما ديگر مأيوس باشيم از همه چيز. لكن خداوند خواست كه به داد اين مملكت برسد. اين خواست خدا بود و يك قدرت مافوق‌الطبيعه. هيچ قدرتى نمى‌توانست يك همچو چيزى كه در ظرف پنجاه و چند سال اقلاً؛ و به حسب واقع در طول تاريخ، اين مملكت را به يك جور ديگر درست كرده بودند، و اين مرد و زن را يك جور ديگرى درستشان كرده بودند و تربيت كرده بودند،هيچ قدرتى نمى‌توانست كه در ظرف مثلاً يك سال، يك سال و كمترى يا بيشتر، همچو تحولى درست كند. همچو تحولى كه الآن هر جا برويد مى‌بينيد كه انسانهايش غير آن انسانهايى‌اند كه بودند. همين جوانهايى كه آن وقت كشيده مى‌شدند طرف شميران و آن قضاياى شميران، حالا كشيده مى‌شوند طرف جاهايى كه جهاد سازندگى است. همين، همين جوانها. همان زنهايى كه آن وقت ـ هيچ ـ بى‌تفاوت بودند راجع به كشور خودشان، راجع به همه چيز، همين‌ها هم وارد شدند در ميدان و ديديم كه خوب هم مى‌توانند انجام وظيفه بكنند. اين يك تحول روحى بود كه با دست خداى تبارك و تعالى و ارادۀ خداى تبارك و تعالى براى نجات ملت ما آمد، و ما متحول شديم از يك صورتى كه آن طور بود به يك صورت ديگرى. از امريكا يك عدۀ جوان، چند روز، چند وقت پيش از اين، آمده بودند كه ما آمديم براى جهاد سازندگى، اين يك تحولى است. جوان در امريكا ـ براى، عرض بكنم كه ـ بيايد، از آنجا راه بيفتد، كه برود توى دهات اينجا براى جهاد سازندگى. من به آنها گفتم كه شما ـ البته هم آنها هم شماها فرق ندارد البته ـ شما نمى‌توانيد مثل رعيتها برويد و كار بكنيد، شما يك جور ديگر زندگى كرديد؛ اما اين را بدانيد كه وقتى اين رعيت، اين كشاورز، ديد از امريكا يك عده محصل، يك عده مهندس، يك عده دكتر، آمدند توى صحراى مثلاً كجا مشغول شدند به درو. اين يك قدرت فوق‌العاده‌اى به آنها مى‌دهد؛ يعنى آنها اميدوار مى‌شوند به مملكت خودشان؛ اميدوار مى‌شوند به ـ عرض مى‌كنم كه ـ نظام خودشان. آن قدرتى كه آنها دارند، و فرض كنيد در يك روز پنج ساعت، شش ساعت، كار مى‌كنند، اينكه شما حالا آمديد و رفتيد و آنها چشمشان به شما افتاد، ده ساعت كار مى‌كنند. آنى كه يك جريب زمين را درو مى‌كرد، حالا دو جريب زمين را درو مى‌كند. ضميمه كنيد به اينكه وقتى چشم اين كشاورزها بيفتد كه يك عده زنها از توى خانه‌هايشان در آمدند، كسانى كه خوب هيچ اهل اين كار نبودند كه بروند در جهاد سازندگى و بروند با رعيتها شركت كنند در درو، وقتى كه ببينند اينها كه يك همچو جمعيتى، زنها آمدند برايشان دارند كمك مى‌كنند، اين ارزشش پيش آنها خيلى زياد است. واقع ارزش هم زياد است، ولو كارش كم است، نمى‌تواند يك زن يك كار مثبت زيادى انجام بدهد، لكن ارزش زياد است. كارهايى كه الآن مى‌شود كارهاى ارزشدارى است. در نظر من بسيار بعضى از اين كارها ارزشدار است ولو كم باشد، ارزشش زياد است؛ يعنى كم‌كم اين اسباب اين مى‌شود كه زياد بشود اين، و موج پيدا بكند و سرتاسر كشور را بگيرد. تحول فرهنگى ملت شما كه به فكر اين هستيد و بوديد به اينكه الآن يك فعاليت فرهنگى مثبت انجام بدهيد، شما مواجه هستيد با يك فرهنگى كه از خودتان نبوده است، فرهنگِ غير، تحميل به ما بوده است. وقتى مواجه با اين هستيد، و حالا به فكر اين معنا افتاديد كه ما فرهنگ غير را كنار بگذاريم و فرهنگ خودمان را شروع بكنيم، اين خودش يك تحولى است، يك چيزى است كه خدا اين كار را انجام داده است. و من از باب اينكه كارها دارد يك وضع غير عادى انجام مى‌گيرد، اگر ما، اين قدرت را، ملت ما، اين قدرت را شكست داد، اين يك امر عادى نبود، كه ما حساب كنيم يك امر عادى بود و ما جمع شديم، ما مگر مى‌توانستيم؟ اين يك امر مهمى كه خداوند براى ملت ما انجام داد اين بود كه همۀ اين سران را منصرف كرد از اينكه با فشار عمل كنند. ايجاد رُعب در دل دشمنان شما خيال كرديد كه اگر اينها مى‌خواستند با فشار عمل كنند و طيّاره‌ها را از بالا و ـ عرض مى‌كنم كه ـ چيزهاى ديگر را از پايين و قواى انتظامى و كذا، ما مى‌توانستيم به اين زودى كارمان را انجام بدهيم؟ اگر هم مى‌شد، مثل افغانستان مى‌شد كه حالا هم بيچاره‌ها مبتلا هستند. اما كار يك كارى بود كه بزرگترها ترسيدند. خدا نصر [داد] گاهى نصر به «رُعْب» است. در اسلام اينطور بوده است كه گاهى پيغمبر اسلام را نصر مى‌داد خدا به اينكه طرف مقابل مى‌ترسيد. شايد در ذهنشان مى‌آمد كه اين عربها ما را مى‌خورند! اين، اينطور بود. اينطور به نظرشان وحشتناك مى‌آمد. يكوقت مى‌ديدى يك گروه زيادى در مقابل چند نفر كه اينطور اعتقادها نسبت به آنها پيدا كرده بودند فرار مى‌كردند. اين نصر به رعب بود. در ذهنشان القا مى‌شد به اينكه خوب ملت ما را چه مى‌كند؟ همينجا اينطور بود، بزرگهايشان ترسيدند. و اين ترسيدن يك نصرتى بود كه خدا به ما مرحمت فرمود. دنبال اين معنا، اين ملحق شدن همۀ دسته‌جاتى كه مال آنها بود به ما. اين يك امر عادى نبود كه يكوقت ما ديديم كه نيروى زمينى و نيروى هوايى و نيروى نمى‌دانم چه و همه اينها متصل شدند يكوقت به خود مردم، و كار را آسان كردند. نتوانستندـ آن طورى كه به ما گفتند ـ بختيار وقتى كه مى‌خواسته برود، امر كرده بوده كه بمباران كنند تهران را، به او گوش نكردند. و در اين آخرى كه يك بناى كودتا داشتند، و بعد به ما اطلاع دادند. آن وقتى كه روز حكومت نظامى را اعلام كردند، ما اطلاعى نداشتيم از چيزى، بعد به ما اطلاع دادند كه اين براى اين بود كه مردم در خيابانها نباشند، قوا در آنجا جاگير بشود، يعنى همۀ قواى انتظاميه هم با جِهازاتشان بيايند و خيابانها را بگيرند، و شب بناى بر اين داشتند كه آنكه از روز حكومت نظامى درست كردند شبش كودتا كنند، و هر كس را احتمال بدهند كه يك حرفى بزند، بكشند. اين هم خدا خواست ـ ما هيچ اطلاع از هيچ جا نداشتيم ـ اين هم خدا خواست كه يك همچو صحبت پيش آمد كه نه اعتنا نكنيد به اين و بياييد بيرون. و مردم آمدند بيرون، آن خنثى شد. آن نقشه‌اى كه آنها داشتند كه خلوت بشود و تانكهايشان را بياورند مستقر بكنند و مجهز بشوند براى كار، اين هم خنثى شد. اين هم يك كار غيبى بود؛ يك كار الهى بود. هيچ كار بشر اينها نبوده. همه يك كارهايى بود كه بر خلاف عادت واقع شد. معلمى، شغل انبيا و من اميدوارم كه با كوشش شماها نسبت به آن وضعى كه داريد؛ يعنى شماها يك شغل بسيار شريفى داريد؛ يعنى شغل آدمسازى؛ يعنى شغل انبيا. همۀ انبيا، از اول تا آخر، يك كار داشتند و آنكه آدم درست كنند. براى آدمسازى آمده بودند؛ براى هدايت آمده بودند. اين شغل را الآن شما داريد كه شغل انبياست. چنانچه شغلى هم كه آقايان دارند همين شغل است. همان مقدارى كه شغل شما شريف است و شغل انبياست، مسئوليتتان زياد است و مسئوليت انبياست. منتها انبيا مسئول بودند و با قدرتى كه داشتند انجام دادند وظايفشان را، و ما هم بايد تبعيّت كنيم و آنقدرى كه مى‌توانيم، آقايان در محيط خودشان، شما در محيط خودتان، اين شغلى كه آدمسازى است، آدمسازى كنيد. بازگشت به ارزشها و زدودن فرهنگ غرب متبدل كنيد اين جوانهايى كه متوجه شدند كه هر چه هست از بيرون مى‌آيد براى ما. از بيرون مى‌آيد، اما آنهايى مى‌آيد كه تباه مى‌كند ما را. آنها هيچ وقت يك مطلبى كه براى ما فايده داشته باشد، هيچ وقت اين را به ما نمى‌دهند. آنها هر كارى بكنند يك كارى انجام مى‌دهند كه براى ما مفيد نباشد، يا مضر باشد. بايد در فرهنگ توجه به آن داشته باشيد، و كوشش بشود كه خودتان را پيدا كنيد. ما گم كرديم خودمان را. ما تمام مفاخر شرقى را كنار گذاشتيم، و هِى رفتيم سراغ مَفاخر غرب. آن هم نه آنى كه آنها دارند؛ آنى كه به ما مى‌دهند. اگر آنى بود كه آنها داشتند، بسيار خوب، آنها هم در جهات طبيعى جلو هستند. اما آنى كه به ما تحويل مى‌دهند، آن مستشارى كه مى‌آيد اينجا مى‌خواهد فرض كنيد فرهنگ ما را درست كند، اين نمى‌خواهد براى ما فرهنگ درست كند؛ اين مى‌خواهد يك فرهنگ غربى براى ما درست كند كه در خدمت غرب باشد و آن هم مستشارى كه مى‌آيد نظامى را مى‌خواهد درست كند آن هم نه يك نظامى مى‌خواهد درست كند كه در خدمت اسلام باشد، در خدمت مسلمين، در خدمت ملت باشد. آن مى‌خواهد يك چيزى درست بكند كه اگر همه چيز ما را هم بردند، يا مؤيِّد باشد، يا كار نداشته باشد. هر چه از غرب براى ما مى‌آيد، يا از شرق مى‌آيد كه سوغات براى ما مى‌آورند، آنهايى است كه ما را تباه كرده است و مى‌كند. عدم مخالفت روحانيت با ترقيات و تمدن ما مخالف با ترقيات نيستيم. يكى از تبليغاتى كه بعد از زمان همين محمدرضا، از آن اوايل كه وقتى ديد در قم يك شورشى شد، يك جنبشى شد، اين در صحبتهايش كرد كه اين آخوندها با همه مظاهر تمدّن بَدَند. اينها مى‌گويند ما الاغ‌سوارى مى‌خواهيم! در يكى از نطقهايش بود كه من در دنبال او اين صحبت را كردم كه تو اين حرف را كه دارى مى‌زنى همين وقتى است كه بعض مراجع ما با طيّاره رفتند به مشهد^۳ چطور تو مى‌گويى ما الاغ‌سوارى مى‌خواهيم؟ ترويج مى‌كردند؛ يعنى تبليغ مى‌كردند، براى اينكه اين فعاليتى كه ممكن است اين طايفه داشته باشند فلج كنند؛ و آن فعاليتى كه ممكن است جوانها داشته باشند فلج بكنند؛ و آن فعاليتى كه ممكن است معلِّمين و دانش آموزها داشته باشند فلج كنند. حالا كه ما در يك همچو مقطع از زمان واقع شديم كه آنها ـ بحمداللّه‌ ـ رفتند، ديگر تمام شد كارشان، جهنم ان‌شاءاللّه‌ رفتند، حالا كه نوبت به شما رسيده است و شما سرپرستى مى‌خواهيد بكنيد از فرهنگ، بايد حالا توجهتان در اين باشد كه آنى كه آنها به ماها مى‌خواهند تحويل بدهند تحويل نگيريد، خودتان كار انجام بدهيد. نمى‌گويم من تمدن آنها را تحويل نگيريد؛ آنى كه آنها مى‌خواهند به ما بدهند تمدن نيست، آن آنى است كه تباه مى‌كند ما را. آن همان تمدنى است كه «دروازه تمدن» به ما داد! آن همان است، چه بود؟ هر جايش برويد خراب است. الآن بيچاره دولت چه بكند؟ اين سد شكسته، پشت اين سد همه چيز خراب است. خوب، نمى‌توانند انجام بدهند. اين بايد با كمك همۀ قشرها انجام بگيرد. يعنى هر كس مشغول هر كارى هست آن كار را خوب انجام بدهد. من نمى‌گويم شما بايد برويد مثلاً يك ادارۀ ماليه را درست بكنيد. نه، اين درست نمى‌شود. شما بايد در فرهنگ كه هستيد، فرهنگ را خوب انجام بدهيد. هر شخص وظيفۀ خودش را در آن پستى كه دارد خوب انجام بدهد. و دو چشمى هم مواظب اين باشد كه كلاهِ غربى سرش نرود، ما بازى خور هستيم. دمكراسى واقعى در اسلام يكى از اين خبرنگارها آمد گفت كه ـ همين چند روز پيش از اين ـ در يك مصاحبه اى گفت كه شما چرا مى‌گوييد كه «جمهورى اسلامى» و حتى دمكراتيكش را هم از پَهلُويَش برمى‌داريد؟ گفتم اولاً اينكه ـ آنكه به او گفتم ـ اولاً اينكه اين «دمكراتيك» و «دمكراسى» تفسيرهاى مختلف شده است. ارسطو يك جور تفسير كرده است؛ الآن هم كه ما هستيم، غربيهاى سابق يك جور تفسير مى‌كردند؛ غربيهاى لاحق يك جور و شوروى يك جور تفسير مى‌كند. ما وقتى يك قانون مى‌خواهيم بنويسيم، بايد صريح باشد و معلوم. يك لفظ مشتركى كه هر كس يك جورى به يك طرف مى‌كشدش ما نمى‌توانيم استعمالش كنيم. و ثانياً اين را ديگر به شما عرض مى‌كنم كه ما مثل مارگزيده‌اى كه از ريسمان سفيد و سياه مى‌ترسد، هستيم. ما مارگزيده هستيم! ما از غرب بد ديده‌ايم؛ تباه كردند ما را اينها؛ حالا ما باز بياييم همان لفظى كه غربى دلش مى‌خواهد تحميل به ما بكند [بگوييم] ما مى‌ترسيم از اين، ما خودمان لفظ داريم. چه داعى داريم به اينكه برويم [سراغ غرب] ثالثاً به او گفتم اين را كه ما ناراحت مى‌شويم از اينكه خيال بشود كه اسلام ندارد چيزى؛ تهى است از دمكراتيك به اصطلاح شما، از دمكراسى به اصطلاح شما. بهترش را دارد. ما وقتى اسلام را گفتيم، همه چيز توى آن هست. آنى كه ما مى‌خواهيم هست توى آن، آنى كه ملت مى‌خواهد هست توى آن . اين قيدْ گذاشتن معنايش اين است كه اين اسلام تهى است از اين، ما مى‌خواهيم يك چيزى ديگر هم پهلويش بگذاريم. و ما ناراحت مى‌شويم از اينكه شما خيال كنيد كه ما نداريم چيزى و بايد حتماً از خارج وارد بكنيم. آنى كه از خارج وارد مى‌كنند آنهايى است كه براى ما مضر است. و آنهايى هم، بيچاره‌هايى هم كه مبتلاى به اين مرض هستند و قلمها را دستشان مى‌گيرند و هِى مى‌نويسند، هِى مى‌نويسند، هِى مى‌نويسند، اينها هم مريض شده‌اند از بس كه به آنها تزريق شده است! وضعيت تحصيل ايرانيان در خارج از كشور از بچگى رفتند به خارج، آنجا و در آن محيط بزرگ شدند؛ نه آن محيطى كه آنها هستند يك محيطى باشد كه براى ما تهيه شده است. بدبختى اين است كه ما در خارج هم كه مى‌رويم، در يك محيطى كه آنها تربيت مى‌شوند آن طور نيست براى ما. حتى آن ديپلمهايى كه به ما مى‌دهند، غير از آنى است كه به آنها مى‌دهند. آن درسى كه به ما مى‌دهند فرق دارد با آنكه براى خودشان مى‌دهند. درسى كه به ما مى‌دهند درس استعمارى است، درس ممالك استعمارى است؛ ديپلمش هم ديپلم مملكت استعمارى است. براى ما يك جور ديگر وضع هست، و براى خودشان يك وضع ديگرى. اين بيچاره‌ها در آنجا در يك محيط استعمارى؛ يعنى جايى كه براى استعمار مى‌خواهند افراد را تربيت كنند، رفتند به آنجا، و حالا اگر تحصيل هم كرده باشند اينطورى! اگر هم مثل بسياريشان كه تحصيل هم نكردند، فقط رفتند رودِ سِنْ^۴ شنا بكنند ـ به ما مى‌گفتند كه فُرات،^۵ به آنها مى‌گفتند رود سن! ـ اينها حالا آمدند اينجا نشستند و توى اتاقهايشان نشستند، و خوب يك مقاله‌اى خوب بايد بنويسند، توى روزنامه هم يك مقاله‌اى را بنويسند، يك اسمى هم پيدا بكنند، هِى از اين چيزها برمى‌دارند مى‌نويسند. از همان حرفهايى كه ياد گرفتند و ديكته كردند و به آنها دادند. نمى‌گذارند كه اين ملت به حال خودش باشد؛ خودش را پيدا بكند؛ بفهمد كه خودش جزو عالم است؛ اين طرف دنيا و اين شرق هم جزو يك ممالك مترقى بوده است؛ و ما به اين حال رسانديم آن را؛ و غربيها ما را به اين حال رساندند. كتابهاى شيخ الرئيس حالا هم شايد در دانشگاههاى آن‌ها تدريس مى‌شود؛ استفاده از آن مى‌شود. ما آن چيزى كه داشتيم كنار گذاشتيم؛ آن چيزى هم كه آنها داشتند نتوانستيم پيدا بكنيم. يك «ليك موش»^۶ از كار درآمديم! يك چيزى كه نه شرقى و نه غربى و نه اسلامى و نه اروپايى، هيچى نيست. نجات از بيمارى غرب‌زدگى بله شرقى هستيم به معناى همان «شرقى استعمارى». غربى هم هستيم به همان «غربى استعمارى». از اين بايد بيرون برويم. مادامى كه اين مرض را ما داريم، اين مرض نمى‌گذارد يك حال صحتى براى ما پيدا بشود. از اين مرض بايد بيرون بياييم. ما در سهم خودمان؛ آقايان در سهم خودشان؛ شما هم در سهم خودتان كه كارتان حساس و مسئوليت زياد. تربيت يك تربيت صحيح بايد بشود. برنامه‌ها يك برنامه‌هاى صحيح بايد بشود. و ما با همۀ علوم و با همۀ ترقيات موافقيم، الاّ آنهايى كه با اسم ترقى آوردند اينجا، به اسم آزادى آوردند اينجا، براى تباه كردن ما، ما آنش را مخالف هستيم. ان‌شاءاللّه‌ خداوند همۀ شما را حفظ كند، موفق باشيد. حالايى كه مملكت مال خودتان است، و ان‌شاءاللّه‌ تا آخر هم مال خودتان است، اين جوانها و بچه‌هايى كه پيش شما مى‌آيند، اينها فرزندان شما هستند؛ يك تربيت با محبت؛ و همان طورى كه فرزند خودتان را مى‌خواهيد تربيت بكنيد، اينها را هم همان طور ان‌شاءاللّه‌ تربيت كنيد.

1. ـ آقاى محمد صدوقى يزدى (نمايندۀ امام خمينى و امام جمعۀ يزد).
2. ـ محمدرضا پهلوى.
3. ـ آقاى ميلانى، از مراجع عظام تقليد.
4. ـ رودخانه‌اى است معروف در فرانسه.
5. ـ رودخانه‌اى معروف كه از كشور عراق مى‌گذرد.
6. ـ كنايه از موجودى بينابين، اشاره به داستان شاگردى كه «ليك موش» را در شعر: گربه شير است در برابر موش / ليك، موش است در مصاف پلنگ، به معنى حيوانى كه نه موش و نه گربه بوده و بين آن دو مى‌باشد، معنى كرده است.