[بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم] [وزير: اين كمال افتخار براى ماست كه اينجا باشيم. علامۀ ترابى ـ كه از شاگردان آيت‌اللّه‌ بوده‌است ـ مشوق ما براى اين سفر بوده‌اند. همۀ ما نگران اوضاع ايران هستيم. اول بار در قرن اخير پاكستان مسئلۀ تأسيس جمهورى اسلامى را عنوان كرد. در پاكستان، حكومت براساس قوانين اسلامى است، سيستم اسلامى است. ما در پاكستان، خصوصاً شيعه، خيلى نگران هستيم. اگر چه روابط شيعه و سنى‌ها خوب است، اما كافى نيست. ما منتظر تغييرات ايران و پيشرفت انقلاب و تأثيرات آن بر روابط سنى‌ها و شيعه هستيم.] امام: من اميدوارم كه اين نهضت اسلامى ايران، كه مشخصاً اسلامى است و براى تحقق اهداف اسلام است كه آن اهداف انسانى كامل است، پيروز شويم، و آنچه آمال ما بوده است كه اسلام و احكام آن ـ كه ضامن استقلال و آزادى مسلمين است ـ اجرا شوند. اميدوارم اين پيروزى حاصل شود. اين مسلمين، همان طور كه اسلام دستور داده است با هم متحد شوند و با هم يد واحده باشند تا آمال و آرزوها حاصل شوند؛ و احكام اسلام در همه جاى عالم اجرا شوند. از خداوند تعالى توفيق همۀ مسلمين را خواستارم. [وزير: من قبل از آمدنم، به ژنرال ضياء تلفن زدم و به او اطلاع دادم كه براى ديدار آيت‌اللّه‌ مى‌آيم؛ او بهترين پيغامهاى خود را داده است. وى گفت كه پاكستان و ايران براى سالهاى زياد، دوست هم بوده‌اند. از همان آغاز تأسيس پاكستان اين دوستى شروع شده است. ما در پاكستان مسائل ايران را يك امر داخلى ايران مى‌دانيم؛ اما هر چيزى كه ما قادر به انجام آن باشيم و آيت‌اللّه‌ آرزو كند و بخواهند كه كمك كنيم، آمادۀ انجام دادن آن هستيم.] امام: نهضتى كه در ايران است، يك نهضت انسانى است، كه همان نهضت اسلامى است؛ نهضتى اسلامى ـ انسانى است. هر انسانى، هر مسْلمى اگر مطلع شود از اوضاع ايران، با ايرانى‌ها كه در تحت فشار، سالهاى طولانى بوده‌اند و به واسطۀ عمال اجانب تمام حيثيت ملى خودشان را و مخازن زيرزمينى خودشان را و نيروهاى انسانى خود را از دست داده‌اند، كمك مى‌كند. ما البته از رئيس جمهور پاكستان كه توجه به اين معنا دارند، تشكر مى‌كنيم و انتظار آن را داريم كه در اين نهضت به ما كمك تبليغاتى بكنند. همان طورى كه دولتهاى بزرگ به شاه كمك مى‌كنند، كمكهاى تبليغاتى و كمكهاى ديگر؛ و آنها اسباب اين شده‌اند كه اين شخص تاكنون باقى مانده است؛ و گرنه در بين ملت هيچ پايگاهى ندارد و ساعتى نمى‌تواند در ايران زندگى كند. ما متوقع هستيم انسانها و بالاتر از آنها مسلمانها، به اين نهضت كمك كنند و اين ملت مظلوم را با كمك خودشان از زير بار ظلم بيرون بياورند. كمكهاى تبليغاتى را همۀ اين دولتها و ملتها مى‌توانند بكنند؛ مع‌الأسف دولتها تاكنون يا توجه به اين مسائل ما نكرده‌اند، يا آنها كه استفاده‌جو بوده‌اند با توجه به مظالمى كه واقع مى‌شوند، از شاه پشتيبانى كرده‌اند. هيچ يك از آنها از يك ملت ضعيف كه دارد خرد مى‌شود، اظهار [پشتيبانى] نكرده‌اند. شما اول مردمى هستيد كه پشتيبانى خود را به ما عرضه داشته‌ايد، و ما از شما توقع اين را داريم كه در راديو و مطبوعات و مصاحبات خودتان، كمك خودتان را اعلام كنيد. [وزير: مى‌دانيد كه پاكستان ملتى فقير است و در يك مرحلۀ حساس از تاريخ خود قرار دارد. ما مشكلات داخلى خود را داريم؛ ما همچنين به قدرتهاى زيادى متكى هستيم. بخصوص دربارۀ كمكهاى اقتصادى براى ادامۀ حيات خودمان متكى به قدرتها هستيم. در يك مجموعه ملتهايى قرار داريم كه روابط و جريانات ديپلماسى خاصى است كه بايد دولتهاى مستقل تعقيب كنند. اگر چه عواطف ما با ملت ايران است؛ ولى ما قادر نيستيم كه در مسائل داخلى ايران دخالت كنيم؛ اما اگر آيت‌اللّه‌ حس مى‌كنند كه ما به نحوى مى‌توانيم كمك كنيم كه بين دو طرف وساطت شود، حاضريم اين را انجام دهيم.] امام: قضيۀ شاه طورى نيست كه قابل وساطت باشد. شاه با تمام قوا در طول سى و چند سال، ملت ايران را هم چپاول كرده است و هم جنايات فوق‌العاده وارد كرده است. امروز ملت ايران با بيدارى و هوشيارى بپاخاسته است، و حقوق اوليۀ بشر را ـ كه آزادى و استقلال است ـ طلب مى‌كند؛ و شاه هيچ پايگاهى در ايران ندارد و هيچ قابل مصالحه نيست. اعمالى كه اين شخص كرده است و يا جناياتى را كه اين آدم كرده است به ايران، نمى‌توانيم در يك جلسه و يا دو جلسه بيان كنيم. بايد خود شما به وسيلۀ سفارتخانه‌هاى خودتان كه داريد، استفسار كنيد از قضاياى ايران؛ كه بدون شك بفهميد ملت، يك حق مشروع را مطالبه مى‌كند، و شاه مشروعيت خود را از دست داده است؛ و به نظر من از اول، سلطۀ او و پدرش مشروع نبوده است در ايران. من از خداى بزرگ مى‌خواهم كه دولت مسْلم پاكستان، كه ملت مسْلم پاكستان به آمال انسانى و اسلامى خود برسد، و راه استقلال و آزادى را بيابد، و همان طورى كه ملت ايران براى به دست آوردن آن قيام كرده‌اند، ملت آنجا هم به دست آورد آنچه مى‌خواهد. [وزير: اطلاعات ما حاكى است كه در وضعيت كنونى ايران، هزاران و صدها هزار از مردم ايران زحمات طاقت‌فرسايى را تحمل مى‌كنند؛ اينها تمامى، برادران شيعۀ ما هستند. به موجب آمار و اخبار، زندگى عادى مردم در دهات و شهرها بر هم خورده است. فقدان غذا، توقف وسايل حمل و نقل، زندگى را به تمام معنا متوقف ساخته است. اين آگاهى و احساس است كه برادران شيعه را وادار مى‌كند كه قد عَلَم كنند و يك راه حلى را بررسى كرده و ارائه دهند. من عضو كابينه هستم؛ اطلاعاتى در دسترس ما هست كه اگر اجازه بدهيد؛ بيان كنم. بين امريكا و روسيه يك تفاهمى شده است؛ و روسيه دخالت در اوضاع ]ايران]نخواهد كرد؛ لذا جنگ با قدرت امريكا آسان نخواهد بود. ممكن است قدم به قدم جلو رفت، كه از طريق آن، يك همكارى مختصرى با دولت، در اين مرحله، به منظور آشنا شدن مردم با ادارۀ مملكت و مشكلات، به عمل آيد، به طورى كه زندگى عادى مردم بر هم نخورد و مردم كه از گرسنگى مى‌ميرند از اين فاجعه نجات يابند.] امام: اما اينكه وسايل زندگى مردم مختل شده است؛ اين شاه است كه همه را مختل كرده است. نفت مستخرج و ذخيره شده براى مدتى داريم؛ به موجب اطلاعات موثق؛ اما شاه نمى‌گذارد كه نفت ما به خود ما برسد. مقدارى نفت هم كه خارج مى‌شود براى مصارف داخلى؛ به اسرائيل، مى‌گويند داده شده است. انبارهاى گندم را بعد از نيمه شب، مأمورين دولت مى‌برند براى ذخيره، كه مردم را به زحمت بيندازند و مسائل ديگر را هم خود آنها اسباب اين هستند كه سختى پيش بياورند. اما ملت ما تمامى اين سختيها را تحمل مى‌كند تا به اهداف خود برسد. اما تفاهم او با دولت [امريكا و انگليس] براى دخالت در امور داخلى ما، اين سابقه هم دارد و دخالت اگر مقصود نظامى است چنين تفاهمى ممكن نيست حاصل شود. اگر جور ديگرى است، امريكا همه گونه دخالتها كرده است؛ ما مى‌خواهيم دست او را قطع كنيم. اين قيام يك قيام اسلامى است؛ اگر زحمت ببينيم، شكست ببينيم، براى خدا و اسلام است و ما مأمور خواهيم بود؛ ما همان منطق مسلمين صدر اسلام را ـ كه اگر در جنگ با كفار كشته شويم به بهشت مى‌رويم و اگر بكشيم، به بهشت مى‌رويم ـ همان منطق را داريم. شاه ناگوارتر است از دخالت ديگران در ما. ديگران اگر با زور و اسلحه دخالت كنند، نمى‌توانند در ايران ادامه بدهند؛ چنانچه در تاريخ تجربه شده است بين ملتهاى مهاجم. ملت زير بار هيچ مصالحه‌اى با شاه نمى‌رود. آنقدر جنايات ديده است كه نه راضى به دخالت اجانب باشد، نه به بودن شاه. [وزير: من منظورم دخالت نظامى نيست؛ روشن شود. به موجب اخبار ما، شاه به هيچ قيمتى حاضر به عقب‌نشينى نيست. ارتش پشتيبان شاه خواهد ماند و ادامه خواهد داد. روشن است و ما مى‌دانيم كه فشار بر مردم زياد است. به موجب اطلاعات ما شاه آماده است كه در اين مرحله شرايطى را بپذيرد. بنابراين اگر بشود يك راهى را به صورتى براى همكارى ]پيدا كرد] و با اهداف زودرس در ذهن، شايد در يك مرحله طولانى‌ترى به اهداف برسيد؛ اما با كشتار كمتر و فشار كمتر بر مردم، ما معتقديم كه شاه آماده است كه تفاهمى بكند.] امام: شما شاه را به اندازۀ من نمى‌شناسيد. من او را بزرگ كرده‌ام؛ خوب او را مى‌شناسم. او براى اول بار نيست كه واسطه درست كرده است؛ واسطه‌اى درست كرده است كه حتى قواى نظامى را به تو مى‌دهم؛ تمامى دولت را به شما تسليم مى‌كنم و من، يعنى شاه، سلطان باشم و دخالتى در امور نكنم. اما من او را خوب مى‌شناسم، شما او را نمى‌شناسيد. او حيله كرده است؛ مى‌خواهد ما و شما را اغفال كند. مى‌خواهد با وساطت شما به زندگى جنايت بار خود ادامه دهد و اين قيامى كه اسلامى است و در ايران برپا شده است متوقف كند و با تمام قوا به جنگ اسلام و مسلمين برخيزد. او به قلدرى و جنايتكارى عادت كرده است، از بچگى؛ نظير افيونى شده است كه نمى‌تواند آن را از دست بدهد. شما توجه كنيد به اين معنا كه وساطت از كسى كه به قولش اعتماد نيست، و فقط براى اغفال است، نكنيد؛ و معذوريم كه وساطت شما را در اين موضوع قبول كنيم. ملت ايران نمى‌تواند شاه را قبول كند. وساطت توسط اشخاصى نظير ملك حسين و ملك حسن و حالا هم شماها، جز براى تحكيم قدرت خودش و ادامۀ خيانتها و جنايات بر ملت نيست، و براى ما مسئوليت الهى است اگر با او يك مسالمت و همراهى كنيم. ما اگر بنا باشد شكست بخوريم، با دست خودمان، خودمان را شكست نخواهيم داد؛ [حتى] اگر با نظامى و زور باشد، با دست خودمان ما به اين خيانتكارى اجازۀ ادامه نمى‌دهيم. [وزير: من توسط شاه فرستاده نشده‌ام كه وساطت كنم. وقتى كه به او ]قصد سفرم را] گفتم و اجازه گرفتم كه به ديدار شما بيايم، ژنرال ضياء اين پيشنهاد را مطرح كرد. وضعيت ايران روى شيعيان پاكستان هم اثر مى‌گذارد. ما اقليتى هستيم. وضعيت ايران شيعيان را ضعيف مى‌كند. اين افكار است كه مرا وادار كرده است بيايم و ضمن اداى احترام، تبادل نظر كنيم. من آنچه را آيت‌اللّه‌ گفتند، مى‌بينم و احساس او را مى‌بينم. منِ گناهكار تنها كارى كه مى‌توانم بكنم، دعاست. به هر حال امشب ساعت يك مى‌روم به ژنو، بعد دو روز در لندن با فاميلم، بعد برگشت به پاكستان. اگر آيت‌اللّه‌ در اين فاصله مطلبى به نظرشان رسيد و اگر كارى هست كه از دستمان برمى‌آيد اطلاع دهند؛ چه شخصاً و چه دولتمان رسماً در خدمت شما حاضريم.] امام: از حسن نيت شما متشكرم، لكن اين نكته كه قيام ما شيعۀ پاكستان را تضعيف مى‌كند، خلاف اطلاعات ما از اقشار شيعه‌نشين است. در همۀ اقشار شيعه‌نشين جنبشى پيدا شده است كه ما اميدواريم آن جنبش موجب آن بشود از گرفتاريهايى كه ملتها تاكنون داشته‌اند، بيرون بروند. بلكه قضيه، قضيۀ شيعه نيست؛ قضيۀ مسلمين است. ما از جاهاى مختلف كه ممالك اسلامى بوده است، مطّلع هستيم. به ما اطلاع داده‌اند كه قيام ايران يك بيدارى در جاهاى ديگر، در ملت عرب، در جاهاى ديگر به واسطۀ اين قيام يك بيدارى پيدا شده است؛ كه اميد است كه اگر به نتيجه برسد، ساير اقشار هم به مقاصد انسانى خودشان برسند. و من از خداى تبارك و تعالى توفيق خدمت مى‌خواهم؛ و توفيق شما و ديگران را در خدمت به اسلام و ملت اسلام خواستارم. [وزير: خيلى متشكرم و مفتخرم كه به حضورتان رسيدم. وضعيت شيعيان در پاكستان به دليل پول زيادى كه سعودى خرج مى‌كند خوب نيست. دعاى من آن است كه ايران قويتر از گذشته بشود؛ و اين قدرت وضعيت شيعه را در پاكستان تشويق و تقويت كند. من مى‌دانم نهضت ايران اسلامى است؛ اما در پاكستان، ما اقليت هستيم و انقلاب ايران روى ما تأثير زيادى مى‌گذارد.] امام: ما اميدواريم كه وضعيت ايران به يك نحوى بشود كه تقويت بنمايد ساير شيعيان را در اقطار ديگر، و ما هم از شما اميد دعا داريم. به ما دعا كنيد كه در اين نهضت موفق بشويم.