بسم اللّه الرحمن الرحيم تقويت فقه و اهتمام به مسائل ديگر در حوزه‌ها آمار و مطالبى كه فرموديد اميد بخش است. در قديم حوزه‌ها محصور شده بود در چار ديوارى كه كسى نمى‌توانست از آن بيرون بيايد. تبليغات سوء به صورتى بود كه اگر طلبه‌اى مى‌خواست حرفش را بزند و در فكر تشكيلات باشد، مورد طعن قرار مى‌گرفت. هميشه صحبت «نظم در بى نظمى است» مورد تأييد بود. همه بايد متأسف باشيم كه اين انقلاب دير پيروز شد. اگر اين انقلاب سى سال پيش پيروز مى‌شد، وضع حوزه‌ها غير از اين بود. البته روحانيت خوب عمل كرد و فقه اسلام را كه فقه جعفرى است با مجاهدت‌هاى زياد زنده نگاه داشت، ولى بالاخره محصور شده بودند در همان جهت فقهى، ولى همان را خوب عمل كردند. اشكال به ما اين بود كه به غير از مسائل عبادى فقه هيچ كارى نمى‌كرديم. حوزه‌ها در زمينه‌هاى ديگر حركتى نداشتند. تازه علماى بزرگ هم منبر نمى‌رفتند و تبليغى كه اساس كار است انجام نمى‌دادند. وضع فلسفه هم به صورت امروز نبود. آقاى شاه آبادى۱ ـ رحمة اللّه عليه ـ مى‌گفت، مرحوم آقا ميرزاعلى اكبر يزدى كه يكى از فلاسفۀ بزرگ و مردى عالم و صادق و پرهيزگار بود وقتى فوت كرد۲ شخصى براى تعريف از او در منبر گفت، خودم ديدم كه او قرآن مى‌خواند. وضع حوزه‌ها اينگونه بود. علوم رياضى يا ساير علوم يا نبود يا كم بود. اصولاً كسى به اين فكر نبود كه چه چيزهايى باشد و چه چيزهايى نباشد. حركت در حوزه‌ها نبود. حوزه كسى را به عنوان مبلّغ اعزام نمى‌كرد. البته افراد، خودشان براى تبليغ مى‌رفتند ولى حوزه كسى را نمى‌فرستاد. اعزام به خارج كه در ذهن‌ها نبود و هيچ كس هم فكر نمى‌كرد كه امكان دارد كسى را به خارج فرستاد. ولى بحمداللّه امروز در حوزه‌ها اين مسائل حل شده است. من باز عرض مى‌كنم كه فقه را نبايد فراموش كرد. فقه به همان صورتى كه بوده است بايد باشد. «فقه جواهرى» بايد تقويت شود. بايد حوزه‌ها وقت وافرشان را صرف فقه و اصول و فلسفه و مباحثه كنند زيرا فقه در رأس دروس است، ولى مسائل ديگر هم مهم است كه بايد به آنها عمل شود. صدور انقلاب با تبليغ بر اساس معنويت وضع تبليغات بايد متناسب با نيازها و وضع حوزه ها باشد. بايد آقايان توجه داشته باشند، هميشه دنبال مسائل واقعى بروند. كتاب‌هايى را كه مى‌خواهيد منتشر كنيد، حتماً بدهيد عده‌اى از فضلا بخوانند و نظر دهند و خودتان دقيقاً بررسى كنيد. اعزام مبلّغ از امور بسيار لازم است كه بايد با دقت عمل شود. ما كه مى‌گوييم مى‌خواهيم انقلابمان را صادر كنيم، نمى‌خواهيم با شمشير باشد بلكه مى‌خواهيم با تبليغ باشد. ما مى‌خواهيم تبليغات گسترده‌اى را كه كمونيست‌ها و ديگران برضد اسلام مى‌كنند، با تبليغات صحيح خنثى كنيم، و بگوييم كه اسلام همه چيز دارد. اسلام مثل مسيحيت كنونى نيست. از اول نقشه بود كه اسلام را مثل مسيحيت كه در كليسا محبوس است، در مدرسه‌ها محبوس كنند. متأسفانه خودمان به اين نوع تفكر كمك كرديم. به زبان آوردن كلمه «سياست» جرم بود براى اينكه، القا كرده بودند كه سياست مال منحرفين است. اصولاً اساس اسلام از سياست است. به وسيلۀ پيغمبر اسلام و پس از آن تا مدت‌ها حكومت تشكيل داده مى‌شد، و آنها تمام امور سياسى را در دست مى‌گرفتند، لكن در زمان ما كلمه و لغت سياست را نمى‌شد به كار برد. شما يادتان نيست در قديم وضع خاصى بود. فلسفه و عرفان، كفر مطلق بود، و اينكه فضلا زبان خارجى بدانند كه بتوانند در خارج تبليغ كنند در حد كفر بود، و واقعاً فكرها عقب افتاده بود. اگر ماهمۀ زبان‌ها را براى تبليغ اسلام بدانيم عبادتى بزرگ است. ما با زبان اينجا كه نمى‌توانيم براى مردم امريكا و ساير كشورها مسائل اسلام را بگوييم. امروز اسلام در اكثر كشورها مطرح است. اميدوارم كه شما بتوانيد اسلام را براى مردم جهان عرضه كنيد. ان‌شاءاللّه خداوند به شما اجر دهد. البته تبليغات بايد بر اساس معنويات باشد، معنويات‌اساس اسلام‌است. سعى كنيد معنويات را زياد كنيد واز تشريفات تا آنجا كه مقدور است بكاهيد. همه‌اش در فكر درست كردن سالن و ساختمان نباشيد بلكه در فكر معنويات اسلام باشيد. انتشار نيافتن مطالب خلاف از شهر قم توجه داشته باشيد كتاب‌ها و چيزهاى ديگرى كه از قم منتشر مى‌شود غير از كتاب‌هايى است كه در ساير شهرها منتشر مى‌شود. قم شهر علم و اسلام است. اگر خطايى از قم منتشر شود در دنيا عَلَم مى‌شود. اين موضوع هم بايد مورد توجه باشد كه از قم چيز خلافى منتشر نشود. خداوند به همۀ شما توفيق دهد. والسلام عليكم و رحمة اللّه