

مصاحبه كننده: خبرنگار خبرگزارى فرانسه سؤال: [دربارۀ تحول وضع در ايران امروز چه فكر مىكنيد؟ فكر نمىكنيد كه به يك بنبست رسيده است و با انعطاف ظاهرى سياست شاه، تجديد نظرى در استراتژى شما مؤثر خواهد بود؟] جواب: وضعيت رژيم است كه به بنبست كشيده شده است. رژيم مىخواهد راه حل خود را به ملت تحميل كند. مردم در بنبست نيستند؛ مردم مىخواهند اين رژيم نباشد. هر راهحلى كه منجر به بقاى اين رژيم گردد مواجه با بنبست مىشود؛ زيرا مردم آن را نخواهند پذيرفت. ــ [شما گفتهايد نمىترسيد كه رشتۀ قيام عمومى به دست كمونيستها و چپيهاى افراطى بيفتد. با وجود اين يكشنبه (22 اكتبر 78) هزار و پانصد دانشجوى دانشگاه تهران با شعارهاى كمونيستى تظاهر كردند۱ . اين امكان، اين فرض را مىدهد كه كمونيسم اسطوره نيست بلكه وجود دارد و سازمان مىيابد.] ــ اگر فرض كنيم تمام اين هزار و پانصد نفر ـ و حتى چند برابر اين عده ـ ماركسيست واقعى بوده باشند، در برابر سى ميليون نفر كه به نام اسلام قيام كردهاند نيرويى به حساب نمىآيند. اما مسئلۀ مهم اين است كه با توجه به گذشته، عدۀ ماركسيستها بسيار كمتر شده است. علت آن است كه اسلام در ابعاد سياسى، اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى، نيازهاى مردم را براى ترقى واقعى برمىآورد. وقتى ما با وجود اين رژيم كه عليه اسلام است و كارش ناراضىتراشى است، به اين كار بسيار با اهميت از راه اقناع جوانان توانا شدهايم، همين امر نشان مىدهد كه در صورت استقرار يك حكومت اسلامى و بسط آزاديها و افزايش امكانات ترقى واقعى براى مردم، مىتوان از راه بحث و اقناع ـ با عملى كردن اسلام ـ آنها را كه خواهان حقيقت و عدالتند به دامن اسلام بازگرداند. ــ [شما آقاى مهندس بازرگان را به حضور پذيرفتيد و آقاى دكتر كريم سنجابى نيز به پاريس مىآيد؛ و گفته مىشود آيتاللّه شيرازى۲ هم خواهد آمد. معروف است كه همۀ اينها هوادار سياست آشتى هستند. آيا شما به اين سياست ملحق مىشويد؟ آيا فكر مىكنيد در ميان مخالفان سياسى، جبهۀ ملى و ديگران، مردانى با وزن و اعتبار كافى براى جانشينى اين دولت وجود دارد؟] ــ من با روش آشتى و بينابينى مخالفم و از اول هم با اين روش مخالف بودم. علت هم آن است كه اين كار نه رژيم شاه را از بنبست خارج مىكند ـ چرا كه علت در بنبست قرار گرفتنش برنامههايى است كه مأمور اجرايشان بوده است ـ و نه از فشار و اختناق و كشت و كشتار مىكاهد. اگر همه به طور روشن و قاطع اين موضع را اتخاذ كنند كه رژيم شاه بايد برود، ديگر رژيم ناگزير مىشود سياست خسته كردن را از راه كشتارهاى مستمر و روشهاى تازۀ فشار و اختناق كنار بگذارد و پيروزى ملت نزديكتر مىشود. كسانى كه لياقت سرنگون كردن اين رژيم را داشته باشند، البته با اين كار خود ثابت مىكنند كه توانايى ادارۀ كشور را نيز دارند. ــ [شما اظهار كرديد كه مقامات روحانى شيعه قصد ندارند خود حكومت كنند. آيا فكر مىكنيد كه مخالفان سياسى قادر به اين كار هستند بدون آنكه خطر وخيمتر شدن جدى وضع در بين باشد؟] ــ در صورتى كه شرط فوق را به دست بياورند ـ با حمايت مردم و روحانيت ـ مخالفانى كه وصفشان در سؤال بالا گذشت به اين كار قادر مىشوند. ــ [در غرب فكر مىكنند كه رفتن شاه يك خلأ خطرناك به وجود مىآورد. آيا مىتوانيد سازش موقتى رابا اين سلسله، شاه يافرزندش،به شرط آنكه واقعاً سلطنت كند ونه حكومت، مورد توجه قرار دهيد؟] ــ اين خلأى كه شما از آن صحبت مىكنيد هم اكنون وجود دارد؛ و مشخصۀ رژيمهايى نظير رژيم شاه، اين است كه كشور را ميان بنبست و خلأ نگاه مىدارند و كشور را به خرابى و تباهى مىبرند. براى خارج شدن از بن بست و خلأ، بايد اين رژيم جاى خود را به رژيمى بسپرد كه مبعوث ملت مسلمان باشد. ــ [مسلّم است كه رژيم در پى آشتى است و جداً در آرزوى بازگشت شما به ايران است.۳ آيا شما به طور قطعى اين امر را تا وقتى شاه در ايران است منتفى مىدانيد؟] ــ تا وقتى شاه در ايران است، من به ايران باز نمىگردم. ــ [شما قدرتهاى بزرگ را محكوم مىكنيد. اين امر، اين احساس را برانگيخته است كه شما سرسخت و آشتى ناپذيريد. آيا نمىتوانيد در اين محكوميت، محض اطمينان به افكار عمومى غرب كه با قيام مردم كشور شما همدردى مىكنند، تخفيف قائل بشويد؟] ــ مندولتهاى بزرگ رادرتجاوزبحقوق مردمكشورمحكوم مىكنم، ونه مردماينكشورها را. ازمردم غرب كه ازقيام مردم ايران حمايت مىكنند اظهار سپاسگزارى كرده و مىكنم. ــ [از قرار، ترجيح شما يك جمهورى اسلامى است. از قول شما گفتهاند كه كار رژيم سلطنتى به استبداد مىكشد، با وجود اين هستند رژيمهاى جمهورى اسلامى كه از بعضى از رژيمهاى سلطنتى استبدادىترند. در اين باره چه نظر داريد؟] ــ دولتهاى استبدادى را كه وجود دارند نمىتوان حكومت اسلامى خواند تا شما بتوانيد سلطنتى آن را با جمهورى آن مقايسه كنيد. رژيم اسلامى با استبداد جمع نمىشود. آن رژيمهاى جمهورى همكه استبدادى هستند دراسم جمهورى هستند ودرمحتواسلطنتى. ــ [آيا شما به طور دائم از همكارى مشاوران لايق كه شما را در اتخاذ يك سياست واقعبينانه در زمينۀ مسائل اقتصادى و سياسى كمك كنند، برخورداريد؟] ــ در كشور ايران، افراد لايق بسيار وجود دارند. رژيم حاضر مانع از آن است كه اين استعدادها در سازندگى كشور به كار دعوت شوند. اين استعدادها موافق وظيفۀ اسلامى، اطلاعات و نظرهاى خود را به اطلاع من مىرسانند. ــ[آيا شما مىپذيريد شرايط جديد و مشخصى را براى تشكيل يك دولت گذرا و انتقالى پيشنهاد كنيد؟] ــ اين حكومت انتقالى با سقوط شاه بايد تشكيل گردد و البته شرايط آن اعلام خواهد شد.