بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم اتحاد امت اسلام من از شما و رئيس جمهور محترم^۱ تشكر مى‌كنم. و سلام من را به آقاى رئيس جمهور برسانيد. و همين طور سلام ملت ما را به ملت بزرگ خودتان. آنچه كه ملتها را به هم نزديك مى‌كند و يك ملت بايد از آن، تحقق پيدا بكند؛ آن اسلام است. و قبل از هر چيز كه ما با پاكستان دوستى داريم، اُخوَّت اسلامى است. اسلام يك ملت واحده است. و ممالك اسلامى، مثل محله‌هاى يك شهر به هم نزديك‌اند. و همه روى قواعد اسلامى موظف‌اند كه با هم متحد باشند. و همه زير پرچم توحيد، متحدالكلمه با كسانى كه برخلاف اسلام هستند، مقابله كنند و آنها را هدايت كنند به اسلام، و خودشان را حفظ كنند از شرّ آنها. جمهورى ما و جمهورى شما هر دو جمهورى اسلامى است. و جمهورى اسلامى بايد همان طور كه لفظ حكايت مى‌كند، بايد محتوا هم از اسلام حكايت بكند. ما بايد همه توجه به اين داشته باشيم كه نكته‌اى كه در صدر اسلام مسلمين را غلبه داد، و آن چيزى كه باعث شد كه يك جمعيت كمى بر آن جمعيتهاى زياد با تجهيزات زياد غلبه كرد آن چى هست؟ آن جهتى كه موجب پيروزى مسلمين شد در صدر اسلام؛ آنكه طرز حكومت اسلام و حكومت پيغمبر اسلام و خلفايى كه حكومت كرده‌اند، با حكومتهاى ديگر تفاوت داشت. بناى اين حكومتهاى اسلامى بر اين نبود كه حكومت تمام نظرش به اين باشد كه فرمانفرماى ملت باشد. حكومت خودش را از ملت مى‌دانست. چنانچه ملت هم خودش را از حكومت مى‌دانستند. از نشانه‌هاى حكومت اسلامى يكى از نشانه‌هاى حكومت اسلامى و امتياز او با حكومتهاى طاغوتى ـ كه حكومت مقابل اسلام است ـ همين طرز حكومت است. حكومتهاى طاغوتى از ملتها جدا هستند و به ملتها فرمانروايى مى‌كنند و ملتها هم از آنها جدا هستند. و لهذا اگر مشكلى براى حكومت پيدا بشود آن مشكل را ملتشان رفع نمى‌كند، و مشكلاتى كه براى ملت حاصل مى‌شود، اگر چنانچه به نفع حكومت نباشد، رفع نمى‌كند. و اما حكومت اسلامى اينطور است كه اگر چنانچه براى ملت يك نابسامانى پيش بيايد، حكومت آن را مال خودش مى‌داند، و اگر براى حكومت يك مشكلى پيدا بشود، آن مشكل را ملت از خودش مى‌داند، و لهذا كوشش مى‌كند در رفع آن. دو مشكل اساسى ممالك اسلامى به نظر من، اساس مشكلاتى كه براى آن ممالك اسلامى هست از همه بالاتر، دو تا مشكل است؛ يك مشكل، مشكل بين حكومتها و ملت است كه حكومتها از ملت جدا هستند به حسب نام، يعنى نه حكومتْ خودش را از ملت مى‌داند، نه ملتْ خودش را از حكومت. كليد اين مشكل به دست حكومتهاست، اگر چنانچه حكومتها طورى باشند كه ملت احساس كند كه اينها خدمتگزار او هستند ملتها حاضرند براى همكارى. شما ملاحظه كنيد كه اين مملكت ما الآن چه وضعى دارد، در صورتى كه باز ما نتوانستيم اسلام را در اينجا به حسب آن مقصد حقيقى‌اش پياده كنيم. الآن يك نسيمى از اسلام در اين مملكت آمده است، و همين نسيم خفيفى كه از اسلام آمده است اسباب اين شده است كه ملت ما با حكومت جدا نيستند، با ارتش جدا نيستند. اگر امروز براى حكومت يك مشكلى پيدا بشود، داوطلب‌اند ملت ما براى رفع اشكال. اگر براى ارتش يك مشكلى پيدا بشود، آنها چون از خودشان مى‌دانند، او را، داوطلب‌اند براى رفع اشكال. و بعكس هم اينطور است كه حكومتها، ارتش، ژاندارمرى، قواى انتظامى، ديگر آنطور نيستند كه درصدد باشند كه ملت را بكوبند، خدمت مى‌كنند به ملت. از اين جهت اين رمز پيروزى است كه ما الآن در مقابل قدرتهاى بزرگ به دست آورديم. سلام مرا به رئيس جمهورتان برسانيد و بگوييد كوشش كنيد كه اين مشكلى را كه بين دولت و ملت هست، در هر جا كه هست، شماها كوشش كنيد كه اين مشكل را رفع كنيد كه كليد اين مشكل در دست خود شماست. بناى بر اين نداشته باشيد كه حكومت كنيد بر مردم. بناى اين را داشته باشيد كه خدمت كنيد به مردم. مشكل دوم كه باز از مشكلهاى اساسى است براى دولتها و ملتهاى اسلام؛ مشكلى است كه بين خود دولتهاست. در عين حالى كه اسلام دعوت كرده است بر اتحاد، و قرآن كريم مسلمين و مؤمنين را اِخْوَه^۲ مى‌داند، در عين حال مى‌بينيم كه بين دولتهاى اسلامى بعضى با بعض اختلافات هست. چرا بايد دو تا حكومت ـ كه هر دو اسلامى هستند، و هر دو مال يك پديده كه پديدۀ اسلامى است، متعلق به يك حقيقت هستند، قرآنِ آنها يكى است، پيغمبرِ آنها يكى است ـ چرا نبايد دعوت اسلام را قبول كنند؟ آن هم، آن دعوتى كه به نفع خود آنهاست. اگر اين دعوت قبول بشود و دولتهاى اسلامى با هم اتحاد داشته باشند، ولو حدود ممالكشان محفوظ، لكن با هم متحد باشند، اگر اين اتحاد حاصل بشود، آن وقت يك ميليارد جمعيت مسلمين يك قدرت عظيم خواهد بود كه از همۀ قدرتها بيشتر و بالاتر است. با اينكه مجهز به ايمان هستند كه از همۀ تجهيزات بالاتر است. اين دو مشكل كه من به طور اجمال گفتم؛ اساس بزرگ مشكلاتى است كه براى مسلمين هست كه اگر اين دو مشكل رفع بشود تمام مشكلات مسلمين رفع مى‌شود. و آن مجدى كه در صدر اسلام براى مسلمين بود به دست مى‌آيد. و چنانچه خداى نخواسته تا آخر بخواهد اينطور باشد كه حكومتها با ملتها جدا از هم باشند، و حكومتها با حكومتها مخالف باشند، بايد مأيوس شد از اينكه ما بتوانيم و شما بتوانيد آن مَجْدى را كه؛ در صدر اسلام بود به دست بياوريم. دعوت به برادرى ميان شيعه و سنى اخيراً باز من تكرار مى‌كنم. سلام [من] به آقاى رئيس جمهور، آقاى ضياءالحق و به شما و به برادران پاكستانى [برسانيد]، و اين معنا را باز مى‌خواهم كه اين جدايى مابين مذهب، يك اساسى است كه ما را به نيستى دارد مى‌كشد. اينها بايد همه با هم متحد باشند، تا اينكه اساس اسلام را ما بتوانيم در همه جا پياده بكنيم. و در آنجا هم كه اين دو مذهب هست، مذهب اهل سنت هست و مذهب شيعه هست؛ كوشش كنيد كه با هر دو به طور برادرى رفتار كنيد، و سفارش كنيد كه آنها هم با هم به طور برادرى رفتار كنند، چنانچه ما الآن در ايران كوشش داريم كه برادرهاى اهل سنت خودمان را با خودمان متحد كنيم و با هم باشيم و بر مشكلات ان‌شاءاللّه‌ غلبه كنيم. و من از خداى تبارك و تعالى سلامت و توفيق همۀ ممالك اسلامى و همۀ حكومتهاى اسلامى را و همۀ ملتهاى اسلام را خواهان هستم.

1. ـ ژنرال محمد ضياءالحق، رئيس جمهورى پاكستان.
2. ـ برادران، سورۀ حجرات، آيۀ 10.