بسم‌اللّه‌ الرحمن الرحيم اهميّت بازار در پشتيبانى از اسلام بازار در طول تاريخ، بازارهاى تمام كشور و خصوصاً بازار تهران يك بازوى قوى‌اى از براى اسلام و از براى كشور بوده است و ان شاءاللّه‌ خواهد بود. اگر تمام شما يادتان نيست بعض از سالمندان يادشان است كه رژيم سابق ـ شايد زمان رضاشاه بود ـ اينها در صدد برآمدند كه اصل بازار نباشد در ايران. از اين مجتمع زير سقف مى‌ترسيدند. از مجتمعاتى كه حصار داشت و زير سقف بود و مجمع مؤمنين و متدينين و جوانهاى متعهد بود مى‌ترسيدند. از مساجد كه محل اجتماع همين بازاريان بود و از خود بازار كه مجمع ملت بود خوف داشتند. و هميشه بازار دنبالۀ مقاصد اسلامى و براى پيشرفت اسلام و براى پيشرفت اقتصاد اسلامى يك بازوى ستبر قدرتمندى بوده است و الآن هم همين طور است. منتها سابق، دولتهاى رژيم سابق و خود رژيم سابق چون با مردم نبود و مردم هم با او نبودند، شايد جرأت نكرد يك دفعه محمدرضا تو بازار بيايد. اما اكنون اين طور نيست، براى اينكه دولت و بازار، رئيس‌جمهور و بازاريها اينها برادر هستند و از خود اين مردم هستند. اين طور نيست كه در آن رده‌هاى باصطلاح خودشان بالا باشند و به حسب واقع منحط باشند كه مردم آنها را نپذيرند. در طول تاريخ هر مشكلى كه پيدا مى‌شد براى اسلام و براى علماى بزرگ اسلام كافى بود كه نصف روز بازار براى يك همچو امرى بسته بشود و مشكل حل بشود. يك پشتوانۀ عظيمى است بازار براى اسلام، و بازاريها بايد با كمال دقت اين مسئله را حفظ كنند. در همۀ قشرها اشخاصى كه مخالف با مصالح عمومى مسلمين باشند و فعاليتهايشان بر اين باشد كه جيبهاى خودشان را پر كنند، هست. بازار هم افرادى هستند كه در همچو وقتى كه كشور ما مبتلاى به جنگ است و پيرزنها و پيرمردهاى دهاتى هرچه دارند، دارند در راه اين اسلام و جنگ مى‌دهند. باز در بين بازار اشخاص منحرفى هستند كه از خدا بى‌خبرند، و در يك همچو موقعى كارشكنيها مى‌كنند براى دولت، و كارشكنيها مى‌كنند براى اين جنگى كه الآن ما داريم. مورد تأسف است اين معنا كه قشرهاى ميليونى ملت در تمام دهات و قصبات و شهرها و بازارها براى اين جنگ نگران هستند و پشتيبان اين جنگ و اين جنگزده‌ها و اين ارتش و اين پاسدارها هستند. لكن يك عده‌اى در مقابل اين توده‌هاى عظيم در هر جايى از مملكت هستند و در بازار هم هستند كه در مقابل اسلام خودشان را قرار دادند. در مقابل كشور اسلامى خودشان را قرار دادند. كوشش كنيد، آقايان بازارى كوشش كنند در اينكه مبادا اينها بازار را متهم كنند. مبادا اينها بازار را بدنام كنند. بازار ايران خوشنام است و هميشه پشتيبان كشور و ملت و اسلام بوده است، و در هر مشكلى، بازار در حل آن مشكلها دخالت داشته است و جزء ملت بوده است. و همان ملت است و همان مردم است كه در بازارها مجتمع هستند و مشغول اقتصاد ملت هستند و مشغول كارهاى صحيح هستند. توجه داشته باشيد كه يك گروه كوچكى كه منافعشان از دست يا رفته يا خوف اين را دارند كه از دست برود؛ يعنى منافع نامشروعشان از دستشان رفته است، كارى نكنند كه بازار را متهم كنند، از قول بازار يك چيزى نگويند. اگر يك وقت از قول بازار يك مطلبى را منتشر كنند، بازاريها اعتراض كنند و به آنها بگويند كه شما اسماى خودتان را بنويسيد در اعلاميه‌هاى خودتان. بايد خيلى امروز ما توجه به اين مسائل داشته باشيم. اجتماع بازار؛ يك اجتماعى است كه اگر در يك مسير اسلامى حركت بكند ـ و بحمداللّه‌ حركت مى‌كند ـ مملكت را از آسيب نگه مى‌دارد. همين بازار است كه پشتوانۀ ارتش است. و همين بازار است كه در اين زمان پشتوانه كشور است و دولت است. و اگر تفرقه در بازار باشد و بعض از اشخاصى كه تفرقه افكن هست گذاشته بشود كه فعاليت بكنند، خداى نخواسته اين ستون سِتَبر اسلام را يك وقت از بين مى‌برند. بايد توجه داشته باشيد. شما مى‌دانيد كه در مشكلاتى كه سابق بود از زمان ميرزاى شيرازى^۱ تا حالا، مشكلات در بازارها حل مى‌شد. اگر يك وقت يكى از علماى تهران به واسطۀ بدرفتارى دولتهاى زمان قاجار مى‌خواست از تهران برود، بازار مى‌بست. و همان بود كه آنها توبه مى‌كردند و آن عالم را با التماس نگه مى‌داشتند. اين بازار است كه بايد درست توجه بكند و قشرهاى مختلفى كه دارد توجه بكند، و مساجد را آباد كنند و مساجد را پُر بكنند از جمعيتهاى خودشان. در ممالك اهل سنت، آنكه من ديدم در حجاز، وقتى كه اذان ظهر گفته مى‌شود بازارها بسته مى‌شود يا باز است و شُرطه^۲ آن را حفظ مى‌كند و مى‌روند مسجدالحرام براى نماز يا مسجدالنبى براى نماز. بازار بايد مظهر تام اسلام و عدالت باشد. بازار بايد احتراز كند از چيزهايى كه مخالف دستورات اسلام است. و اقبال كند به آن چيزهايى كه موافق دستورات اسلام است. از ربا بازار بايد مُطهّر باشد. اگر در بين بازاريها اشخاصى باشند كه خداى نخواسته ربا مى‌خورند، خود بازاريها آنها را نصيحت كنند. مبادا يك همچو مرضى توسعه پيدا بكند و مملكت ما را به نابودى بكشد. ربا خورى، بازارها را از بين خواهد برد. مردم را خواهد تباه كرد. مبادا خداى نخواسته در بين بازار يك همچو معصيت بزرگى ـ كه در رأس معاصى، خدا قرار داده است و آن را بالاتر از زنا^۳ و در حكم مقاتله با خدا قرار داده است^۴ ـ مبادا يك وقت در بازار يك همچو امرى باشد. و انصاف نيست كه در بازار گرانفروشى باشد. در موقعى كه مردم ايران، زن و بچۀ مردم ايران براى جنگزده‌ها دارند از منافع خودشان مى‌گذرند و آن چيزى كه دارند هديه مى‌كنند، مبادا در يك همچو موقعى در بازار، اشخاصى پيدا بشوند كه گرانفروشى كنند كه موجب فلج مردم و ناراحتى مردم بشود. اگر خداى نخواسته از اعمال ما يك شكستى واقع بشود به اسلام، مسئوليت ما پيش خداى تبارك و تعالى بسيار بزرگ است. مبادا در بازار يك وقت راجع به ارتش ايران، راجع به دادگسترى ايران، راجع به پاسبانها و پاسدارها و اينها مسائلى طرح بشود كه اسباب تضعيف آنها بشود. و خصوصاً ارتش و پاسدارها و ژاندارمرى كه الآن مشغول به جنگ هستند و در رديف اول جنگ واقع شدند و كشته مى‌دهند و خون نثار مى‌كنند. مبادا يك وقت مسائلى طرح بشود در بازار يا جاهاى ديگر كه موجب تضعيف بشود. بايد اين نكته توجه به آن بشود كه مردم عادى اطلاع از فنون جنگ ندارند. فنون جنگ را ارتش دارد آن هم ردۀ اوّل ارتش، نه همه. اگر يك روز پيشروى مى‌شود، يك روز عقب‌نشينى مى‌شود. نبايد اين را در مجلس يا در بازار يا در نطقها طرح بكنند كه چرا اين طور شد. شما مطلع نيستيد از كيفيت جنگ. كيفيت جنگ يك روز جلو رفتن هست، يك روز عقب رفتن هست. و اينها همه از مسائلى است كه آنهايى كه تشخيص مى‌دهند بايد اين امر را انجام بدهند. اشخاصى كه تشخيص نمى‌دهند، ننشينند تو خانه‌هايشان در بين مردم بيايند بگويند كه چرا اين طور شد، چرا اين طور شد؟ اينها از مسائلى است كه امروز لازم است احتراز از آن بشود. من به همه نصيحت مى‌كنم كه راجع به جنگ كه الآن ما مبتلا هستيم، نيايند اظهار نظر بكنند كه «به نظر من اين طور است». نظر شما هر چه هست، اما اعلام نبايد بكنيد. نبايد يك مطلبى را كه موجب تشويش خاطر رؤساى ارتش است، موجب تشويش خاطر رئيس جمهور هست، موجب تشويش خاطر دولت هست، يك حرفهايى زده بشود بدون اينكه مطلع باشيد داريد چه مى‌كنيد. شما خيال مى‌كنيد كه مى‌خواهيد خدمت بكنيد و به حسب واقع خدمت نيست. توجه به اين مسائل بايد كرد و هر كس رفت جبهه و برگشت نيايد فرياد بكند كه جبهه چه بود. شما و من تشخيص نمى‌دهيم كه در جبهه بايد چه بشود. جبهه را آنهايى كه متخصص‌اند تشخيص مى‌دهند كه بايد چه جور باشد و جبهه را چه جور نگهدارى كنند و چطور موازين جنگ را اجرا بكنند. اگر خداى نخواسته به واسطۀ حرفهاى ما، به واسطۀ اقدامات ما در جبهه يك سستى پيدا بشود، يك دلسردى پيدا بشود در جبهۀ جنگ، مسئولش همۀ ما هستيم. بازار بايد يكدل دنبال جبهه باشد و از پشت سر جبهه را تقويت بكند. و مجلس بايد پشت سر جبهه باشد و مجلس را تقويت بكند. و ناطقها، نويسنده‌ها، روزنامه‌نويسها و همۀ مطبوعات، راديو و تلويزيون، همۀ اينها بايد امروز دنبال اين باشند كه پيروزى حاصل بشود. ننشينند هى اشكال بكنند و هى تضعيف بكنند قواى انتظامى ما را. و من به قواى انتظامى و نظامى كه الآن دارند در سرحَدّات جانفشانى مى‌كنند، همۀ طوايفشان، چه عشاير و چه مردم عادى غير نظامى و چه خود نظاميها و چه قواى ديگر مسلّح مثل پاسدارها و پاسبانها به همۀ اينها من نويد مى‌دهم كه ايران پشت سر شماست. مملكت ايران پشت سر شماست. شما اعتنا نكنيد به بعض حرفهايى كه گاهى گفته مى‌شود. آنها هم ممكن است بعضيشان از روى غرض باشد ولى شايد غالباً غرض نداشته باشند، توجه ندارند به مسائل. بايد قواى ما در سرحَدّات ـ كه الآن جانفشانى مى‌كنند ـ اتكال به خدا كنند. و توجه داشته باشند كه در تمام دنيا يك ارتشى كه اين طور ملت با آنها موافق باشد، نيست. الآن ملت عراق بكُلّى مخالف با ارتش عراق است، و ملت ما بكلى موافق با ارتش ماست و پشتيبان ارتش است. بازارهاى مسلمين همه پشتيبان شما هستند. توده‌هاى مردم همه پشتيبان شما هستند. اگر يك عده‌اى باشند كه از رژيم سابق مانده‌اند، از تفاله‌هاى آن امر فاسد مانده است، يا بعض اشخاصى باشند كه سرسپرده به ابرقدرتها هستند و اسباب يك اغتشاشى يا اسباب يك دلسردى مى‌شود، اينها ملت نيستند. آن كه ملت است بازارهاى مسلمين است. آن كه ملت است آن كارخانه‌ها و اين صحراها و آنهايى كه براى اين ملت دارند كار مى‌كنند. اينها با شما موافق‌اند. اگر يكى يك صحبتى كرد دلسرد نشويد، و با كمال قدرت و اتكال به خدا به كارهاى خودتان به آن ترتيبى كه نقشه‌هاى خودتان اقتضا مى‌كند به همان ترتيب توجه كنيد و پيشروى كنيد.و من اميدوارم كه به زودى همۀ مسائل ما حل بشود. و همۀ بازارهاى ما اسلامى بشود. و همۀ ماها به تَبَع اسلام هدايت بشويم. خداوند تبارك و تعالى به شما سلامت و صحت و عافيت و توفيق خدمتگزارى به اسلام بدهد. والسلام عليكم و رحمة‌اللّه‌ و بركاته

1. - مرحوم آيت اللّه‌ ميرزا محمدحسن شيرازى مرجع تقليد شيعيان در دورۀ ناصرى كه با فتواى تاريخى خود، موجب الغاى قرارداد معروف تنباكو شد، وى به سال 1312 ه . ق. درگذشته است.
2. - در كشورهاى عربى پاسبانهاى شهرى را «شُرْطه» مى‌گويند.
3. - فروع كافى، ج5، ص144، ح1.
4. - اشاره است به آيۀ 279، سورۀ بقره: «فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُواْ فَأْذَنُواْ بِحَرْبٍ مِنَ اللّه‌ِ وَرَسُولِهِ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُؤوسُ أَمْوَ الِكُمْ لاَ تَظْلِمُونَ وَلاَ تُظْلَمُونَ» پس اگر ترك ربا نكرديد آگاه باشيد كه به جنگ خدا و رسول برخاسته‌ايد، واگر از اين كار پشيمان گشتيد اصل مال براى شماست، به كسى ستم نكرده‌ايد و ستم نديده‌ايد.