

مصاحبه كننده: خبرنگاران راديو ـ تلويزيون فرانسه (چاپ شده در روزنامۀ فيگارو) [مقدمه:در شروع حركتهاى عظيم تاريخى، گاهى حوادث و حركتهاى كوچكْ اثرات و معانى بزرگ پيدا مىكنند و منشأ سرعت و شتاب بسيار مىشوند. ماجراى چگونگى شروع و رفع موانع انتشار مصاحبههاى امام از آن قبيل است. در اين ميان، دومين مصاحبۀ امام در نجف و انتشار آن در پاريس داستانى دارد كه مجمل آن از زبان آقاى سيد احمد خمينى چنين است: «پس از مصاحبۀ امام با لوموند، طى تماسهاى مكرر از طرف روزنامهها و مجلات و راديوـ تلويزيونهاى كشورهاى مختلف، تقاضاى مصاحبه شد. تقاضاى زياد براى مصاحبه از تشنگى افكار جهان سياست از اوضاع ايران و همچنين ابعاد فكرى امام حكايت مىكرد. آن مصاحبه به قدرى قاطع و روشن بود كه در آن شرايط كه ايران را جزيرۀ آرامش مىدانستند ترديدهاى بسيارى را به وجود آورد. همه مىخواستند بدانند كه امام در گوشۀ اتاقى 3×2 چگونه دم از انفجارى عظيم مىزنند و چگونه انقلاب بزرگ اسلامى را نويد مىدهند. از طرف ديگر، بيشتر از ساير دولتهاى منطقه، دو دولت ايران و عراق سخت به وحشت افتادند، چرا كه امام در عراق بودند و ايران را هدايت مىكردند. عراقىها رسماً پيغام دادند كه امام حق مصاحبه ندارند و اگر كسى خواست با ايشان مصاحبه كند بايد ما را در جريان امر قرار دهد. همزمان با اين فشارها تقاضاى راديو ـ تلويزيون فرانسه را براى مصاحبه پذيرفتيم. پيش از ورود هيأت خبرنگاران فرانسوى به عراق، دستگاههاى امنيتى عراق از جريان امر مطلع گشتند و با تمام وجود مجهز شدند تا از اين مصاحبه جلوگيرى نمايند. من به دوستان بسيار خوبم جريان را گفتم و قرار گذاشتيم به گونهاى عمل كنيم كه آنها از آنچه بناست انجام گيرد مطلع نشوند. مأموران امنيتى عراق خيابانى را كه به منزل امام ختم مىشد و همچنين كوچهاى را كه منزل امام در آن بود به شدت كنترل مىكردند. توسط يكى از فرنگيان به خبرنگاران اطلاع داديم كه در موقع ورود از مسيرى حركت كنند كه تحت كنترل نيست؛ و قرار گذاشته شد كه در كوچهاى از دورافتادهترين كوچههاى نجف با خبرنگاران ملاقات و از آنها خواسته شود كه از درِ ديگر منزل امام كه تقريباً آزاد بود وارد شوند. آنها دستگاههاى فيلمبردارى خود را در خيابان گذاشته بودند كه به علت سنگينى بار ناچار مىبايست از خيابان اصلى آورده مىشد. پس از انتقال دستگاههاى فيلمبردارى به منزل و اطلاع مأمورين از اين مسئله، ديرى نپاييد كه درِ خانه به صدا درآمد و چند تن از مأموران وارد منزل شدند و مىخواستند مانع ايجاد مصاحبه شوند. پس از ورود آنها، در منزل را به رويشان قفل كردم. آنها تازه متوجه شدند كه در منزل ما زندانى شدهاند و هيچ كارى از آنها ساخته نيست. هر چه كردند نگذاشتم بروند. مصاحبه كه تمام شد، خبرنگاران رفتند. چندى بعد در را باز كردم و آنها نيز با عجله منزل و يا زندانشان را ترك كردند. خبر آمد كه خبرنگاران را در بغداد دستگير كردهاند ولى آنها نوارها را به صورتى رد كرده بودند. به دنبال اين كار، مسئلۀ برخورد عراق با امام و دستاندركاران اينگونه كارها بسيار تند و خشن شد و ديرى نپاييد كه امام راهى كويت شدند و سپس به فرانسه عزيمت كردند. دولت فرانسه مصاحبۀ امام را ممنوعالانتشار اعلام كرد و به هيچ كس اجازۀ مصاحبه نداد. هنوز مصاحبهاى كه راديو ـ تلويزيون فرانسه با امام انجام داده بود منتشر نشده بود، روزى ديدم آن مصاحبه در روزنامۀ فيگارو به چاپ رسيده است. و بعدها شنيدم فيگارو اين مصاحبه را معادل پانصد هزار تومان از راديو ـ تلويزيون خريدارى كرده است. شروع مصاحبههاى امام هم داستانى شنيدنى دارد كه يك بار ديگر آن را نقل كردهام. شروع مصاحبهها به صورت مذاكرات انجام گرفت؛ بدين صورت كه سؤال و جوابى نبود بلكه سردبير لوموند و يا فيگارو و يا ديگران خدمت امام مىرسيدند و صحبتهايشان را با امام منتشر مىكردند و خودشان مىگفتند اين آن چيزى نيست كه دولت ممنوع اعلام كرده است. تا افكار عمومى مردم فرانسه به صورتى درآمد كه دولت فرانسه ناچار از آزادى مصاحبهها شد.] سؤال: [دريافت شما از حكومت اسلامى چيست؟ آيا منظور اين است كه رهبران مذهبى، حكومت را خود اداره كنند؟ مراحل اين حكومت كدام است؟] جواب: خير. منظور اين نيست كه رهبران مذهبى خود حكومت را اداره كنند. لكن مردم را براى تأمين خواستههاى اسلام رهبرى مىكنند؛ و چون اكثريت قاطع مردم مسلمان هستند، حكومت اسلامى از پشتيبانى آنان برخوردار شده و متكى به مردم مىگردد. در مرحلۀ اول، هدف مستقل نمودن كشور و قطع ايادى و سلطۀ خارجى و داخلى متكى به خارج است، و نيز قطع هر نحو سلطه چه سياسى و نظامى و چه فرهنگى و اقتصادى است و بيرون راندن استعمار و استثمارگران ـ هر كه باشند ـ و اختصاص دادن مخازن و منابع كشور به مردم رنج كشيده و در فقر و بيمارى غوطه خورده كه قرنها خصوصاً قرن حاضر به واسطۀ كجرويهاى رژيمها با همۀ بدبختيها مواجه بودهاند و تمام مخازن و ثروت كشور را رژيمهاى فاسد از بين برده و به جيب خارجيها يا داخليهايى كه در خدمت آنان بودهاند ريختهاند. مرحلۀ دوم، تصفيۀ كامل وزارتخانهها و ادارات دولتى و مؤسسات دولتى و ملى از اشخاص خائن و استفادهجو و انگلهاست و سپردن كار به كاردانان وطنخواه امين؛ و نيز حذف زوايد شعبهها و كرسيهايى كه كار مفيد براى كشور ندارند و فقط براى استفاده رسانيدن به اشخاص بىصلاحيت ايجاد شده و حذف هزينههاى فوقالعاده و حاتمبخشيها كه موجب تزلزل بودجۀ دولت شده است. و پس از آن، مراحل ديگرى است كه بتدريج اصلاح مىشود. و قبل از هر چيز براى رسيدن به اين مراحل و تشكيل حكومت اسلامى بايد اين سد بزرگ را كه سلسلۀ پهلوى است از سر راه ملت برداريم و با وجود شاه و بستگانش به هيچ اصلاحى دسترسى ممكن نخواهد بود. ــ [آيا تصميم داريد مبارزه را تا به كجا ادامه دهيد؟] ــ تا آنجا كه به هدفهاى اسلامى و انسانى برسيم. ملت احساس نابودى كرده است و اسلام و كشور اسلامى را در لب پرتگاه فنا مىبيند و از اعمال رژيم شاه كه اسلام و كشور را به سرعت رو به نيستى مىكشد به جان آمده است و روحانيون و سياسيون و روشنفكران، هميشه مردم را به مبارزه با فساد دعوت مىكنند و ملت به پشتيبانى از آن، از نهضت اسلامى خود دست نمىكشد تا دست اجانب را كوتاه و طمع مفتخواران را قطع كنند. ــ [چگونه است كه به دنبال فراخوان شما، مردم ايران چنان انبوه به كوچهها مىريزند؟] ــ چون ملت، ما را خدمتگزار به اسلام و كشور مىداند و ما مسائلى را طرح مىكنيم كه سالهاست در نهاد ملت است و بدين جهت است كه ما بيان كنندۀ خواستههاى ملت هستيم و از طرفى هر چه از دستگاه شاه و دولت ديدهاند برخلاف مصالح اسلام و كشور بوده است و تظاهرات بىسابقۀ چند ماه اخير به دنبال دعوت ما، تظاهراتى ملى و اسلامى است و ناچار همۀ اقشار ملت در آن شركت مىكنند و در حقيقت رفراندمى است بر ضد رژيم كه قهراً آن را غيرقانونى اعلام مىكند. ــ [نظر شما دربارۀ شايعۀ رفتن شاه و جانشينى فرزندش چيست؟] ــ چون رفتن شاه و برچيده شدن سلسلۀ پهلوى خواست همۀ اقشار ملت است، ناچار شايعۀ رفتن شاه اوج مىگيرد. اگر دستهاى ستمگر خارجى براى حفظ او در كار نباشد، اين شايعه به سرعت جامۀ عمل مىپوشد و نظر ما با نظر ملت يكى است و هر مسلمى بايد نظرش همين باشد، يعنى برچيده شدن سلسلۀ پهلوى و نابودى شاه و اولاد شاه، و اگر كسى خلاف اين بگويد خائن به اسلام و مسلمين و خائن به كشور است. ــ [نظر شما دربارۀ قول آقاى امينى۱ چيست، آنجا كه به مخبر «لوموند» مىگويد اگر نخستوزير شود، تقاضاى مهلت مىكند تا اين كشور را از بنبست خارج سازد؟] ــ كسى صلاحيت دارد ايران را از بنبست خارج كند كه در بين مردم پايگاهى داشته باشد، و كسانى كه چنين نيستند نمىتوانند موفق باشند. ــ [شما با چه شرايطى اين تقاضا را اجابت خواهيد كرد؟] ــ با برقرارى حكومت شاه و رژيم پهلوى با هيچ شرطى. زيرا مهلت با برقرارى شاه و باز بودن دست چپاولگران رژيم، جز اغفال ملت نيست، و هر طرحى با بودن شاه و رژيم، قابل قبول ما و ملت نيست، و ما با بودن اين دودمان، آزادى و استقلال را با مهلت و بىمهلت به دست نخواهيم آورد و پيروزى آن موقع ميسر است كه دست خارجى و آنانى كه به خارجى كمك مىكنند ـ كه در رأس آنان شاه است ـ قطع شود. ــ [كارتر كه خود را در دنيا قهرمان دفاع از حقوق بشر معرفى مىكند به چه دليل بعد از كشتار تهران از شاه حمايت كرد و شما نقش امريكا را در ايران چگونه ارزيابى مىكنيد؟] ــ ادعاى بشر دوستى و طرفدارى از حقوق بشر از طرف كسانى مطرح است كه متجاوز به حقوق بشر هستند، و قهرمان در اين امر كسى است كه تجاوزش از همه بيشتر است و آن در عصر حاضر، شخص كارتر است. همه شاهد قتلعامهاى مكرر دستهجمعى در بسيارى از شهرستانهاى ايران كه به دست شاه صورت گرفت، بوديم. و اخيراً تهران شاهد قتلعامى وسيع از طرف شاه۲ بود كه به حسب مشهور تعداد كشتهشدگان به بيش از چهار هزار نفر رسيد. آقاى كارتر كه براى يك زندانى در شوروى آنقدر هياهو درآورد، پس از كشتارهاى پياپى شاه پشتيبانى خود را از او دريغ نكرد و رئيس دولت چين۳ پس از ديدارش از ايران كه شاه از ترس قيام مردم نتوانست او را از خيابانها عبور دهد، شاه را كه عامل تمام كشتارهاى ايران است مورد حمايت خود قرار داد و رؤساى كرملين هم مانند اينها هستند. امريكا و ساير كشورهاى استعمارگر، هدفى جز عقب نگه داشتن تمام كشورهاى ضعيف در تمامى ابعاد فرهنگى، اقتصادى، سياسى و نظامى ندارند و براى برخوردارى از مخازن و منابع ما و ساير كشورهاى عقبافتاده نقشى جز اين نمىتوانند داشته باشند و اين است منشأ تمام فشارها در تمامى ابعاد به ما. ــ [با توجه به وضعيت اقتصادى و اجتماعى فعلى ايران و با توجه به تمام شدن ذخاير نفت در آينده و وابستگى كشور از لحاظ مواد غذايى، به نظر شما راه حل بحران ايران چيست؟] ــ اگر دست نفتخواران و مفتخواران خارجى و داخلى از مخازن نفتى كوتاه شود و به طور معقولى نفت به فروش رود، به اين زوديها از مخازن نفت محروم نمىشويم. اين اسراف بىحد شاه در فروش نفت و در ازاى آن، آهنپاره خريدن است كه نفت را در خطر اتمام انداخته است. ما با برپايى حكومت ملى ـ اسلامى و جايگزين نمودن اشخاص ملى وطنخواه خداشناس به جاى خائنين مسرف، راههاى معقولى براى رفع بحران داريم: اول، كوتاه كردن دست غارتگران بيتالمال كه در رأس آنها شاه است كه براى حفظ خود با كشيدن چكهاى يك ميليون دلارى و بيشتر، از بيتالمال براى سفرا و اشخاص مؤثر امريكا بر پيكر اقتصاد فلج شدۀ ايران ضربه وارد مىآورد. دوم، كوتاه كردن دست سران قوم از وزرا و وكلا و رؤساى مهم ادارات از اجحاف و خيانت. سوم، حذف بسيارى از شعب ادارات كه جز زحمت براى مردم و خرج براى بيتالمال ندارند. چهارم، به كار انداختن صحيح نيروى كشاورزان براى ايجاد يك كشاورزى سالم كه در چند سال انقلاب شاه ـ امريكا! به نابودى گراييد و ايران را در امر كشاورزى ساقط و به صورت بازارى براى اجانب درآورد و غير از اين برنامهها، چيزهاى ديگرى كه متخصصان امين پيشنهاد مىنمايند و شكى نيست كه به اين ترتيب بحران ريشهكن مىشود و من در ترسيم حكومت اسلامى در ابتدا بدان اشاره كردم. ــ [مطبوعات غربى اغلب شيعه را واپسگرا و مخالف ترقى معرفى مىكنند، به عنوان مثال منزلت زن با پوشش چادر، حمله به سينما و بانك. نظر شما در تمام اين موارد چيست؟] ــ رژيم شاه با صرف هزينههاى گزاف، بعضى از مطبوعات غرب را در خدمت خود درآورده است و براى انحراف اذهان غرب از مسائل اصلى كه يكى از مهمترين آنها رفتن شاه و بستگان ستمگر او و كوتاه شدن دست اجانب است، دست به تبليغات خالى از حقيقت زده است. اين شاه است كه آزادى را از ملت، چه مرد و چه زن، سلب نموده و اجازۀ نفس كشيدن به هيچ كس را نمىدهد. اين شاه است كه براى به فساد كشيدن قشر جوان ما سينماها را با برنامۀ استعمارى رايج كرده، و دختران و پسران ما را بىعفت و غافل از وضع اسفبار كشور مىخواهد بار بياورد. سينماى شاه مركز فحشا و تربيت كنندۀ آدمكهايى است از خود بيخبر و از وضع بىسامان كشور بيخبرتر و چنين مراكز را ملت مسلمان، مخالف با مصالح كشور مىداند و بدون آنكه از طرف روحانيون امرى بشود، آنها را خراب كردنى مىدانند. البته حادثۀ سينماى آبادان۴ به دست عمال شاه صورت گرفت تا وحشت بزرگ را كه شاه ادعا كرده بود مخالفان او وعده مىدهند، به اثبات برساند و با كمال وحشيگرى نزديك به چهار صد نفر را زغال كرد. و از سينماها بدتر، وضع بانكهاست كه در ورشكستگى و عقبماندگى كشور نقش مؤثرترى دارد و ملت، اين مراكز را ويران كننده و موجب تزلزل اقتصاد كشور و لايق آتش زدن مىدانند. اين شاه است كه به حسب نقل در مصاحبه با مخبر ايتاليايى گفته است: «درك من از زن آن است كه او بايد زيبا و فريبا باشد»۵ . اين شاه است كه زنها را به فساد مىكشاند و آنها را عروسك مىخواهد بار بياورد. مذهب با اين فاجعهها و دردها مخالف است، نه با آزادى زن. شركت زنها در رفراندم اخير۶ بيهوده بودن ادعاهاى پوچ شاه را براى تمام اقشار ثابت كرد. زنان همدوش مردان بهپاخاستند و آزادى و استقلال خود را تقاضا كردند و شاه را محكوم نمودند و در «جمعۀ سياه» آنچه مشهور است ششصد نفر از زنان آزادۀ ما به دست عمال شاه كشته شدند. اين است درك شاه از آزادى زنان و تمدن بزرگ! ــ [چه رابطهاى مىخواهيد ميان ايران و كشورهاى غربى بخصوص فرانسه برقرار شود، با توجه به نقشى كه اين كشورها در رابطه با رژيم ايران ايفا كردهاند؟] ــ مىخواهيم، اين دولتها، دولت ما را براى ترقى واقعى به رسميت بشناسند و بدانند كه اِعمال زور براى جلوگيرى از پيشرفت مردم افريقا و آسيا و امريكاى لاتين دير يا زود اثرات خود را در خراب كردن وضعيت خود آنان به جاى خواهد گذاشت. و به نظر من، غرب نمىتواند به قيمت نابودى بقيۀ بشريت كامياب گردد. ما از تمام ملتهاى آزاد و بزرگ مىخواهيم كه به ما كمك كنند تا دست غرب و شرق و دست كسانى كه مفتخوارند و مىخواهند منابع ما را به زور ببرند از سرِ ما قطع شود. ــ [نظر شما دربارۀ اصطلاحى كه شاه باب كرده است «ماركسيست اسلامى» چيست؟] ــ مقصود از اين اصطلاح در خارج ايران، مشروعيت دادن به سلطۀ جابرانۀ شاه نزد امريكاست و در داخل كشور، وارونه جلوه دادن حقايق به مردم و موجه گردانيدن كشتار مردم توسط سربازان ساده و معتقد كه با وجدان راحت به سوى مردم آتش بگشايند، وگرنه اسلام كامل است و نيازى به قرض گرفتن عناصر هيچ ايسمى ندارد و مبارزات مردم كشور ما صددرصد اسلامى است. ــ [در برابر حرف شاه كه پيش از وقايع اخير اظهار كرده است، يعنى انتخابات آزاد عملى گردد، چه موضعى اتخاذ خواهيد فرمود و چه كانديداهايى از پشتيبانى شما برخوردار خواهند شد؟] ــ اگر شاه انتخابات آزاد را مىپذيرفت، خواست يكپارچۀ مردم تهران و اجتماعات بزرگ تمام شهرهاى كشور را كه عزل او و برپايى حكومت اسلامى و استقلال و آزادى بود مىپذيرفت و از سلطنت استعفا مىداد، يعنى سلطنت خود و دودمانش را غيرقانونى اعلام مىكرد. اما انتخابات آزاد خود را در «جمعۀ سياه» به اجرا گذاشت! آيا راستى چنين حكومتى انتخابات آزاد مىتواند داشته باشد؟ اگر غرب راست مىگويد و به راستى جانبدار ترقى است، عاليترين نشانۀ رشد انسان اظهار آزادانۀ رأى خود است. مردم مسلمان كشور، جلوى چشم خبرنگاران جهان، رأى عدم اعتماد به شاه دادند. پس غرب اگر مدعى طرفدارى از حقوق بشر است، از مردم ايران طرفدارى كند و آن اينكه از دولت شاه سلب رسميت كند و حكومت كسى را كه براى بقاى خود هر چند گاه دست به كشتار مىزند نپذيرد. ــ [دعوت افكار عمومى به حمايت از مبارزۀ مردم ايران است. چه انتظارى از مردم كشورهاى غرب داريد؟ غير از دولتها مردم هم هستند.] ــ انتظارم از افكار عمومى غرب اين است كه از مبارزۀ بر حق ملت ايران دفاع كنند و از دستگاههاى تبليغاتى و مطبوعاتى خود بخواهند كه به مخالفين رژيم، حق توضيح دهند، و از دولتهاى خود بپرسند: شمايى كه از سياست ترقى پيروى مىكنيد، چرا مطالب مخالفين رژيم ايران را خيلى كوتاه و مبهم نقل كرده و در عوض مطالب رژيم ايران را با آب و تاب نقل مىكنيد؟ آيا اينگونه مسائل با آزادى منافات ندارد؟