بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم نقش حساس وزارت امور خارجه اول تشكر مى‌كنم از آقايان كه تشريف آورده‌اند و با هم ملاقات كنيم و درد دلهاى سابق را تشريح كنيم. شما مى‌دانيد كه وزارت خارجه تنها وزارتخانه‌اى است كه بيشتر از سايرين مى‌تواند با خوب شدن و اسلامى شدن، در خارج، موجوديت اسلامى خودش را نشان بدهد، و تأثيرش بيشتر از همۀ وزارتخانه‌هاست. و بعكس صدماتى كه به كشور ما از ناحيۀ سفارتخانه‌هاى خارجى در اينجا و سفارتخانه‌هاى خودمان درخارج و وزارتهاى خارجى بر كشور وارد كرده‌اند، شايد ديگران نكرده باشند. و اين براى اين است كه وزارت خارجه روابط با همه دنيا دارد؛ با افكار مختلف، با ايده‌هاى مختلف و برنامه‌هاى مختلف. و البته كار وزارت خارجه كار مشكلى است، لكن حساس، و لازم است كه درست اصلاح بشود. و من مى‌دانم كه اين مشكلاتى را كه براى ما ايجاد كرده‌اند، در هر بعدى كه ايجاد كرده‌اند، چه در وزارت خارجه، چه در ساير وزارتخانه‌ها و چه در همۀ ارگانهاى دولتى و ملى و امثال اينها، خيلى وقت لازم دارد تا اصلاح بشود. ولى وقتى بنابراين شد كه اصلاح بشود؛ يعنى، دولت و همۀ وزارتخانه‌هايش عزم بر اين كردند كه ما بايد خودمان باشيم، نبايد بسته به غير باشيم، ما خودمان بايد حيثيت خودمان را حفظ كنيم؛ اگر اين معنا احساس شد و در راه اين مطلب پيش رفت، ان‌شاءاللّه‌، منتهى به اين مى‌شود كه اصلاح بشود همه چيز، چنانچه همۀ وزارتخانه‌ها و جاهاى ديگرى كه دولت دارد يا خود ملت، همه، اگر اين معنا را احساس كردند كه ما روابطمان با خارج باشد بايد، با آنهايى كه نمى‌خواهند ما را ببلعند باشد و با آنهايى كه با رابطه مى‌خواهند ما را وابسته بكنند، اصلاً روابطمان با آنها خيلى لزومى ندارد. بايد خيلى با احتياط [كار] بشود. و چنانچه در اين راه مستقيم، كه راه اسلام است، وارد بشويد، شما تا آخر عمرتان و همۀ كسانى كه نماز تا آخر عمر خوانده‌اند از خدا هى خواسته‌اند، روزى چند مرتبه خواسته‌اند كه اِهْدِنَا الصّراطَ اْلمُسْتَقيم؛^۱ كه ما را به صراط مستقيم هدايت كن. وقتى هدايت هدايت كن، وقتى هدايت شد به آخر رساندنش هم مى‌شود. عمده اين است كه وارد بشود انسان در آن راهى كه بايد سير بكند، چه سيرهاى معنوى و چه سيرهاى مادى كه آنها هم معنوى است به يك معنا؛ يعنى، بعد از اينكه يك دولتى اسلامى شد، همه چيزش با معنويات بسته است به هم، اين طور نيست كه دولتش معنويت نداشته باشد و اما فرض كنيد كه ائمۀ جماعتش داشته باشد. وقتى بنا شد كه مردم احساس كردند كه ما مى‌خواهيم آدم باشيم، ما مى‌خواهيم كه اصلاح بشويم، ما مى‌خواهيم كه خودمان را اصلاح بكنيم، ما مى‌خواهيم دولتمان يك دولت الهى باشد، مجلسمان هم همين طور و همه چيزمان همين طور، وقتى اين طور شد همه‌اش معنويات است، منتها با راههاى مختلف. همين كارى كه شما مى‌كنيد در وزارت خارجه و سفرا در خارج، چنانچه راه مستقيم اسلامى باشد، خودش «سيرالى‌اللّه‌» است. «سيرالى اللّه‌» لازم نيست كه انسان گوشه‌اى بنشيند و بگويد من «سيرالى اللّه‌» مى‌خواهم بكنم. خير، «سيرالى اللّه‌» همان طورى [است] كه سيرۀ انبيا و خصوصاً پيامبر اسلام [بود] و كسانى كه مربوط به او بودند؛ در عين حالى كه در جنگ وارد مى‌شدند، آدم مى‌كشتند، كشته مى‌دادند، حكومت داشتند، همه چيز داشتند، همه‌اش «سيرالى اللّه‌» بود. اينطور نبود كه آن روزى كه حضرت امير مشغول به قتال است «سيرالى اللّه‌» نباشد، آن روزى كه مشغول نماز است، باشد. خير، هر دويش «سيرالى اللّه‌» است و لهذا، پيامبر مى‌فرمايد كه ضَرْبَةُ علىّ يَوْمَ اْلخَنْدَق اَفْضَلُ مِنْ عِبادَةِ الثَقَلَيْن^۲ اين براى اين است كه «سيرالى اللّه‌» است. استقامت در راه هدف وقتى بنا شد كه ما بخواهيم با منحرفين در جنگ باشيم ـ نه جنگ آنطورى كه تفنگ بكشيم ـ وقتى ما مى‌خواهيم كه جهات معنوى را بكشيم در ماديات، ماديات را هم بكشيم در طرف معنويات، اين موفق مى‌شود انسان آخرش، و لوكار مشكل است، لكن اينطور نيست كه نباشد، نشود؛ يك امرى است كه انسان موفق مى‌شود، وقتى كه وارد عمل شد موفق مى‌شود. شما ببينيد در همين قضيۀ پيروزى ملت بر آن رژيم منحط سابق، خوب ابتدايش كسى توهّم اين را نمى‌كرد كه بشود اين ملتى كه هيچ دستش نيست با يك دولتى كه همه چيز دستش هست و همۀ دولتها هم با او هستند، روبرو شود؛ اصلاً تصور اين معنا براى هر كس كه وارد مسائل مى‌شد مشكل بود. و لهذا، آنهايى كه اين تصور در آنها قوى بود، هميشه سفارش مى‌كردند كه نبايد بشود. لكن ديديد كه وقتى بنا گذاشت ملت به اينكه يك كارى بكند، وقتى روى اين بنا در ميدان وارد شد، به آخر مى‌رسد. رساندن به آخر، يك كار بزرگى بود كه ما نمى‌توانيم درست حجمش را الآن متوجه بشويم كه ملت ما چه كرد. يكى از نويسندگانى^۳ كه نوشته‌هاى مفصلى دارد، توسط يكى از آقايان به من پيغام داده بود كه شما خودتان هم نمى‌دانيد چه كرديد. راست مى‌گويد اين را؛ براى اينكه يك امرى كه در ايران واقع شد يك امرى بود كه مورد توجه ماها هم نبود كه چه هست و مى‌خواهد چه بشود. هر قدمى كه ما برداشتيم، شما برداشتيد، خداوند يك قدم ديگر راهش را نشان داد. اصلاً تمام قدمها اينطور بود كه كانَّهُ چراغ را خداى تبارك و تعالى جلو گرفته است، تاريكيها را روشن مى‌كند. هر قدمى كه شما برمى‌داريد، مى‌رويد و هيچ وقت نگذاشت به اينكه اين ملت سست بشود؛ كشته‌ها داد، همۀ جنايتها بر او وارد شد، لكن عقب ننشست. اين معنا اين بود كه راهش را پيدا كرده بود. وقتى كه راه مستقيم پيدا شد، رفتنش آسان است. عمده آن است كه در اول راه اين منحرفين معوج كنند راهها را و معوج كنند، و يكى بكشد از اين طرف، يكى بكشد از آن طرف: مَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ و ضالين.^۴ آنها از يك طرف مى‌كشند، اينها از يك طرف مى‌كشند. وقتى اينطور شد، انسان راهش كه عوض شد، ديگر در آن غلطك كه افتاد، مى‌رود تا آخر؛ يعنى، در انحراف تا آخر مى‌رود. بايد راه را پيدا كرد. اگر راه پيدا شد، انسان مى‌رود و بحمداللّه‌، الآن ايران راهش را پيدا كرده است. و من اميدوارم كه هر روز هم محكمتر در اين امر بشود و بهتر حركت كند. تبيين خط مشى سفارتخانه‌هاى جمهورى اسلامى و سفارتخانه‌ها اميدوارم كه حالا كه مال خودتان شده است و يك حاكمى بر سرتان نيست كه فشار بياورد كه چه بكنيد و بايد خودتان عمل بكنيد، سفارتخانه‌ها بايد سفارتخانه‌هايى باشند كه در صراط مستقيم انسانيت سير بكنند. صراط مستقيم انسانيت هم اين نيست كه ما نماز بخوانيم، بايد آن را هم بخوانيم، اما سفارتخانه بايد از تحت سلطۀ غير بيرون بيايد، تصرفاتى كسى بر او نداشته باشد، الاّ خود دولت، الاّ خود وزارت خارجه. يك راه باشد، نه اينكه بكشندش از اين طرف و از آن طرف؛ چنانچه پيشتر خوب، آنطور بود كه يا اين طرف مى‌كشيدند و مى‌بردندش يا آن طرف مى‌كشيدند و مى‌بردندش. گرفتاريهاى ما همين بود كه وابستگى طورى شده بود كه بازكردن اين وابستگى و برداشتن اين قيد از گردنها كار بسيار مشكلى بود. لكن بحمداللّه‌، تاكنون ملت ما و دولت ما موفق شده است و امروز هم بايد همين طور باشد؛ يعنى، در هر قدمى كه برمى‌داريد، بايد فكر اين باشيد كه آيا اين قدمى كه ما برمى‌داريم روبه وابستگى است؛ شياطين ما را دارند وابسته مى‌كنند يا نه روى آزادى است و ما خودمان مى‌خواهيم اين كار را بكنيم؟ سفارتخانه‌ها هر كارى مى‌كنند بايد اين را قبلاً توجه بكنند كه ما داريم اين كارى را كه مى‌كنيم، آيا اين كار، ما را يك قدرى به وابستگى دارد نزديك مى‌كند يا ما را به رهايى و آزادى دارد نزديك مى‌كند؟ و همين طور ساير جاها. ما اگر به فكر اين باشيم كه خودمان كارهاى خودمان را انجام بدهيم، كشور مال خودمان است، زراعتش را خودمان بايد انجام بدهيم، فرض كن اداراتش را خودمان اداره بكنيم، كارگرى را خودمان بايد انجام بدهيم، وقتى اين احساس در انسان قوى شد، دنبال اين احساس مى‌رود انسان. پيدا كردن راه مشكل است، لكن بعد از پيدا كردن، پيمودنش آسان است. يك كسى كه در بيابان گم شده است، اين هى از اين راه مى‌زند، از آن راه مى‌زند و شايد تا ده سال هم اينطور وقتى برود، نمى‌تواند برسد به مقصد. اما وقتى افتاد در راهى كه اين ديگر راه، راهى كه مى‌رسد انسان به جايى، آن ديگر رفتنش نزديك است. يك كسى در بيابان است، يك قدرى از اين طرف مى‌رود مى‌بيند نشد يك وقت از آن طرف مى‌رود مى‌بيند نشد، تا اينكه بر مى‌خورد به راه اسفالت. وقتى برخورد به راه اسفالت، راه را پيدا كرده است، مى‌رود و مى‌رسد به مقصد. تلاش براى خودكفايى و رهايى از وابستگى الآن ما هم اينطور هستيم كه بحمداللّه‌، راه را پيدا كرده‌ايم و اين از بزرگترين چيزهايى هست كه براى ما موفقيت‌آميز بوده است و حاصل شده است و رفتنش آسان است، لكن همت مى‌خواهد. بايد همه همت كنيد، دست به هم بدهيد و تمام مردم با دولت، با ملت، با هم بجوشند و كوشش كنند به اينكه ما خودمان مى‌خواهيم كارهاى خودمان را انجام بدهيم و مى‌خواهيم خودمان با كفايت خودمان خودكفا باشيم. نه گندم را از خارج بياوريم، نه ـ فرض كنيد كه ـ چيزهاى خوردنى بياوريم و نه چيزهايى كه احتياج داريم؛ نه پوشاك بياوريم، نه خوراك بياوريم، نه چيزهاى ديگر كه احتياج داريم در جنگ و در ساير جاها. اين احساس اگر شد بعضيش در مدت طويل، بعضيش زودتر انجام مى‌گيرد. زود مى‌تواند كه ـ فرض كنيد كه ـ لباس را تغيير بدهد؛ آن نباشد كه آنها مى‌خواهند يا ـ فرض كنيد كه ـ خوراكش چنين نباشد كه اشراف مى‌خوردند. اين آسان است، زود مى‌شود تغييرش داد. البته راجع به ابزار جنگ و اينها يك مسائلى است پيچيده و در هم و بر هم كه بايد با طول مدت بشود. لكن مع ذلك، كسانى كه در اين امر هم وارد هستند موفقيت زيادى حاصل كرده‌اند. ديروز وزير دفاع كه آمده بودند اينجا يك قدرى نقل كردند، واقع مرا خوشحال كردند كه چه كارهايى شده است و چه اشخاص اين كار را كردند. اميدوارم همه‌تان موفق باشيد، مؤيد باشيد و براى خودتان كار كنيد، براى خدا كار كنيد. مى‌شود؛ يعنى، وقتى بنا شد براى كشور اسلامى شما مى‌خواهيد از زير سلطۀ خارجيها خارج بشويد،اين يك مسئلۀ اسلامى است، اخلاقى است، معنوى است، معنويت در بينتان پيدا مى‌شود. و اميدوارم كه اين معنويت رشد كند و ما را تا آخر منتهى كند به اينكه به خدا برسيم. ان‌شاءاللّه‌. والسلام عليكم و رحمة‌اللّه‌

1. ـ سورۀ فاتحة الكتاب، آيۀ 6: «خدايا، ما را به راه راست هدايت فرما».
2. - «يك ضربۀ شمشير على ع در جنگ خندق، برتر از عبادت جن و انس است.» بحارالأنوار، ج 39، ص 1 ـ 2، ح 1.
3. ـ آقاى محمد حسنين هيكل، سياستمدار و روزنامه نگار معروف مصرى و سردبير سابق روزنامه معروف و معتبرالأهرام.
4. ـ اشاره است به آيۀ 7 سورۀ فاتحة الكتاب: «صِراطَ الَّذينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِاْلمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لاالضّالينَ»؛ راه آنان كه به آنها انعام نمودى؛ نه راه كسانى كه بر آنها خشم گرفتى، و نه راه گم گشتگان.