

مصاحبهكننده: رمزى كلارك (دادستان كل اسبق امريكا)، ريچارد فالك (استاد دانشگاه پرينستون امريكا)، دان لويى (نمايندۀ سازمانهاى مذهبى امريكا) [رمزى كلارك، دادستان كل اسبق امريكا و ريچارد فالك، استاد دانشگاه پرينستون در ايالت نيوجرسى و رئيس بخش مطالعات خارجى آن، همچنين دان لوئى نمايندۀ سازمانهاى مذهبى امريكا در اوايل ژانويه 1979 براى بررسى وضع ايران از نزديك، به تهران سفر كردند.هر سه نفر، از رهبران جنبش مخالف با جنگ ويتنام و شركت فعال امريكا در جنگ بودند. اينان پس از بازديد از تهران، در راه بازگشت در پاريس توقف كردند و روز 26 ژانويه 1979 با امام خمينى ديدار و مذاكره نمودند. گفتنى است كه ديدار اين سه تن امريكايى با امام، مصادف بود با زمانى كه سيد جلالالدين تهرانى، رئيس شوراى نيابت سلطنت، به پاريس آمده و استعفاى خود را تسليم امام كرده بود. متن زير مشروح مذاكرات كلارك و فالك با امام خمينى مىباشد كه به وسيلۀ دكتر ابراهيم يزدى ترجمه شده است.] سؤال:] فالك: انقلاب ايران قابل پيشبينى نبوده است. طى قرنها سياست و مبارزات سياسى و مذهب، به طور زيبايى، با هم مخلوط شدهاند. آيا به نظر آيتاللّه اين امر چگونه در سياست خارجى ايران با ساير كشورهاى جهان منعكس مىشود؟ نقش مقاوم شيعه در برابر ظلم، اميد بزرگى را در دلها زنده كرده است؛ اما مىخواهيم بدانيم وقتى شيعه به قدرت برسد چگونه عمل خواهد كرد؟] جواب: تشيع همان طور كه مظهر مقاومت بوده است در تمام اعصار، از صدر اسلام، تشيع مظهر مقاومت و دفاع از حق بوده است اما هرگز اهل ظلم و ستم نبوده است. حكومتهايى كه بر اساس مذهب تشيع پيش آمده و ثبت شده در تاريخ، همان طور كه ظلم را تحمل نمىكردهاند، تحميل ظلم را هم نمىكنند. اگر حكومتى با قانون اسلام پيش بيايد و مذهب تشيع آن را پيش ببرد، بنا برآن است كه همين رويه را پيش ببرد. هيچ انسانى را بر اساس مسلك مذهبى تحت فشار و سلب آزادى قرار ندهد. تمامى انسانها در مذهب تشيع آزادند، مستقل هستند. و بر حسْب تشيع، با تمامى ملتها و دولتهايى كه با حكومت تشيع خوش رفتارى و احترام متقابل كنند، اگر مذهب تشيع بر جايى غلبه كند، آنگونه عمل مىكند كه حكومتهاى آنها هرگز چنين رفتارى ندارند. از آن عدالت غافلند. تاريخ نشان مىدهد كه وقتى اسلام جايى را فتح كرده است مردم آنچنان به اسلام رو كردهاند و به دولتهاى قبلى خود پشت كردهاند؛ نظير ايران كه با آغوش باز به اسلام و تشيع روى آوردند. احكام اسلام روى عدالت است. زندگى حكام با پايينترين افراد، يك طور بوده است. رئيس مذهب ما۱ كه حكومتش وسيع بود ـ چندين مقابل ايران، حجاز و مصر و ايران و همۀ آنها تحت سيطرۀ او بود ـ زندگىاش از همۀ افراد ملت پايينتر بود. عدالت را بالاتر از هر كس كه تصور شود اجرا مىكرد. در محكمه اگر ادعايى عليه او بود حاضر مىشد، در محكمه مىنشست. حكم خلاف [قاضى] را قبول مىكرد. تشيع در عين مقاومت، عادل است؛ و عدالت يعنى «نه ظلم بكن و نه زير بار ظلم برو». برنامۀ تشيع را امام ما در اين دو كلمه خلاصه كرد: نه تحمل ظلم بكن و نه ظالم باش. برنامۀ كلى تشيع و اسلام همين است ... همين است. تشيع از قرآن است. ــ [در مشاهدات ما دربارۀ جنبش حاضر در ايران، امرى كه نگران آن هستيم، درجۀ تحمل در برابر غير مذهبيهاى چپى در ايران تحت دولت اسلامى است. ما متوجه شديم كه در ايران در بين دانشجويان و سايرين، كه زندگى آنها در اسلام و جمهورى اسلامى مشكل است، ترس و نگرانى وجود دارد. چه اطمينانهايى نسبت به اين نگرانيها وجود دارد؟] ــ اصل گرايش اينها به مكتبهاى انحرافى به علت عدم اطلاع از اسلام است. خيال مىكنند اسلام طرفدار ... هيأت حاكمه، سرمايهداران، كارخانهداران است! اگر اينها مطلع باشند كه اسلام يك وضع تعديلى دارد و همه چيز را بر اساس عدالت حل مىكند، از نظر آزادى عقايد بنابر آن است [كه] اشخاص منحرف هميشه حرفهاى خود را مىزدهاند، اگر آنها از اصل اسلام خبردار شده باشند اين حرفها را نمىزنند. اينها اگر به همۀ مسائل آشنا شوند اختلافات از بين مىرود. در عين حال، ما از اظهار عقيده جلوگيرى نكرده و نمىكنيم. لكن از كارهايى كه منحرفين گاهى مىكنند، مىخواهند شلوغ كارى كنند. الآن نهضتى در ايران برپاست كه براى قطع ظلم است تا رژيم فاسد را از بين ببرند. در اين بين عدۀ معدودى به خرابكارى مشغولند، تبليغ سوء مىكنند و نظر دارند كه اين رژيم را حفظ كنند يا رژيم اسلامى پيش نيايد يا انحراف دارند و توجه به مسائل ندارند و يا، با توجه به مسائل، اغراض فاسد دارند. ما آزادى به همۀ مسالك و عقايد مىدهيم لكن اگر بخواهند شورش كنند و مسير ملت را تغيير دهند، دست ظالم را نگه دارند، مجاز نخواهند بود. هر ملتى حق دارد منافع ملى و مذهب خود را حفظ كند از تعديات آنها. اگر تعدى نكنند ما تعدى نمىكنيم. ــ [سؤالى دربارۀ امپرياليسم فرهنگى؛ اسلام توجه و تكيۀ زيادى روى ارزشهاى فرهنگى و اساسى داده است. در اين پنجاه ـ شصت سال حكومت پهلوى امپرياليسم فرهنگى شديد بوده است كه منجر به، به هم خوردن ارزشهاى اسلامى ـ ايرانى شده است و جاى آن را ارزشهاى غربى گرفته است. آيا آيتاللّه چه قدمهايى براى ترميم اين خرابيهاى اجتماعى و فرهنگى برخواهند داشت؟] ــ همين مسائل موجب مخالفت ما با شاه شد. شما يك جنبه را در نظر مىگيريد اما جنبههاى زيادى دارد. در اين پنجاه سال تنها فرهنگ ما را به عقب نبرده، سالهاى طولانى مردم را به عقب بردند؛ اقتصاد ما را به عقب بردند. ايران يك كشور فقيرى شده است. ايران مخازن زيادى دارد اما اين مخازن غارت شده است. نفت رفته است و پايگاه براى امريكا درست شده است. نيروهاى انسانى ما را به عقب راندند. به طورى كه اگر بخواهيم اصلاح كنيم برنامۀ طولانى لازم دارد. ارتش ما را فاسد تربيت كردند، يعنى رؤساى ارتش در طبقات بالا. آنها به تبع افكار فاسد پدر و پسر، افكار فاسد دارند. ارتش ما را انگل تربيت كردهاند. [اصلاحات] محتاج به يك برنامههاى طولانى است لكن ما از باب اينكه تمامى ملت ما بپا خواسته است و يك مطلب را مىخواهد: «آزادى، استقلال، حكومت اسلامى». اميد آن را داريم كه با كمك همۀ اقشار كه اظهار همكارى مىكنند اين فرهنگ را از حالت انگلى و استعمارى درآوريم و به يك فرهنگ استقلالى بدل سازيم، و به كمك همۀ اقشار اصلاح كنيم. و مخازنمان را نگذاريم هدر برود و عاقلانه بفروشيم و عاقلانه صرف ملت، چه فرهنگ چه ساير جاهاى مورد نياز بكنيم. در اين پنجاه سال چه بلاهايى بر سر ما آوردند! ما مواجه با يك مملكت آشفته هستيم كه از همۀ جهات درهم ريخته است. با كمك افراد ملت كه اتفاقاً تمامى اقشار هم با ما موافقند، قيام كنيم و ما سالهاى طولانى البته اين آشفتگيها را ترميم كنيم. يك فرهنگ مستقل اسلامى، يك ارتش مستقل، يك اقتصاد سالم، يك زراعت كه بكلى از بين رفته است، نياز به سالها كار دارد تا برگردد به اول. مصيبتهاى زيادى داريم، و بيشتر آنها از اين ابرقدرتها، از دست آنهاست. ان شاءاللّه خودمان را از قيد آنها آزاد خواهيم كرد تا به استقلال در تمام اقشار برسيم. ــ [خيلى متشكرم. سه اميد و آرزو داريم: اول) انتقال قدرت به دولت جديد؛ سريع و با آرامش و بدون شلوغى انجام گيرد. دوم) وعدههاى عدالت براى همۀ مردم تحقق يابد. سوم) مردم ايران و مردم امريكا به هم عشق بورزند، تفاهم كنند، احترام بگذارند. و ما مىخواهيم به هر شكلى كه ممكن است به شما كمك كنيم كه اين سه اميد و آرزو تحقق يابند]. ــ ما هم اميدواريم. آرزوى اول كه كليدش در دست اجانب است به واسطۀ فهم آنها، كه دست از فشار و تهديد گذشته، دست از تحريكات و تهديدات بردارند و اگر به ما مهلت بدهند خواهيد ديد كه ملت ايران تحت اسلام و با آرامش و بدون تشنج قدرت را به دست خواهند گرفت؛ و قدرتى كه به دست مىآيد صرف در تحقق عدالت خواهد شد. اگر اين قدرتمندهايى كه در رأس ملتها واقع مىشوند كنار بروند يا اصلاح بشوند تفاهم با ملتها آسان خواهد بود. اما تا زمانى كه آنها هستند تفاهم معلوم نيست بشود.