

مصاحبهكننده: خبرنگار ايتاليايى روزنامۀ لوتاكونتينوا سؤال: [در غرب بين طرفداران و پشتيبانان مبارزات مردم ايران در ماههاى اخير سؤالهاى زيادى طرح شده است. خيلى از اين سؤالها به خاطر كمبود شناخت تاريخ و رشد عقايد گذشتۀ دور و اخير شماست. براى من هم بيشتر و در نتيجۀ فعاليت بيشتر در پشتيبانى از انقلاب اسلامى شما، جواب به اين سؤالات مىتواند مفيد واقع شود. تصور مىكنم كه آنچه امروز در حيات يك جنبش تودهاى در ايران اتفاق مىافتد ريشههايش در يك نوع رنسانس ـ تجديد حيات ـ شيعه يافت مىشود. ممكن است شرح دهيد كه چه فعاليتها و بحثها و مبارزاتى در سى سال اخير فعاليت شما را تشكيل داده است؟] جواب: يكى از خصلتهاى ذاتى تشيع، از آغاز تاكنون، مقاومت و قيام در برابر ديكتاتورى و ظلم است كه در تمامى تاريخ شيعه به چشم مىخورد؛ هر چند كه اوج اين مبارزات در بعضى از مقطعهاى زمانى بوده است. در صد سال [اخير] حوادثى اتفاق افتاده است كه هر كدام در جنبش امروز ملت ايران تأثيرى داشته است: انقلاب مشروطيت،۱ جنبش تنباكو۲ و... قابل اهميت فراوان است. تأسيس حوزۀ علمى دينى در بيش از نيم قرن اخير در شهر قم۳ و تأثير اين حوزه در داخل و خارج كشور ايران و نيز تلاش روشنفكران مذهبى در داخل مراكز دانشگاهى و قيام سال 41 ـ 42 ملت ايران به رهبرى علماى اسلامى كه تا امروز ادامه دارد، همه عواملى هستند كه اسلام شيعى را در سطح جهان مطرح مىكند. ــ [اين فعاليتها و بحثها، اين مدرن شدن ـ انطباق با زمان ـ شيعه از چه راههايى رشد كرد؟ آيا يك كار محدود به روحانيت شيعه بوده است يا در راههاى ديگرى هم رشد كرده است؟ و مدارس اسلامى (حوزههاى علمى) در اين رشد چه نقشى داشتند؟] ــ اساساً اسلام ـ كه تشيع چيزى جز اسلام اصيل نيست ـ نه تنها جلو رشد علمى و فكرى بشر را نمىگيرد بلكه خود زمينههاى اين حركت را آمادهتر مىكند و به اين حركت جهت انسانى و الهى مىدهد. و تكامل علمى و فرهنگى بشر بعد از ظهور اسلام، محققين تاريخ را خيره ساخته است. بله، چيزى كه بايد اضافه كنم اين است كه فساد اخلاق و انسان مصرفى شدن و تمام تلاش انسان براى لذتجويى بيشتر و تمام ارزشها را با پول سنجيدن مفهومى غير از مدرنيزه كردن كشور دارد؛ و تشيع با آنها مخالف است نه با مدرنيزه كردن كشور. در مورد كار روحانيت بايد بگويم كه مطالعه و تحقيق در بحثهاى اسلامى و شناختن فقه شيعه، به علت گسترش زمينههاى آن، به صورت تخصصى درآمده است كه قهراً ايجاب مىكند كه هميشه عدهاى از مردم خود را براى درك و سپس ابلاغ اين مسائل آماده كنند. و كسانى كه اين مسئوليت را به عهده گرفتهاند روحانيون هستند كه بر اساس دريافتهاى اسلامى خود هميشه در حركتهاى اجتماعى و مبارزات سياسى در سطح پيشتاز بودهاند. ــ [ممكن است معنى و مفهوم «حزباللّه» را براى ما تشريح كنيد؟] ــ هر مسلمانى كه موازين و اصول اسلام را پذيرفته است و در اعمال و رفتار از انضباط دقيق شيعى برخوردار است يك عضو از اعضاى حزباللّه است؛ و تمامى دستورات اين حزب و خطمشى آن را قرآن و اسلام بيان كرده است. اين حزب غير از حزبهاى متداول امروز دنياست. امروز تمام مردم ايران ـ در هر سِنى كه هستند ـ از زن و مرد كه با شعارهاى اسلامى مبارزه مىكنند جزء حزباللّه هستند. ــ [ممكن است معنى دقيق «امام» را تشريح كنيد؟ در معنى كلى آن و در موقعيت خود شما لقب «امام» كه در تظاهرات ميليونها ايرانى در ماه محرّم به شما داده شده چيست؟ رابطۀ امام با حزباللّه چيست؟] ــ امام به معنى پيشوا و كسى كه جمعى را در جهتى هدايت و رهبرى مىكند. و امام بيان كنندۀ خط مشى شيعه و حزباللّه و رهبرى كنندۀ اين تشكيلات بزرگ فراگير است كه تمامى وظايف آنان را از قرآن و سنت پيامبر اسلام در زمانهاى مختلف و شرايط مختلف اجتهاد و استنباط مىكند و به آنان ابلاغ مىنمايد. ــ [حكومت مدرن چگونه مىتواند در يك جامعۀ اسلامى وجود داشته باشد؟] ــ اسلامى كه بيشترين تأكيد خود را بر انديشه و فكر قرار داده است و انسان را به آزادى از همۀ خرافات و اسارت قدرتهاى ارتجاعى و ضد انسانى دعوت مىكند، چگونه ممكن است با تمدن و پيشرفت و نوآوريهاى مفيد بشر كه حاصل تجربههاى اوست سازگار نباشد؟! ــ [با در نظر گرفتن اينكه هر حكومتى در خود حداكثر تمركز قدرت را جمع مىكند، چگونه حكومت اسلامى مىتواند وجود داشته باشد و قدرت در آن تمركز نيابد و رابطۀ مسلط و زيرسلطه برقرار نشود؟] ــ اسلام در رابطۀ بين دولت و زمامدار و ملت ضوابطى و حدودى معين كرده است و براى هر يك بر ديگرى حقوقى تعيين نموده است كه در صورت رعايت آن هرگز چنين رابطهاى، يعنى رابطۀ مسلط و زير سلطه، به وجود نمىآيد. اساساً حكومت كردن و زمامدارى در اسلام يك تكليف و وظيفۀ الهى است كه يك فرد در مقام حكومت و زمامدارى، گذشته از وظايفى كه بر همۀ مسلمين واجب است، يك سلسله تكاليف سنگين ديگرى نيز بر عهدۀ اوست كه بايد انجام دهد. حكومت و زمامدارى در دست فرد يا افراد، وسيلۀ فخر و بزرگى بر ديگران نيست كه از اين مقام بخواهد به نفع خود حقوق ملتى را پايمال كند. هر فردى از افراد ملت حق دارد كه مستقيماً در برابر سايرين، زمامدار مسلمين را استيضاح كند و به او انتقاد كند و او بايد جواب قانع كننده بدهد و در غير اين صورت، اگر برخلاف وظايف اسلامى خود عمل كرده باشد ـ خود به خود ـ از مقام زمامدارى معزول است و ضوابط ديگرى وجود دارد كه اين مشكل را حل مىكند. ــ [در جامعۀ اسلامى چه ارگانيسمهاى اجتماعى مردمى بايد تصميمگيرى سياسى و برابرى بين افراد را تضمين كند و از برقرارى روابط مسلط و زير سلطه مابين مردم جلوگيرى نمايد، و همچنين كسانى را كه در دستگاه حكومتى تصميمگيرى مىكنند كنترل نمايد؟ تجربۀ تاريخ به ما مىآموزد كه قدرت مردم كه توسط پارلمان اعمال مىشود ـ حتى اگر پارلمان آزادانه انتخاب شده باشد ـ خيلى محدود است و رو به كم شدن مىنهد.] ــ در دنياى امروز، كه گفته مىشود دنياى صنعت است، رهبران فكرى مىخواهند جامعۀ بشرى را نظير يك كارخانۀ بزرگ صنعتى اداره كنند؛ در حالى كه جامعهها از انسانها تشكيل شده است كه داراى بُعد معنوى و روح عرفانى است. و اسلام در كنار مقررات اجتماعى، اقتصادى و غيره به تربيت انسان بر اساس ايمان به خدا تكيه مىكند و در هدايت جامعه از اين بُعد بيشتر براى هدايت انسان به طرف تعالى و سعادت عمل مىكند. اگر ايمان به خدا و عمل براى خدا در فعاليتهاى اجتماعى، سياسى، اقتصادى و ساير شئون زندگى بشر وارد شود پيچيدهترين مشكلات امروزى جهان به آسانى حل مىشود. امروز دنيا، هم در اين بنبست گرفتار شده است و هم نمىخواهد به نوع هدايت انبيا تسليم شود. ولى سرانجام چارهاى جز تسليم ندارد. ــ [از چه راههايى فكر مىكنيد كه بشود تمركز قدرت اقتصادى را از بين برد؛ نه فقط بين فقرا و ثروتمندان بلكه حتى بين تيپهاى مختلف فرايند توليدى (كارگر و كارفرما)؟] ــ جامعۀ بدون خدا و بدون ايمان و عمل براى خدا آنچنان با مشكل رابطۀ كارگر و كارفرما گرفتار شده است كه وقتى هم مىخواهد اين مشكل را حل كند مشكلى بزرگتر ايجاد مىكند كه در حل آن، خود را در بنبست مىبيند! ولى در جامعۀ اسلامى كه همه چيز بر اساس و معيار اسلام و ايمان سنجيده و عمل مىشود، هرگز مشكلى پيش نخواهد آمد. ــ [فكر مىكنيد كه بعد از سرنگونى رژيم پهلوى بشود بلافاصله حكومت اسلامى برقرار كرد يا احتياج به يك حكومت موقت براى رسيدن به حكومت اسلامى باشد؟] ــ بديهى است هر اندازه ملت و حكومت طبق موازين اسلامى و براى خدا عمل كنند تدريجاً نقايص خود را بيشتر برطرف مىكنند و دائماً در تعالى و ترقى بيشترى قرار خواهند گرفت و در مجموعْ جامعه به ارزشهاى خدايى بيشتر نزديك مىشوند و اين سير، نهايت ندارد. ــ [به عنوان يك مثال مشخص، براى از بين بردن اقتصاد وابسته به نفت شاه و استفادۀ متفاوت از اين مادۀ اوليه، يك حكومت اسلامى چه اصولى را بايد به كار گيرد؟] ــ ايران امكانات و ظرفيتهاى مختلف و فراوانى براى رشد اقتصادى دارد كه اگر نفت هم نباشد بتواند در رشد خود و از بين بردن فقر پيروز شود. از قبيل معادن مختلف كه در صنايع اهميت زيادى دارد و همچنين امكانات كشاورزى و دامدارى و مهمتر از همه، وجود استعدادهاى سرشار و خلاق انسانى. و نفت را در ضمن اينكه به هركس كه مشترى باشد و با رعايت عدل و انصاف از ما بخرد و پول آن را بدهد مىفروشيم، سعى هم خواهيم كرد كه از خود نفت در صنايع مختلف استفاده كنيم.