بسم اللّه الرحمن الرحيم تحولات روحى، ارزشمندتر از تحولات اجتماعى در همه انقلاباتى كه در ايران حاصل شده است، بازار، يكى از كانونهاى بسيار مؤثر بوده است در پيشرفت. در انقلاب تنباكو، بازار سهم بزرگى در پيشرفت داشته است، در انقلاب مشروطيت هم همين طور. در اين انقلاب هم كه صد درصد اسلامى است، و بازار صد درصد اسلامى است، وفادارى بازاريها ـ به واسطۀ اينكه مخلوط نبوده‌اند با يك ايده‌هاى ديگر ـ يك سهم بسيار بزرگى است؛ لذا بازار مبدأ بركات هست و بايد باشد. در يك مملكتى كه اسلامى مى‌خواهيم باشد، و اسلامى ـ انسانى است به تمام معنا، بازار همان طورى كه در نهضت دخالت داشت و با تعطيلهاى طولانى ـ گاهى چند ماهه ـ اين نهضت را پيش برد و يك تحول روحى بسيار عظيم پيدا شد در بازار و در ساير قشرها؛ به طورى كه تحول روحى شايد از اين انقلابى كه اين سد را شكست، آن تحول، اهميتش بيشتر باشد. اين حس تعاونى كه پيدا شد در جامعه، و در مردم، ارزش آن خيلى زياد بود. ولى بعد از آنكه اين انقلاب به يك نحو از پيروزى رسيد، يك قدرى آن معانى اسلامى و آن تحولاتى كه بود ـ يك قدرى ـ رو به كاهش دارد مى‌رود، و اين يك طرفش بستگى به بازار است. مقابله با سوء استفاده در بازار همان طورى كه بازار حظى وافر دارد، در همۀ امور سياسى، امور اسلامى، امور اجتماعى، اين بازار است كه مى‌تواند يك تحولاتى را ايجاد كند. الآن خوب اينطور صحبتهايى كه مى‌شود كه يك دسته‌اى از آن اشخاص، يك استفاده‌هايى حالا مى‌خواهند بكنند، تلافى ـ مثلاً ـ بعضى اشخاص آن مدتى كه تعطيل بوده است مى‌خواهند درآورند، يا منتظر اين بوده‌اند كه يك چيزى بشود و يك سوءاستفاده‌هايى بكنند، اين بازار است كه مى‌تواند جلوى اين را بگيرد، بازار خودش بايد جلوى اين اشخاصى كه براى سوءاستفاده، خودشان را مهيا كرده‌اند بگيرد. نمى‌گويم كه بروند بزنند، چه بكنند. بروند يك نفر آدمى كه مى‌بينند دارد اجحاف مى‌كند به اين مستمندان، اين فقرا كه جانشان را داده‌اند، خونشان را داده‌اند، حالا هم ضعيفند، حالا هم همچه نيست كه دارا باشند، فقيرند، مستمندند، اينها بخواهند چيزهايى را به قيمت گزاف بخرند، نمى‌توانند، بايد محروم بمانند. اين را اگر فرض كنيد كه يك چند نفر نشاندارى كه در بازار هست و اينطور هست، قرار بگذارند اين بازاريها، يكى‌يكى بروند سلام بكنند، به اينها بگويند «آقا، اين كار را نكن!» اگر در يك روز هزار نفر آدم برود به يك نفر بگويد «آقا نكن! اين كار خلاف انصاف است»، اين كار پيشرفت مى‌كند. حكايتى از استاد شاه‌آبادى خدا رحمت كند شيخ ما مرحوم آقاى شاه‌آبادى را ـ رضوان‌اللّه عليه ـ ايشان به من فرمود كه: «در آن زمان شدت، مقابل منزل ما يك دكانى باز شد كه مثل اينكه چيزهاى خلاف مى‌فروخت، دكان بدى باز شد. من به رفقايم گفتم كه شما يكى‌يكى برويد نهيش كنيد. يك روز قريب دويست نفر، يكى‌يكى صبح رفتند: «سلامٌ عليكم! و عليكم السلام! آقا، اين دكان اينجا مناسب نيست» اين رد شد، يكى ديگر آمد. تا عصر حدود دويست نفر رفتند به اين آدم گفتند. تمام شد. برچيد بساطش را. اين نهى وقتى مكرر شد در روح انسان تأثير مى‌كند. يكى بگويد، ممكن است، خوب، تأثير كمى بكند. دنبالش يكى ديگر برود بگويد: «آقا نكن اين كار را، اين كار انصاف نيست. اين مردم خونشان را داده‌اند و حالا شما داريد آنها را در مضيقه مى‌گذاريد. اين بيچاره‌ها نمى‌توانند اينطور اجناس بخرند». شيوۀ مبارزه با گرانفروشى اگر بنا بگذارند اين جوانهاى بازار و آن محترمين بازار بروند پيش آنها يكى‌يكى از اينها ـ و نهيشان كنند، بگويند نكنيد، اگر در يك روز، مثلاً عدۀ زيادى بروند و با ملايمت بسيار به آنها بدون اينكه كلمۀ تندى، زبرى، گفته بشود، همان نهيش بكنند. و همان طورى كه خدا فرموده است كه نهى بكنيد مردم را، امر بكنيد مردم را، نهيش بكنند از اينكه «اين گرانفروشى خوب نيست، نكن شما اين گرانفروشى را»، اين تأثير مى‌كند. مى‌تواند بازار؛ اگر همت بكنند دوستان بازارى مى‌توانند با همين نصيحت، با همين نرم‌گويى، با همين نهى، جلوى اينها را بگيرند؛ و ما نمى‌خواهيم كه با اين اشخاصى كه برخلاف انصاف [عمل] مى‌كنند، باز با شدت عمل بشود. ما مى‌خواهيم كه همه با برادرى حل بشود مسائل، با دوستى حل بشود مسائل. و اين بهتر همين است كه خود بازار، اشخاصى كه مى‌بينند كه يك فردى خلاف مى‌كند تندروى مى‌كند، ميوه‌ها خيلى گران، فروش مى‌رود، همين، به طور دوستانه بهشان بگويند آقا نكنيد اين كار را. اين ممكن است در آنها ان‌شاءاللّه تأثير بكند و يك بازارى بشود، بازار اسلامى. همان طورى كه در يك برهه‌اى از همين نهضتى كه واقع شد، يك حس تعاون بسيار عجيب پيدا شد در مردم. نمونه‌اى از خصلتهاى اسلامى و روح برادرى بعضيها كه در اين تظاهرات بودند به من اين را كراراً گفتند. يكى از آقايان كه بوده است گفت كه: مثلاً ساندويچى كه يك كسى مى‌آورد مى‌داد به يك نفر، اين خودش نمى‌خورد، اين [را] تكه‌تكه مى‌كرد ـ نمى‌دانم ـ يك تكه به او، يك تكه به او، يك تكه به او، و شايد آخرش به خودش هم نمى‌رسيد. و مردم در خيابانها وقتى كه اين دستجات حركت مى‌كردند آب برايشان مى‌آوردند، غذا برايشان مى‌آوردند، تظاهر مى‌كردند برايشان. و اين يك مطلب است كه مطلب اسلامى است. يك تحول روحى است كه اسلام مى‌خواهد. اسلام مى‌خواهد كه بازار ما، خيابان ما، خانۀ ما، بيرون، داخل همه ـ يك نظم اسلامى، تعاونى پيدا بكند، محبت‌آميز باشد؛ محيط محبت باشد. مردم با هم رحيم باشند؛ رُحَماء بَيْنَهُمْ. خودشان با خودشان رحيمند، دوستند، برادرند. مثل فرزند خودش ببيند اين جامعه را مثل برادر خودش ببيند اين جامعه را؛ همان طور كه رسول خدا ـصلى‌اللّه عليه و آله وسلم ـ كه رأس همه است، اينطور بودند كه حتى براى آنهايى كه مشرك مى‌شدند در قرآن هست كه تو مثل اينكه خودت را دارى براى آنها هلاك مى‌كنى كه مشركند، مسلم نمى‌شوند.۱ آن يك محبت عالمى بوده است. يك رحمت بزرگ بوده است كه آنهايى را هم كه دعوت مى‌كردند؛ مشركين را، اين يك رحمتى مثل يك پدر مهربان براى ملت بودند و مردم را دعوت به خير و صلاح مى‌كردند؛ براى اينكه، خير و صلاح براى خود آن مردم خوب بود. پيروى از سيره پيامبر و امامان بايد مملكت اسلامى به پيغمبر اسلام و ائمۀ اسلام اقتدا بكنند. همان طور كه آنها سيره‌شان يك سيرۀ محبت‌آميز بود نسبت به برادرهاشان، نسبت به مردم، نسبت به مسلمين، بايد ماها هم كه تبع آنها هستيم، همين سيره را داشته باشيم و جديت كنيم كه جوانها اينطور بار بيايند، اسلامى بار بيايند. جوانها اگر اسلامى بار آمدند، اينها امين خواهند بود. اگر اسلامى بار آمدند اينها خيانت نخواهند كرد، و اينها مفيد خواهند بود براى مملكت. و من اميدوارم كه خداوند همۀ شما را توفيق بدهد، سلامت بدهد، تأييد كند. [در ادامۀ بيانات يكى از حضار در مورد گرانفروشى و مسائل جارى بازار سؤالاتى مطرح كرده است] بله، اين هم يك عده‌اى از همانهايند؛ كه اينها هم لابد عددشان يك عدد معدودى است. بله، همين عدد محصور را اينطور كه من گفتم شما يك چند روزى اينطورى عمل بكنيد. اميدوارم با «نهى» درست بشود. اميدوارم كه مؤثر واقع بشود.
