

مصاحبه كننده: خبرنگاران آلمانى، فرانسوى، ايتاليايى، اسپانيايى و ... سؤال: [حضرت آيتاللّه، لطفاً دربارۀ آن قسمت از قانون اساسى 1906 كه طبق نظرتان بايد تغيير پيدا كند و جمهورى اسلامى به وجود آيد، توضيحاتى بفرماييد.] جواب: قانون اساسى دو مرحله داشته است: 1ـ مرحلۀ پيش از كودتاى رضاخان: در آن وقت طورى بوده است كه ايرانىها و مسلمين نمىتوانستهاند طرح حكومت اسلامى را بدهند. از اين جهت براى تقليل ظلم و استبدادهاى قاجار و پيش از قاجار، بر اين شدند كه قوانين وضع شود و سلطنت به صورت سلطنت مشروطه درآيد. در عين حال در قوانين پيشبينى اين مسائل شده است. تمام مسائلى را كه الآن ما مطرح مىكنيم، مىتوانيم به متمم قانون اساسى استناد كنيم. اين يك مرحله است از قانون اساسى. 2ـ مرحلهاى بود كه پس از كودتاى رضاشاه انجام گرفت و به قانون اساسى اضافه شد. در آن وقت رضاشاه كودتا كرد و به دنبال او قضايايى واقع شد و بالاخره به اين منتهى گرديد كه رضاشاه با قدرت سرنيزه و قلدرى، قانون اساسى را تغيير دهد و يك مجلس مؤسسان با زور و قلدرى تأسيس كرد و ملت به هيچ وجه با او موافق نبود. در مجلسى كه ملت هيچگونه دخالتى در آن نداشت، موادى از قانون اساسى را تغيير داد، سلطنت قاجار را منقرض و سلطنت پهلوى را تصويب نمود. بنابراين، قانون اساسى در مرحلۀ اول با حفظ متمم آن، براى همين مسائلى كه ما طرح كردهايم مىتواند مستند ما باشد. در مرحلۀ دوم، مسئله سلطنت رضاشاه و سلسلۀ پهلوى اصلاً قانونيت نداشته و اين سلسله برخلاف قانون اساسى بر اين مملكت تحميل شده است. رضاشاه را انگليسىها بر ما تحميل كردند و بعد هم كه متفقين به ايران آمدند محمد رضاشاه را تحميل نمودند. ــ [حضرت آيتاللّه! شما در برنامههاى خودتان و براى حل مشكلات اقتصادى، گويا نظر دادهايد كه مىخواهيد بانكها را ببنديد. آيا در شرايط كنونى در اين دوران و وضع اقتصادى ممكن است ما بانكها را ببنديم؟] ــ چنين مسئلهاى اصلاً نبوده است. بنابراين سؤال شما اساسى ندارد. ــ [حضرت آيتاللّه، از چندى پيش، شاه نسبت به بعضى از مخالفين خود نظر مساعدى را نشان داده است. چرا شما نظر موافق شاه را رد كردهايد؟ و همين طور مىگويند كه شما با آقايان مهندس بازرگان و دكتر سنجابى در اينجا ملاقاتهايى داشته و مذاكراتى كردهايد. نتيجۀ مذاكرات چه بوده است؟] ــ اما مسائلى كه شاه هميشه طرح مىكند و به صورتهاى مختلف درمىآورد، تمام اينها براى فريب ملت است. ملت كه اكنون رشد پيدا كرده و خيانتها و جنايتهايى كه در اين پنجاه سال در ايران شده ملاحظه كرده است، خدعهها را نمىپذيرد. و اينكه ما نپذيرفتيم، براى اينكه ملت نمىپذيرد ما هم نمىپذيريم، و تمام اينها خدعه است. شاه مىخواهد با اين خدعهها بر تخت سلطنت مستقر شود و بعد از چندى كارهاى خود را و بلكه بدتر از آن را شروع كند. و اما مذاكرات با آقايان بازرگان و سنجابى، بله اينها آمدند و من مسائل ايران را و مصالح ملت را به آنان گفتهام و آنان هم مخالفتى ابراز نداشتند. ــ [حضرت آيتاللّه، چندى است كه اقليتهاى مذهبى مثل يهوديان، مسيحيان و زرتشتيان احساس ترس و ناراحتى مىكنند. وضعيت آيندۀ آنها را در يك حكومت اسلامى چگونه مىبينيد و چه نظرى داريد؟ بخصوص كه در كشورهاى غربى اينگونه برخوردها را با اقليتها به عنوان يك نوع نژادپرستى تلقى مىكنند.] ــ تمام مطالبى كه اخيراً پخش شده، تبليغاتى است كه شاه بر ضد اين نهضت به راه انداخته است. اسلام نسبت به اين اقليتها احترام قائل است. اين شاه است كه مىخواهد با اين حرفها، نهضت ما را آلوده كند. بايد غرب متوجه باشد كه اسلام نسبت به اقليتهاى مذهبى بسيار با احترام رفتار مىكند. من بارها گفتهام كه آنان در ايران آزادانه مراسم خود را انجام مىدهند و ما موظفيم از آنان نگهدارى نماييم. ــ [نظر حضرت آيتاللّه در مورد روى كار آمدن دولت نظامى جديد و دستگيرى هويدا، نخست وزير اسبق و همچنين تصميمى كه نخست وزير ازهارى در مورد ثروت خاندان پهلوى اعلام كرده است چيست؟] ــ تمام اينها تشبثاتى است كه هيچ كدام ارزش و واقعيت ندارد. هويدا از شركاى شاه و يك شريك ضعيفى بود كه در خيانتها با شاه شركت داشت. و شاه ظاهراً هويدا را براى نجات خودش دستگير كرده است. غرض اين است ملت را فريب دهد كه مىخواهد اصلاحات كند. چنانچه قضيۀ ثروت خاندان پهلوى و اينكه مىخواهند تعديلى بكنند، بيش از فريب هيچ نيست. اول بايد از خود شاه سؤال كنند و او را در مورد اين همه ثروتى كه از ايران خارج كرده و در بانكهاى خارجى همه را متمركز نموده است محاكمه نمايند و بعد خاندانش را. او و خاندان او جناياتى را كه مرتكب شدهاند قابل كنترل نيست، و اينها هم نمىخواهند كارى بكنند. اينها مىخواهند فريب دهند. اما دولت نظامى هم كه صورت ديگرى از شاه است، صورت قلدرى شاه است، اين هم نهضت را و ناآرامى مردم را تشديد كرده و مىكند. از ايران هم اينچنين گزارش رسيده است. ــ [آيا حضرت آيتاللّه خيال دارند پس از پيروزى انقلاب و بازگشت به ايران در رأس حكومت قرار بگيرند و مسئوليتهاى رسمى در دولت جديد بپذيرند يا خير؟] ــ خير، ما مسئوليت هدايت را داريم. اشتغال به كارهاى ديگر، خير. ــ [به نظر حضرت آيتاللّه چه چيزى در ايران بايد عوض شود و برنامۀ سياسى شما چيست؟] ــ تمام خرابكاريهاى محمدرضا شاه بايد اصلاح شود. قراردادهايى كه بر ضرر ملت است، پيش ملت اعتبار ندارد. برنامۀ سياسى ما، ابتدا آزادى، دموكراسى حقيقى و استقلال به تمام معنى و قطع ايادى دولتهايى كه تصرفاتى در داخل مملكت كردهاند. ــ [حضرت آيتاللّه، سياستى را كه شما در آينده در قبال دولت آلمان خواهيد داشت، چگونه ارزيابى مىكنيد؟ آيا به نظر شما سياست كنونى كه بين ايران و آلمان هست تغيير پيدا خواهد كرد؟] ــ آلمان هم مثل ساير كشورهاست، و هر قراردادى با آلمان اگر به ضرر ملت ما باشد اعتبار ندارد. و ما با آلمان و ساير كشورها با احترام متقابل عمل مىكنيم و اجازۀ ظلم به آنها نمىدهيم، چنانچه به آنها ظلم نخواهيم كرد. ــ [اينها اصرار دارند كه بدانند در مورد چهارده هزار آلمانى كه مىگويند در ايران وجود دارند، شما در آينده با آنها چه كار خواهيد كرد؟] ــ اگر آنها به كارهاى عادى خودشان بپردازند و يا در خدمت دولت طورى كه مصلحت ايران است عمل كنند، مجازند كه در ايران بمانند. ــ [حضرت آيتاللّه، فرمودهايد كه نظام آيندۀ ايران يك جمهورى اسلامى است. نقش ساير احزاب سياسى مخالف شاه كه غير اسلامى هستند، در اين جمهورى چه خواهد بود؟] ــ فعاليتهاى احزاب اگر چنانچه مضر نباشند، آزاد است. ــ [تأثير استقرار يك جمهورى اسلامى موفق را در ايران بر روى مناطق مسلماننشين روسيۀ شوروى چگونه مىبينيد؟ آيا به نظر حضرتعالى دليل مخالفت روسها با جنبش اسلامى به خاطر نگرانى آنها از تأثيرات يك جنبش موفق در ايران بر روى مناطق مسلماننشين نيست؟] ــ درست نمىشود پيشبينى كرد كه چه تأثيرى دارد. لكن مخالفت شوروى با نهضت ما و موافقت با شاه، بدين جهت است كه مىخواهد در ايران دست و نفوذ داشته باشد و در امور داخلى ما دخالت كند. حكومت اسلامى نه به او و نه به دولتهاى ديگر اجنبى چنين اجازهاى نخواهد داد. ــ [به نظر حضرتعالى، در صورت ادامۀ مبارزات كنونى، نقش ارتش و آيندۀ ارتش چگونه خواهد بود؟ آيا حضرتعالى تصور مىفرماييد كه با شيوههاى كنونى مبارزه، جنبش موفق شود، يا اينكه امكان دارد مجبور باشيد شيوههاى ديگرى را هم اتخاذ كنيد؟] ــ ما اميد اين را داريم كه با همين شيوۀ حاضر، نهضت موفق شود. همچنين اميد اين را داريم كه ارتش به خود آمده و به ملت بپيوندد. و اگر چنانچه از اين شيوه مأيوس شديم، ممكن است راجع به شيوۀ فعاليت نهضت تجديد نظر كنيم.