

بسم اللّه الرحمن الرحيم اسلام را در همۀ ابعاد بايد شناخت منزل كوچك است، آقايان محترم اينجا موجب زحمتشان است ؛ موفق باشند، سالم باشند. من بعض تذكراتى كه براى آقايانى كه در خارج كشور، در داخل كشور، در صفوف جوانها هستند؛ لازم مىدانم كه بعض تذكرات به آقايان بدهم. سابق، تا البته مدتى كه از اسلام گذشت، دستجات مختلفهاى از مردم و اهل علم، اينها توجهشان به معنويات اسلام بود و نظرشان به آن آياتى و رواياتى كه مربوط [بود] به معنويات و تهذيب نفس و ماوراى طبيعت؛ و در قرآن كريم آيات زياد راجع به امور معنوى؛ يعنى آن وجهۀ انسانى كه از عالم غيب است، [وجود دارد]. تا مدتها وضع اينطور بود كه توجه به آن احكام اجتماعى و سياسى و اينها كه در اسلام بود، توجه كم بود يا نبود. كمكم دستجاتى پيدا شدند كه مسائل اجتماعى و مسائل سياسى و مسائل روز را عنوان كردند و اينها از اين طرف افتادند؛ يعنى توجهشان به صِرفِ همين اجتماعيات و احكام سياسى و احكام حكومتى [بود] و به [طرف]اين ورق نگاه كردند. آنها تا مدتهاى قبل به آن طرف ورق نگاه مىكردند، مثل فلاسفه و عرفا و صوفيه و اينها، آن طرف ورق را نگاه مىكردند و در حرفهايشان بيان همان معنويات بود و مردم را دعوت مىكردند به همان جهات معنويۀ اسلام؛ حتى روايات يا آياتى كه وارد شده بود راجع به امور طبيعى و راجع به امور اجتماعى و سياسى، بعضىشان كوشش مىكردند كه اينها را برگردانند به همان امور معنوى و همه را روى آن ورق حساب كنند ـ جهت باطنى اسلام و قرآن را ملاحظه كنند. در مقابل آنها الآن ما مبتلا هستيم به ـ البته آن هم ابتلايى بود ـ اين جهت هم كه فقط صِرف معنويات را نظر مىكردند، و از اجتماعياتى كه در قرآن هست، از آيات و اخبارى كه وارد شده است راجع به حكومت اسلام، راجع به سياست اسلام، راجع به امور اجتماعى، راجع به تعمير اين عالم، غفلت كردند. اين غفلت كردن از اسلام بود كه اسلام را به يك ورق شناخته بودند [و] ورق ديگرش را، عالم طبيعتش را توجه نداشتند كه اسلام توجه به عالم طبيعت هم دارد؛ توجه به تمام امورى كه احتياج دارد انسان، دارد؛ و لهذا يك ابتلاى اسلام اين بود كه آن اشخاص، از قبيل متكلمين و بيشتر فلاسفه و بيشتر عرفا و صوفيه و اينها همه، آياتى كه در قرآن كريم بود، هى مىخواستند، نيت داشتند، كه برگردانند به همان امور معنوى. حتى اخبارى يا رواياتى، آياتى كه راجع به اجتماعيات و راجع به عالم طبيعت وارد شده بود آنها كوشش مىكردند كه برگردانند به همان معنويات؛ آنها غافل بودند از [ظاهر] اسلام، و توجه داشتند [به باطن آن] توجه داشتند به يك ورق اسلام و غافل بودند از يك ورق ديگرش؛ باطن را ملاحظه مىكردند و از ظاهر غافل بودند. حالا ابتلاى اسلام اينطور شده است كه جوانهاى ما، جوانها و روشنفكرها و اشخاصى كه دانشمندان بالا هستند و علوم طبيعى را ياد گرفتهاند، اينها كوشش دارند به اينكه تمام آيات قرآنى و روايات را برگردانند به همين امور طبيعى [و] از معنويات غافل بشوند؛ حتى آياتى كه راجع به امور معنوى است آن را برگردانند به يك امور طبيعى و عادى. اينها هم توجه به اسلام دارند و غافل هستند؛ يعنى يك ورقش را خواندهاند، يك ورقش را از آن غافلند. و اين دو طايفه اسلام را به تمام معنى نشناختند كه اسلام چى است. اسلام نه دعوتش به خصوصِ معنويات است و نه دعوتش به خصوصِ ماديات است، هر دو را دارد؛ يعنى اسلام و قرآن كريم آمده است كه انسان را به همۀ ابعادى كه انسان دارد بسازند او را، تربيت كنند او را. مراتب انسان از نبات تا بالاتر انسان را وقتى كه ملاحظه مىكنيد، اول نشوَش با ساير نباتات فرقى ندارد. نبات را، هستۀ خرما را، هستۀ چيز ديگرى را، مىاندازند توى خاك، و خاك تربيت مىكند و آن نمومىكند يك جاى خاصى، كه در آن جاى خاص نمو مىكند. حيوان هم نطفهاش در رحم واقع مىشود و يك بذرى است؛ اين بذرش محلش آنجاست؛ يعنى جاى تربيتش آنجاست كه اگر يك جايى را يكوقتى طرحى درست كنند كه همان خاصيت و همان چيزها را داشته باشد و نطفه را در آنجا مثل رحم بتواند تربيت كند، ممكن است كه همان تربيت بشود و يكوقتى هم انسان بشود. يك نباتى است اول، مثل ساير نباتات مىماند، با نباتات فرقى ندارد؛ آن نمو دارد، آنها هم نمو دارند، منتها آن در يك محل خاصى و با جهات خاصى، نباتات در يك محل خاص ديگرى با جهات خاصى؛ اما هر دو در اين معنى مثل هم هستند كه آن كشت شده است و اين كشت، شروع مىكند به نمو كردن به واسطۀ قوايى كه خداى تبارك و تعالى در زمين قرار داده است، و به واسطۀ قوايى كه در رحم قرار داده است؛ اينها با هم شركت دارند. كمكم اينكه در زمين كاشته شده است، اين نباتات تا آخر همان نبات است؛ اين آخرش هم، تا مىرسند به ثمره؛ ثمرهشان هم ثمرۀ نبات است. آنهايى كه در رحم كاشته شدهاند ـ كه حيوانات، همۀ حيوانات مِنْ جمله انسان باشد ـ آنها كمكم از مرتبۀ نباتى بالا مىآيند و در همان رحمى كه هستند يك روح حيوانى پيدا مىكنند، ممتاز مىشوند از ساير موجودات نباتى، لكن همهشان حيوانند؛ يعنى حس و حركت دارند، روح حيوانى دارند؛ متولد در اين عالَم هم كه مىشوند و منفصل مىشوند از محل خودشان، باز اين يك امتيازى است كه با نباتات دارند كه نبات را اگر منفصلش كنند، ديگر تمام است، لكن اينها منفصل مىشوند در آن وقتى كه مقتضى است و آن جهت نباتىشان كمال پيدا كرد و جهت حيوانى پيدا شد و احتياجشان از رحم منقطع شد؛ مىآيند به اين عالَم [و] با همۀ حيوانات در خوردن و خوابيدن و شهوات و اينها شريكند، همه با هم هستند؛ امتيازى ندارند الاّ به همۀ جهات حيوانى. حيوانات هم ـ همان حيواناتى كه هستند ـ در ادراكات با هم فرق دارند؛ ميمون بيشتر از مثلاً حيوان ديگرى ادراك مىكند، چيز مىفهمد. انسان در بين اين حيوانات ممتاز مىشود به اينكه يك ترقيات ديگرى، مىشود بكند؛ هم در ادراكات با آنها فرق دارد و هم در غايات ادراكات فرق دارد. حيوانات تا يك حدودى ادراكشان هست و محدود و تمام مىشود؛ انسان ادراكاتش و قابليتش براى تربيت، تقريباً بايد گفت غيرمتناهى است. پس انسان همۀ عالَم را دارد با اضافه. همۀ چيزهايى كه در عالَم هست، از اول موجودات تا آنجايى كه آن ممتاز شده، با همۀ حيوانات و با نباتات و با معادن و اينها شركت دارد، لكن يك اضافه دارد، و آن اينكه در انسان يك قوۀ عاقله و قوۀ بالاتر هست كه در آنها نيست. اسلام در صدد تربيت انسان در همۀ ابعاد اگر انسان مثل ساير حيوانات تا همان حدى كه حيوانات رشد مىكردند بود، انبيا لازم نبود؛ انبيا مىخواستيم چه كنيم؛ انسان مىآيد اينجا مثل حيوانات زندگى مىكند و مثل حيوانات مىخورد و مثل حيوانات مىخوابد تا مىميرد. اينكه احتياج به انبيا ما داريم براى اين كه انسان مثل حيوانات نيست كه يك حد حيوانى داشته باشد و تمام بشود. انسان يك حد مافوق حيوانى و يك مراتب مافوق حيوانى، مافوق عقل [دارد] تا برسد به مقامى كه نمىتوانيم از آن تعبير كنيم؛ و [از] آن آخرْ مقام مثلاً تعبير مىكنند [به ]«فنا»، تعبير مىكنند «كالألُوهِيه»؛ يك تعبيرات مختلفى [مىكنند] چون كه تربيت انسان به همۀ ابعادش، هم تربيت جسمى و هم روحى و هم عقلى و هم مافوق آن، نمىشود در عهدۀ بشر باشد، براى اينكه بشر اطلاع ندارد از احتياجات انسان و كيفيت تربيت انسان نسبت به ماوراى طبيعت. تمام قواى بشر را روى هم بگذاريد، همين طبيعت را و خاصيت طبيعت را مىتواند بفهمد؛ منتها باز همۀ خاصيتهاى طبيعت براى بشر هم كشف نشده است، تا حدودى كشف شده است؛ اخيراً خوب، زياد پيشرفت كرده است، لكن مانده است خيلى چيزها كه بعدها كشف خواهد شد؛ اما تا آخر هر چه بشود مال طبيعت است، مال اين عالَم است؛ و هر چه بشود مال اين ورق است. بشر فقط حد طبيعى را مىفهمد آن چيزى را كه بشر مىتواند ادراك كند و حد ادراك طبيعى خودش هست، اين است كه عالم طبيعت را [با] همۀ خصوصيات [بفهمد]؛ فرض كنيد يكوقتى همۀ خصوصيات عالم طبيعت را انسان بفهمد و همۀ چيزهايى كه مربوط به كمال طبيعت است و ترقيات در طبيعت، اينها را هم انسان كشف بكند، لكن حدش حد طبيعت است، بيشتر نيست. آن ورق بعد را اطلاعى بر آن ندارد و نمىداند چه خبر است آنجا؛ و روابطى كه مابين اشيا هست باهم، آنقدر را انسان اگر هم تا آخر كوشش كند مىتواند بفهمد، آن روابطى است كه در طبيعتْ بين اشيا، علل و معلول و سبب و مُسَبِبات [وجود دارد]؛ روابطى كه در اشياى طبيعت است، انسان مىتواند ادراك بكند؛ تا آخر هم وقتى كه تربيت بشود و تحصيل بكند و كشفيات اين عالمْ واقع بشود، تا آخر هم همين است كه اين طبيعت را با تمام خصوصياتى كه دارد و تمام روابطى كه مابين اجزاى اين طبيعت هست كشف مىكند. مىتواند ادراك كند كه رابطۀ مثلاً زلزله چه جورى است با زمين؛ چه وقت مىآيد، نتايج و آثارش را همه را معين كند؛ و چقدر مىآيد و چه جورى مىآيد، افقى است، عمودى است، چى است، همه اينها را ادراك بكند. روابط مابين طبيعتِ انسان با فلان چيز چه است؛ تمام اينها را كه ادراك بكند، ما فرض كنيم كه ديگر مجهولى برايش نماند، همهاش طبيعت است؛ پايش را از طبيعت بالا[تر] نمىتواند بگذارد و ادراك آنجا را نكرده است. انكار ماوراى طبيعت، نتيجۀ ادراك ناقص و لهذا يك طايفهاى از اين فلاسفه و فلاسفۀ طبيعى و اينها هستند كه چون ادراك نكردهاند ماوراى عالم طبيعت را،] به دليل اينكه] حسى نبوده است، با چشم نمىشده است ادراك بكنند، منكر هم شدند، منكر بىدليل؛ يعنى گفتند ما چون نديديم نمىدانيم و زير چاقوى ما نيامده است اين؛ مثلاً عقل مجرد، مىتوانيم بگوييم نيست! اين «نيست» غلط است؛ براى اينكه بايد بگويد «من نمىدانم»؛ نبايد بگويد «نيست»؛ يك چيزى را آدم نمىداند؛ خوب آدمى هست كه مىگويد «من تا اين حد رسيدم، اينقدر را تصديق مىكنم، مابقىاش را نمىدانم»؛ اما اينكه «نيست» را [مىگويد] از باب اينكه اطلاع ندارد. شما هم كه احاطه بر همه چيز همۀ عالم نداريد، نبايد بگوييد نيست. اينها تا اين حد رسيدند و اين حد را وقتى هم تمام خصوصياتش معلوم بشود، همين است؛ حدشان، حد طبيعت است. اين آمال طبيعى انسان را مىتواند برآورده كند؛ يعنى احتياجاتى كه ما در طبيعت داريم، هر احتياجى؛ آن وقتى كه طبيعت به همۀ جهاتش كشف شد و همه قواى عالم طبيعت كشف شد، همۀ روابط اجزاى طبيعت به هم كشف شد، احتياجات طبيعى ما را حاصل كرد؛ بيشتر از احتياجات طبيعى را نمىتواند حاصل كند. هر چه حاصل بشود همين احتياجات طبيعى است؛ منتها احتياجات طبيعى به حَسَب قواى مختلف، كه حالا كشف شده است، آدم مىبيند كه الآن محتاج به اين است كه وقتى مىخواهد برود، سوار طياره بشود. آن وقتها همين كه مىخواست برود با شتر مىرفت، حالا با طياره مىرود. يكوقت هم بالاتر از اين؛ بالاتر مىشود، اما همهاش طبيعت است و احتياجات طبيعى. نياز بشر به اديان الهى براى رسيدن به مراتب كمال وجودى خويش انسان اگر به همين حد طبيعت بود و بيشتر از اين چيزى نبود، ديگر احتياج به اينكه يك چيزى از عالَم غيب براى انسان فرستاده بشود تا انسان را تربيت بكند، تربيت آن ورق را بكند [نداشت]؛ چون آن ورق نبود، احتياج هم نبود، لكن چون انسانْ مجرد از اين عالم طبيعتْ يك حقيقتى است، همين خودِ خصوصياتى كه در طبيعت هست دال بر اين است كه يك ماورايى، يك ماورايى از اين براى اين طبيعت هست؛ چون انسان يك ماورايى دارد و به حَسَب براهينى كه در فلسفه ثابت است ماوراى اين طبيعت در انسان هست و انسان داراى يك عقلِ بالامكانْ مجرد [است]، و بعد هم مجرد تام خواهد شد؛تربيت آن ورق كه ورق معنوى انسان باشد بايد كسى اين تربيت را بكند كه علم به آن طرف، علم حقيقى به آن طرف داشته باشد و علم به روابطى كه مابين انسان و آن طرف طبيعت و آن طرف هست؛ اين روابط را بتواند ادراك بكند؛ و آنْ بشر نيست، بشر ندارد؛ همين قدر مورد طبيعت را او مىتواند ادراك بكند. هر چه ذرهبين بيندازند ماوراى طبيعت با ذرهبين ديده نمىشود؛ آن محتاج به اين است كه يك معانى ديگرى در كار باشد و چون اين روابط بر بشر مخفى است و خداى تبارك و تعالى كه خالق همه چيز است اين روابط را مىداند، از اين جهت، به وحى الهى براى يك عدهاى از اشخاصى كه كمال پيدا كردهاند و كمالات معنويه را دنبالش كردند و فهميدند، روابطى حاصل مىشود مابين انسان و عالَم وحى؛ به او وحى مىشود و براى تربيت اين ورقِ دومِ انسان بَعْث مىشوند اينها؛ مىآيند در بين مردم و مردم را تربيت مىخواهند بكنند. بعثت انبيا براى تربيت الهى و سعادت بشر خداى تبارك و تعالى نه احتياج به ماها دارد، نه احتياج به تربيت ما دارد. همۀ ما اگر مشرك هم بشويم، شديم، جهنم؛ همۀ ما هم موحد هم بشويم، يك نفعى [به او] نمىرسد؛ تمامْ مربوط به خود ماست؛ بعث انبيا براى تربيت ماست كه ما در آن ورق كه بايد تربيت بشويم، جورى تربيت بشويم كه آنجا هم زندگىمان زندگى سعادتمند باشد. اگر اين تربيت نباشد و انسان با همان خوى حيوانى از اين عالَم به عالَم ديگر برود، در آن عالَم سعادت ندارد و به شقاوت مىرسد؛ انسان در آن عالَم به ظلمات مىرسد. انبيا آمدهاند كه ما را از اين عالَم طبيعت كمكم تربيت كنند و آن مقدارى كه مربوط به تربيتهاى معنوى است به ما بفرمايند، به وحىْ مِنَاللّه تعالى؛ تا ما، كه اگر انبيا نباشند يك حيوانى هستيم كه هر چه هست همين طبيعت [است و] بيشتر از اين ادراك نداريم، ما را ببرند به آن عالَم و تقويت كنند كه ما وقتى از اين عالَم منتقل به يك عالَم ديگرى شديم، زندگى آن عالَم هم يك زندگى سعادتمند[انه]باشد. تمام نكتۀ آمدن انبيا اين است كه تربيت كنند اين بشر را ـ كه قابل از براى اين است كه تربيت بشود و مافوق حيوانات است ـ اين را تربيتش كنند؛ براى اينكه همان طورى كه اينجا زندگى سعادتمند ـ اگر همۀ اوضاع طبيعت به وفق مراد باشد ـ يك زندگى سعادتمند در اينجا دارند، آنجا هم زندگى سعادتمند داشته باشند. لطفى است از جانب خداى تبارك و تعالى به بشر كه قابل از براى اين است كه تربيت بشود. و تربيت بشر به وحى خدا و به تربيت انبيا اين است كه چيزهايى كه رابطه بوده است مابين آن عالَم و اين عالَم، چيزهايى كه اگر آن كارها را ما انجام بدهيم در تربيت معنوى ما دخالت دارد، آنها را به ما بيان كردند كه اين كارها را بكنيم. ما نمىدانيم البته كه آيا رابطۀ مابين نماز و سعادت آن عالَم چيست؛ رابطهاش را ما نمىدانيم، خدا مىداند؛ چنانچه من و شما كه طبيب نيستيم نمىدانيم كه رابطۀ مابين اين قرصى كه طبيب مىدهد با اين مرض چيست، لكن رابطه دارد؛ آنكه عالِم است اين رابطه را ادراك كرده است و به ما گفته است و ما هم بايد اطاعت كنيم تا مرضمان خوب بشود. اين رابطه را كه بين اين اعمال ما، اعمال صالحۀ ما با آن عالَم است، اين را انبيا مىدانند به وحى خداى تبارك و تعالى؛ و آمدهاند براى اينكه به ما بگويند كه فلان كار را اگر بكنيد، اين رابطه دارد اينجا با آن عالَم و روح شما را تربيت مىكند اين؛ كه شما در آن عالَم وقتى كه مىرويد با سعادت هستيد. اوامر و نواهى الهى براى سعادتمندى بشر در دو عالَم چيزهايى كه اگر چنانچه آن چيزها را انسان ارتكاب كند، مثل سمومات مىماند كه اگر انسان يك شيئى كه مسموم است بخورد، مسموم مىشود و به هلاكت مىرسد؛ در عالَم ماوراى طبيعت و روح هم اينطورى است كه بعضى از چيزهاست كه اگر چنانچه اين چيزها را عمل كند انسان يا اعتقاد به آن پيدا كند، مثل سم قاتل مىماند، به مراتبش كه يكوقت مسموم مىكند انسان را، لكن قابل علاج است؛ يك وقت مسموم مىكند و اگر تا آخر برود [و جذب بدن شود]، ديگر علاج هم ندارد. اينها هم براى ما گفتهاند؛ گفتهاند «نكنيد، اين كار را نكنيد، اين كار را نكنيد.» البته يك مقدار از امورى كه آنها فرمودهاند «بكنيد و نكنيد»، باز براى تنظيم عالم طبيعت است و اجتماع است، لكن پارهاى، بسيارى از امورْ راجع به تنظيم امور اجتماع نيست؛ راجع به ماوراى طبيعت است. انسان چون يك مجموعهاى است كه احتياج به همه چيز دارد، انبيا آمدهاند كه آن همۀ احتياجات انسان را، هر چه احتياج دارد انسان، براى انسان بيان كنند كه انسان اگر عمل بكند به سعادت تمام مىرسد. شرط اسلامشناسى: توجه به جهات مادى و معنوى به طور همزمان بنابراين، اين دو طايفه كه يك طايفه، طرف معنويت را گرفتهاند و طرف اجتماع را رها كردند و اين طايفه طرف اجتماع و علم اجتماع و علم سياست و علم، نمىدانم اين معانى را دارند و آن طرف را رها كردند. اين دو، نه اين اسلامشناس است، نه آن اسلامشناس است. اسلامشناس كسى است كه اين دو مطلب را، اين دو جبهه را، هم جبهۀ معنوى را بشناسد هم جبهۀ ظاهرى را؛ يعنى هم اسلام را بشناسد به آن جهات معنوى كه دارد، و هم اسلام را بشناسد به اين جهات مادى كه دارد. كسى كه اسلام را بخواهد بشناسد، بايد به اين جور بشناسد؛ يعنى آيات و رواياتى و احكامى كه وارد شده است راجع به جهات معنوى، اينها را بشناسد تا آن اندازهاى كه مىداند؛ و آيات و روايات و عرض مىكنم، احكامى كه وارد شده است براى تنظيم امور جامعه و براى امور سياسى و براى امور حكومتى، اينها را هم بشناسد. كسى كه اين دو جنبه را شناخت به اندازهاى كه انسان مىتواند بفهمد، اين اسلام را شناخته. فرق اسلام با مسيحيت تحريف شده اسلام مثل رهبانيت مسيح نيست؛ البته مذهب مسيح هم حالا نسخش كردند و الاّ مذهب مسيح هم اين نبوده است كه همهاش روحانيت [باشد] و [امور مادى] نباشد، مثل مذهب موسى۱ نيست كه فقط مربوط به [طبيعت باشد]، عنايتش به طبيعت بيشتر باشد؛ و البته حضرت موسى ـ عليهالسلام ـ كه از انبياى معظم و از انبياى اولىالعزم است، كامل بوده است [شريعتش]، به اندازهاى كه محتاج بوده است بشر، لكن از بين رفته است؛ كتاب حضرت موسى، كتاب حضرت عيسى ـ هر دو تايشان از بين رفتهاند؛ اينكه الآن دست اينهاست، اينها خودِ متنشان دلالت بر اين مىكند كه اينها تورات اصلى و انجيل اصلى نيستند، لكن كتاب ما۲ ـ بحمداللّه ـ همين طور سال به سال، از اول تا حالا محفوظ است، حتى قرآن به خط حضرت امير يا به خط حضرت سجاد هم الآن موجود است در بين ما كه همين است؛ غير از اين هيچ چيز نيست، همين قرآن است، هيچ تغييرى نكرده است. لزوم توجه به امور معنوى و جهات الهى در هر صورت، چون اسلام براى تربيت ماها آمده است، تا تبعيت از آن نكنيم به همۀ ابعادش تربيت نمىشويم. نبايد حالايى كه شما جوانهاى عزيز ما مشغول شدهايد به علوم طبيعى يا مشغول شدهايد به يك مجاهداتى كه لازم است حالا بكنيد و همين جهادى كه جهاد اكبر است كه بايد بكنيد شما؛ يعنى بايد همۀ ما، لازم است كه همۀ ما به اين برادران اسلامىمان كه در ايران مبتلا هستند كمك كنيم؛ كمك تبليغاتى لااقل در اين محيطهايى كه هستيم؛ اما نه اينكه حالا كه مشغول شديم به علوم طبيعى يا مشغول شديم به اين مجاهدات، ديگر كار به آن طرف نداشته باشيم؛ شما همين نيستيد، همين رجل مجاهد نيستيد، همين رجل طبيعى نيستيد، شما يك انسانى هستيد؛ انسان معنويات دارد، ماديات دارد؛ مادياتش اينهاست، معنوياتش هم بايد كوشش كنيد. شما بايد عنايت كنيد به همۀ احكام خدا؛ نمىشود يك مسلمانى بگويد كه من مجاهداتش را قبول دارم و معنوياتش را قبول ندارم، يا يك مسلمانى بگويد من معنويات اسلام را قبول دارم و مجاهدات اسلام را قبول [ندارم]؛ همهاش را بايد ما قبول [داشته باشيم]؛ مسلمان آن است كه همۀ چيزهايى كه نبى اكرم آورده برايش، قبول كند و عمل كند. بنابراين، شما اين احكام ظاهريهاى كه التفات به آن نيست كه حالا بفهمد چه مىشود و چه ربطى ما بين روح انسان و اين عمل هست، سبُك نگيريد؛ اينها مهم است براى شما؛ براى زندگانى ماوراى طبيعت شما مهم است، و شما هم مجاهدات ظاهرىتان را و علوم ظاهرىتان، علوم طبيعىتان را تكميل كنيد، و هم تبعيت كنيد راجع به امور معنوى و جهات الهى، تا سعادتمند بشويد. وظيفۀ ما تبليغات مسائل نهضت به جهانيان خداوند ان شاءاللّه همۀ شما را سعادتمند كند؛ و همۀ ماها به تكليفمان عمل بكنيم، كه يكى از تكاليف ما اين است كه حالا نسبت به اين جنبشى كه در ايران، نهضتى كه در ايران پيدا شده است و مردم دارند الآن جانشان را و مالشان را و بچههايشان و عزيزانشان را دارند در اين راه صرف مىكنند، ما هم بايد به اين اندازهاى كه در اينجاها هستيم؛ به اندازهاى كه مىتوانيم و استطاعت داريم، بايد به آنها كمك بكنيم؛ و شماها آقايان، با هر يك از اين اقشارى كه در اينجا هستند، در اروپا هستيد با اروپاييها؛ در امريكا هستيد با امريكايىها؛ هر جا هستيد با اهالى آنجا كه رفقا داريد، آشنا داريد، هر وقت مىنشينيد، طرح كنيد مسائل ايران را و تبليغات كنيد. هر يك از شما تبليغ بكند اين مسائل را و اين خلافكاريهاى سلسلۀ پهلوى را و خلافكاريهاى اين شاه، كه از همۀ سلاطينى كه تا حالا آمدهاند هم خيانتكارتر و هم جنايتكارتر، يا خير، جناياتش مثل آنها به اضافۀ خيانتهاى زياد [است به گوش همه برسانيد]؛ اين آدم الآن دارد ايران را به يك وضع بدى درمىآورد و دارد خراب مىكند، مىخواهد برود، خرابش مىخواهد بكند ـ شما تبليغات بكنيد، به اين رفقاى امريكايىتان، اروپايىتان اينها [را] بگوييد. در مدارس كه مىرويد بگوييد با رفقايتان كه در آنجا هستند. ان شاءاللّه بلكه در بين اينها هم يك موجى پيدا بشود و كمك بكنند به ايران، حكومتهايشان كمك بكند؛ آنهايى كه، عرض مىكنم كه انصاف دارند، كمك بكنند به ايران، تا بلكه شرّ اين آدم كنده بشود كه ان شاءاللّه كنده مىشود و ايران مال خودتان بشود؛ و شرّ خارجيها هم كنده بشود و ايران دست خودتان بيايد و خودتان ادارهاش بكنيد.