بسم‌اللّه الرحمن الرحيم جهاد با نفس، جهاد اكبر كشور ما و ملت ما احتياج به سازندگى دارد. سازندگيهاى روحى مقدم بر همه سازندگيهاست. جهاد سازندگى از خود افراد بايد شروع بشود و خودشان را بسازند و با شيطان باطنى جهاد كنند كه اين جهاد منشأ همه جهادهايى است كه بعد واقع مى‌شود. انسان تا خودش را نسازد نمى‌تواند ديگران را بسازد و تا ديگران ساخته نشوند، نمى‌شود كه كشور ساخته بشود. جهاد سازندگى از خود آدم بايد شروع بشود. جهاد نفس، جهاد اكبر است. براى اينكه همۀ جهادها اگر بخواهد نتيجه داشته باشد و بخواهد انسان در جهادها پيروز بشود موكول به اين است كه در جهاد نفس پيروز باشد. اگر انسانها توجه به خودشان داشته باشند، جهاد نكرده باشند با شيطان خودشان، اينها واحد واحدهايى هستند كه علاوه بر اينكه نمى‌توانند اصلاح جامعه را بكنند، فساد هم در جامعه مى‌كنند. همه فسادهايى كه در عالم واقع مى‌شود، براى اين است كه آن جهاد واقع نشده؛ آن جهاد اكبر واقع نشده. تمام اين گرفتاريهايى كه بشر دارد از دست خود بشر دارد. بشر است كه به بشر جنايت وارد مى‌كند. ساير موجودات، ساير حيوانات ولو سبع هم باشند، آن قدرى كه بشر جنايت مى‌كند آنها نمى‌كنند. اين بشر است كه چون اصلاح نشده است و جهاد سازندگى نكرده است، اين از همۀ حيوانات سبعتر است. هيچ سبعى مثل انسان نيست. و هيچ حيوان ديگرى هم به پاى اين حيوان نمى‌رسد. از آدم تا خاتم، در راه پرورش انسانها آن قدر كه اين انسان؛ اين حيوان دو پا، در عالم فتنه و فساد مى‌كند هيچ موجود ديگرى نمى‌كند. و آن قدرى كه اين حيوان دو پا محتاج به تربيت است هيچ حيوانى محتاج نيست. تمام انبيا از اول تا حالا، تا خاتم، از آدم تا رسول اكرم براى يك مقصد آمدند، و آن مقصد اين است كه اين حيوانات را انسان كنند. مقصد اين است. تمام كتابهايى كه از آسمان براى انبيا آمده است كه بزرگترش قرآن كريم است، همين يك مقصد را دارد كه اين انسانهايى كه در اين ظلمات واقع شده‌اند، غرق شده‌اند در دنيا، همه توجه‌شان به خودشان است، هر چه مى‌خواهند براى خودشان مى‌خواهند، اصلاً پيششان مطرح نيست يك چيز ديگرى غير از خودشان، آنها مى‌خواهند اينها را از اين ظلمتها نجات بدهند؛ به عالم نور برسانند ظلمتهاى زياد؛ ظلمات، آيۀ شريفه اين طرفش را ظلمات مى‌فرمايد «اَللّه‌ُ وَلِىُّ الَّذينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ اِلَى النُّورِ»۱ آن طرف را نور مى‌فرمايد، اين طرف را ظلمات. ظلمتها زياد است. تاريكيهايى كه بشر به آن مبتلاست. چه تاريكيهايى كه در نفس خودش هست، و در باطن خودش هست، و چه تاريكيهايى كه در جامعه هست. اينها زيادند. از اينها وقتى انسان تخلص پيدا كرد، نور يك امر واحد است. همه به يك مبدأ واحد به يك مبدأ نور بايد برگردند. خودخواهى منشأ همۀ ظلمتها انبيا آمدند كه اينهايى كه در ظلمتها واقع‌اند، اينهايى كه هيچ نمى‌بينند الاّ خودشان [را]، و هيچ نمى‌خواهند الاّ براى خودشان، براى هيچ كس ديگر ارزش قائل نيستند، هر چه هست براى خودشان مى‌خواهند، اينها را از اين خودخواهى كه منشأ همه ظلمتهاست، نجات بدهند و برسانند به خداخواهى كه نور است. آنهايى كه رسيده‌اند به اين مقام خداخواهى، كه اين يك مرتبه از كمالات است، آنها اينطور نيستند ديگر كه مثل ماها فكر كنند. آنها فكر ديگران هستند قبل از اينكه فكر خودشان باشند. پيغمبر اكرم براى اين كافرهايى كه مسلمان نمى‌شدند و مؤمن نمى‌شدند غصه مى‌خورد. در آيۀ شريفه هست كه: مثل اينكه مى‌خواهى خودت را هلاك كنى براى اينها۲ . مى‌خواست كه همۀ عالم به نور برسند. مبعوث شده بود براى اينكه همۀ اين هياهوهايى كه در دنيا هست و اين هياهوها براى خود است، براى رسيدن به قدرت خود است، اين هياهوها را از بين ببرد، و يك خداخواهى در مردم ايجاد كند، توجه به نور ايجاد كند. اگر ايجاد بشود آن، ديگر اين همه نزاعهايى كه در دنيا هست از بين مى‌رود. بى‌ايمانى ريشۀ اختلاف و درگيرى اگر تمام انبيا جمع بشوند در يك محلى، هيچ وقت با هم نزاع نمى‌كنند. اگر اوليا و انبيا را، شما فرض كنيد كه الآن بيايند در دنيا، هيچ وقت با هم نزاع ندارند. براى اينكه نزاع مال خودخواهى است. از نقطۀ نفس انسان پيدا مى‌شود كه آنها نفس را كشته‌اند. جهاد كرده‌اند و همه خدا را مى‌خواهند. كسى كه خدا را مى‌خواهد نزاع ندارد. همه نزاعها براى اين است كه اين براى خودش يك چيزى مى‌خواهد، آن هم براى خودش يك چيزى مى‌خواهد. اين دو خودها تزاحم مى‌كنند. اين قدرت را مى‌خواهد مال خودش باشد، آن هم قدرت را مى‌خواهد مال خودش باشد. تزاحم مى‌كنند. جنگ درمى‌آيد. اگر مردم تربيت بشوند به تربيت انبيا كه همۀ كتب آسمانى براى اين تربيت آمده است، همۀ اين نزاعها از بين مى‌رود. همۀ اين گرفتاريهايى كه براى بشر است از بين مى‌رود. برادر مى‌شوند همه. همان طورى كه در قرآن كريم همه را برادر خوانده است. مؤمنها برادرند. از اين آيه استفادۀ اين معنا مى‌شود كه چنانچه دو نفر به اخوت ايمانيشان عمل نكنند، برادر نباشند، مؤمن نيستند. «اَلْمُؤمِنُونَ اِخْوَة»۳ اينكه برادر هستند. اين مؤمنها برادرند. همان طورى كه يك برادر براى برادر خودش خير مى‌خواهد، مؤمن اين است. اگر يك وقت ما ديديم كه كسى براى برادرهاى خودش خير نخواست، نزاع راه انداخت، هياهو راه انداخت، اين به طرف خودش بكشد، او به طرف خودش بكشد، اين از ايمان معلوم مى‌شود كه حظ صحيح نبرده است. اين كه بايد ايمان در قلب اين تأثير بكند، نكرده است. ايمان راستين، باورمندى قلبى ايمان فقط اين نيست كه ما اعتقاد داشته باشيم كه خدايى هست و پيغمبرى هست و چه، نه، ايمان يك مسئله‌اى بالاتر از اين است. اين معانى را كه انسان ادراك كرده به عقلش، بايد با مجاهدات به قلبش برساند كه قلبش آگاه بشود، بيابد مطلب را. خيلى چيزهاست كه انسان به برهان مى‌داند كه فلان قضيه فلان طور است يا فلان طور نيست. لكن چون ايمان نيامده است، تأثير نمى‌كند. مثلاً نوع مردم اينطور هستند كه در يك شب تاريكى، اگر يك مرده‌اى در محلى باشد پيش او مى‌ترسند بخوابند، و همه هم عقيده‌شان اين است كه مرده هيچ اثرى ندارد. هيچ كارى از او نمى‌آيد. عقلشان مى‌گويد كه مرده است. اين مرده حس و حركت ندارد تا بتواند به من ضرر بزند. عقل اين را مى‌گويد. لكن اين مطلب به قلب نرسيده. مرده‌شورها به قلبشان رسيده. مرده‌شورها به واسطه تكرارى كه كرده‌اند، عمل تكرار شده، به واسطۀ تكرار، آنها پيش مرده مى‌خوابند. هيچ برايشان چيزى نيست. اين فرق مابين ادراك عقلى و ايمان است. ادراك عقلى [كه] آدم مى‌كند تأثير در آدم ندارد. تا ايمان نباشد، مسئلۀ عقلى را قلبش نفهميده باشد، باورش نيامده باشد، آن مسئلۀ عقلى تأثيرش كم است. عالَم، محضر خداست ايمان عبارت از اين است كه آن مسائلى را كه شما با عقلتان ادراك كرده‌ايد قلبتان هم به آن آگاه بشود. باورش بيايد. اين محتاج به يك مجاهده‌اى است تا به قلب شما، [برسد]. بفهميد كه همۀ عالم محضر خداست. محضر خداست. ما الآن در محضر خدا نشسته‌ايم. اگر قلب ما اين معنا را ادراك بكند كه ما الآن در محضر خدا هستيم، همين مجلس محضر خداست، اين را اگر ـ ايمان انسان بر آن راه پيدا نيست ـ مؤمن بشود انسان به آن، قلب انسان بيابد اين مطلب را، از معصيت كنار مى‌رود. تمام معصيتها براى اين است كه انسان نيافته اين مسائل را. برهان هم بر آن دارد. برهان عقلى هم قائم است به اينكه خداى تبارك و تعالى همه جا حاضر است. هم برهان است و هم همه انبيا گفته‌اند. «وَ هُوَ مَعَكُمْ اَيْنَما كُنْتُمْ»۴ قرآن است، او با شماست. هر جا هستيد او با شماست. ما اين را از قرآن شنيده‌ايم. به برهان هم ثابت هست، لكن به قلب ما نرسيده است. ما مثل مرده‌شور نشده‌ايم. تا حالا در اين باب، ما مثل مردم عادى هستيم كه مطلب نرسيده به قلبمان، تا اگر بخواهيم يك غيبت بكنيم، يك تهمت بزنيم، يك كار زشت بكنيم ببينيم محضر خداست. محضر احترام دارد. انسان در محضر يك بزرگى كه در نظر خودش بزرگ است، احترام مى‌كند از آن محضر. اگر يك شخصى كه در نظرتان بزرگ است پيش شما باشد، در محضر او كار خلاف نمى‌كنيد، چه رسد به اينكه در محضر او به او خلاف بكنيد. كار خلاف مطلقاً آدم نمى‌كند در محضر يك كسى كه ادراك كرده است كه اين بزرگ است، محترم است. چه رسد به اين كه در محضر آن محترم به خود آن محترم خلاف احترام بكند. محضر، محضر خداى تبارك و تعالى است. عالم محضر است. تمام عالم محضر او است. معصيت مخالفت با خود اوست. با آن كسى است كه در محضرش هستيد. بسازيد. سازندگى درونى، گامى در راه نور و روشنايى بايد بسازيم خودمان را، جديت كنيد كه اين جهاد سازندگى را از خودتان شروع كنيد. وقتى از خودتان شروع كرديد هر كارى بكنيد، اين كارى است الهى. وقتى خودتان را ساختيد، تمام كارهايتان كارهاى الهى مى‌شود. براى اينكه از ظلمتها بيرون رفته‌ايد. در نور وارد شده‌ايد. همۀ اعمالتان نورانى مى‌شود. حرف كه مى‌زنيد نور است. با گوش هم كه مى‌شنويد نور است. با قلبتان هم ادراك مى‌كنيد و با نور ادراك مى‌كنيد. اصلاً شما شده‌ايد نور. انبيا آمدند كه ما اشخاصى [را] كه از نور بهره‌اى نداريم و ظلمات ـ به ما ـ احاطه كرده است از هر طرف ما را، از اين ظلمتهاى گوناگون نجات بدهند و برسانند به عالم نور، كه اگر رسيديد به عالم نور، شما سر تا پايتان نورانى مى‌شويد؛ نور مى‌شويد. اصلش حرفى كه مى‌زنيد نورانى است. حرفى كه مى‌شنويد نورانى است. گوش و سمع و بصر [نورانى است] همۀ گوش خودت را رها كرده‌اى، يك گوش نورانى پيدا كرده‌اى. چشم ظلمانى را رها كرده‌اى، يك چشم نورانى پيدا كرده‌اى. چشمى است كه با آن توجه به خدا داريد. گوشى است كه با آن توجه به خدا داريد. مشكل توبه، در دوران پيرى بايد خودمان را بسازيم. خودتان را كه بسازيد همه كارهايتان جهاد سازندگى است. هر كارى بكنيد ديگر در حيطۀ جهاد وارد شده‌ايد شما. شما مجاهد هستيد ديگر. كارهاى مجاهد كارهاى جهادى است. كوشش كنيد كه اين جهاد سازندگى را در خودتان ايجاد كنيد. يعنى، مشغول بشويد به اين كار. نگذاريد براى اينكه بعد آخر عمر. بسيارى از وسوسه‌هاى شيطان يكيش همين است. شيطان باطنى انسان، همين است كه حالا جوانيم، ان‌شاءاللّه وقتى كه پير بشويم آن وقت توبه مى‌كنيم. شما نمى‌دانيد كه براى پير توبه كردن ديگر به اين زوديها امكان ندارد. يك درختى كه تازه درآمده است مى‌شود كند آن را، و يك بچه هم مى‌كند آن را. اين درخت وقتى كه يك مقدارى بزرگ شد، يك مرد بزرگ مى‌تواند بكند. يك قدرى بزرگتر شد محتاج به آلات است تا كنده بشود. يك وقت درختى كه تناور شد و بزرگ شد، مثل «چنار امامزاده صالح»۵ ـ نمى‌دانم حالا هست يا نه ـ اين را ديگر به اين [آسانى]ها نمى‌شود كند آن را. اين ريشه‌هاى اخلاق فاسده، ريشه‌هاى اعمالى كه در انسان هر عملى بكند يك ريشه‌اى در نفس پيدا مى‌شود، اولش آسان است. يك معصيتى كرد، مى‌تواند زودى برگردد. يك قدرى كه اضافه شد مشكلتر مى‌شود. هر چه برود طرف پيرى اين قويتر مى‌شود، و انسان ضعيفتر مى‌شود. اراده انسان ضعيفتر مى‌شود، لكن اين معانى كه انسان گرفتارش بوده زيادتر مى‌شود. نگذاريد براى زمان پيرى توبه را! نگوييد كه ما وقتى كه حالا رسيديم به بالاتر، آن وقت، آن وقت ديگر نمى‌شود. همين طور وسوسه مى‌كند شيطان تا آخر كه نگذارد ما با ايمان وارد بشويم به آن عالم. رويارويى شيطان و شيطان صفتان با سازندگى تمام وسوسه‌هاى مقابل دعوتهاى انبيا همين است كه نمى‌خواهند ما برسيم به آن نور. شيطانها نمى‌خواهند. اين شيطانهايى كه الآن نمى‌خواهند كه اين جهاد سازندگيهايى كه اينها، خواهرها، برادرهايمان با اين زحمت مى‌روند جهاد سازندگى مى‌كنند، اين شيطانهايى كه مى‌خواهند نگذارند اين جهاد سازندگى پيدا بشود. اينها مى‌خواهند نگذارند كه اسلام تحقق پيدا بكند. اينها از همان ريشه‌هاى شيطانند، اينها اولاد شيطانند. اينها همان وسوسه‌هاى شيطانى را مى‌كنند. اينهايى كه وارد مى‌شوند در مزارع، وارد مى‌شوند در كارخانه‌ها و جوانها را از كار باز مى‌دارند، به اعتصاب وا مى‌دارند، اينها همان از ريشه‌هاى شيطانند. آن در باطن ما هست. ما را نمى‌گذارد كه جهاد بكنيم. اينها هم در ظاهر اينها را نمى‌گذارند جهاد بكنند. بايد شيطانها را بشناسيد. تا نشناسيد نمى‌توانيد دفاع كنيد از خودتان. شيطان خودتان را بشناسيد. شيطان باطن خودتان را بشناسيد. شيطانهاى خارجى را هم بشناسيد، تا بتوانيد با آنها جهاد كنيد. شيطان باطنى انسان خود آدم است. خود انسان. آن نفسيت انسان. آن هواهاى انسان. اينها قشرهاى شيطانى است در انسان. جنود شيطانند اينها. آن را تا نشناسد انسان نمى‌تواند با آن مجاهده بكند. اين انسانهايى هم كه شيطانهايى هستند كه مانع از اين هستند كه اين اسلام تحقق پيدا بكند در اينجا، و يك رژيم انسانى ـ اسلامى پيدا بشود. آن رژيمى كه انبيا مى‌خواستند، آن رژيمى كه اولياى خدا مى‌خواستند، همه زحمتهايشان براى اين بود كه انسان درست كنند. انسان كه درست بشود رژيم حكومتى‌اش هم درست مى‌شود. چيزهاى ديگرش هم همه چيز درست مى‌شود. همۀ زحمت انبيا براى اين بود كه يك عدالت اجتماعى درست بكنند براى بشر در اجتماع، و يك عدالت باطنى درست كنند براى انسان در انفراد. زحمتهاى انبيا براى اين بود. اينها زحمتهاى انبيا را مى‌خواهند هدر بدهند. زير پرچم قرآن شما جوانها كه ايستاديد و با مشت محكم جمهورى اسلامى را خواستيد، شما خواستيد كه اسلام رژيم اين كشور باشد. شما كوشش كرديد كه اسلام باشد. اينها كوشش مى‌كنند كه نباشد. اينها جنود شيطانند. بايد آنها را بشناسيد تا بتوانيد دفاع كنيد. دفعشان كنيد و هستند اينها. تا انسان هست همين مسائل هست. انبيا هم دعوت كردند، زحمت كشيدند، اوليا هم دعوت كردند، زحمت كشيدند، جنگها كردند براى همين كه اين انسانهاى فاسد را كنار بزنند، و يك جامعۀ انسانى درست بكنند. لكن مع‌الأسف توفيق حاصل نشد. براى ما هم نمى‌شود. براى شما هم نمى‌شود. اما حتى‌الامكان البته آن معنايى كه اسلام مى‌خواهد به اين زوديها حاصل نمى‌شود، اما حتى‌الامكان ما مكلفيم. نبايد بگوييم كه حالا كه آن مطلب اعلى حاصل نمى‌شود، اين پايينترش هم حاصل نشود. ما مكلفيم كه هر مقدارى كه مى‌توانيم اين رژيم را؛ رژيم انسانى، رژيم اسلاميش كنيم. هر قدر مى‌توانيم زير پرچم قرآن برويم. هر مقدارى كه شما عمل كرديد به قرآن، زير پرچمش رفتيد، پرچم قرآن اين نيست كه پرچمهاى ديگران هستند. پرچم قرآن عمل به قرآن است. زير پوشش قرآن كه انسان رفت، زير پرچم اسلام است. زير پرچم قرآن است. امر به معروف و نهى از منكر، تكليف همگانى كوشش كنيد كه زير پرچم اسلام برويد. هر مقدارى كه مى‌شود خودتان و هر كس را كه با آن آشنا هستيد، هر مجلسى كه پيدا مى‌شود، و ببينيد كه يك كسى از اين پوشش اسلامى مى‌خواهد يك قدرى كنار برود دعوتش كنيد. امر به معروف و نهى از منكر از امورى است كه بر همه كس واجب است. يك چيزى نيست كه بر يكى واجب باشد بر ديگرى [نه]. همۀ ما مكلفيم همانطور كه مكلفيم كه خودمان را حفظ كنيم و خارج كنيم از ظلمت به نور، مكلف هستيم كه ديگران را هم همين طور دعوت كنيم. هر مقدار كه مى‌توانيم. شما نبايد بگوييد كه خوب، من كه خطيب نيستم، من كه اهل منبر نيستم، من كه اهل محراب نيستم. شما اهل اين هستيد كه در خانواده‌تان با آن پسرتان و با آن دخترتان و با آن عيالتان، با آن كسى كه رفيق شما هست، مى‌توانيد كه حرف را بزنيد. همين مقدار شما مكلفيد. اگر انسان ديد معصيت خدا مى‌شود، بايد جلويش را بگيرد. نگذارد معصيت خدا بشود. ان‌شاءاللّه خداوند همۀ ما را هدايت كند. و همۀ ما را از اين ظلمتهايى كه در اطرافمان، در قلوبمان، در همۀ اعضا و جوارحمان فرا گرفته، اين ظلمتها ما را به نور هدايت كند. والسلام عليكم و رحمة‌اللّه و بركاته
