بسم اللّه الرحمن الرحيم پايگاه خيزش و خروش اسلامى مسجد و منبر در صدر اسلام مركز فعاليتهاى سياسى بوده. جنگهايى كه در اسلام مى‌شده است بسيارى از آن از مسجد طرحش ريخته مى‌شد يا از منبر حضرت امير ـ سلام‌اللّه عليه ـ به حسب بعضى خطبه‌هايى كه در نهج‌البلاغه جمع شده است، خطيب بزرگ و فخر خطباست، با آن خطبه‌هاى بزرگ مردم را تجهيز مى‌كردند براى دفاع از اسلام. و همين طور دستورهاى اخلاقى، دستورهاى عقيدتى، و همه چيز، در اين كتاب مقدس هست. مسجد جايى بوده‌است كه از آنجا شروع مى‌شده است به فعاليتهاى سياسى. منبر هم جايى بوده است كه محل خطبه‌ها بوده است، خطبه‌هاى سازنده و سياسى. مع‌الأسف تبليغات زيادى از شايد قريب سيصد سال پيش از اين شده است؛ يعنى از آن وقتى كه غرب به اينجا راه پيدا كرده، و مطالعات در حال مردم شرق عموماً كرده‌اند و رسيدگى به اوضاع و احوال سياسى و اجتماعى و اخلاقى مردم شرق آنها كرده‌اند، و آن وقتى كه وسايل رفت و آمد مثل حالا نبوده است. در تاريخ مى‌بينيد كه با شتر حركت مى‌كردند، اين بيابانهاى مملكت ما را بررسى مى‌كردند، تمام جاها را اينها بررسى كردند. و تمام مخازن ما را بهتر از ما مطلعند و تمام گروههاى كشور را، چه مرزنشينها و عشاير و چه مركزنشينها و روشنفكرها، همۀ اين را اينها مطالعه كردند، و به آن نتيجه رسيدند كه مسجد و محراب را و دانشگاه را بايد به يك وضعى درست كرد كه نتيجه نداشته باشد. يعنى آن نتيجه‌اى كه اسلام از مسجد و منبر و از دانشگاه مى‌خواهد۱ حاصل بشود خنثى كنند... مأموريت رضاخان راجع به مسجد و منبر و روحانيت مأمورشان، كه رضا خان بود، آمد و ـ شايد اكثر شما يادتان نباشد كه چه كرد ـ تمام منابر تعطيل شد؛ تمام مساجد نيمه تعطيل؛ تمام مجالس روضه‌خوانى همه از بين رفت. تمام روحانيت دستخوش مفسده‌هايى كه آنها داشتند... عمامه‌ها را برداشتند؛ لباسها را از [تن] آنها كندند؛ تغيير دادند؛ منبرى، محرابى، كوچك، بزرگ ـ همه در تحت فشار واقع شدند. و يك چيز مهمى كه هم در دانشگاه عمل شده و هم در منبر و محراب و روحانيت، اين است كه تبليغات دامنه‌دار شده است كه به خود روحانيون هم مطلب را مشتبه كنند كه شما چه كار داريد به سياست. شما برويد نمازتان را بخوانيد! عبا را به سرتان بكشيد برويد نماز را بخوانيد. و بعد از نماز هم، اگر مى‌توانيد چند كلمه بگوييد. و بعد هم برگرديد خانه‌تان. چه كار داريد به مملكت! به احتياجات ملت شما چه كار داريد؟! اين كارش با ماها. ما وقتى كه از آن حبس بنا بود بياييم به آن حصر،۲ اين پاكروان ـ مثل اينكه مقتول هم شد، آن وقت رئيس سازمان بود ـ۳ آمد آنجا. من و آقاى قمى۴ هر دو با هم نشسته بوديم. آن هم آمد و گفت به اينكه اين سياست‌كارى است كه دروغگويى در آن هست، بدجنسى، مثلاً، در آن هست؛ چه هست؛ اين آخر كلمه‌اش اين بود كه پدرسوخته‌اى در آن هست! اين را شما بگذاريد براى ما! من گفتم سياست به اين معنايى كه شما مى‌گوييد مال شماست! تبليغات سوء بيگانگان اينها همچو تبليغات كرده بودند كه اگر يك ملاّيى وارد مى‌شد در امر سياسى، راجع به حكومت مى‌خواست صحبت بكند، راجع به مجلس صحبت بكند، راجع به گرفتاريهاى سياسى مردم مى‌خواست صحبت بكند، در خود جامعۀ روحانيت مى‌گفتند كه اين آدم «سياسى» است، ديگر به درد نمى‌خورد! همان خاصيتى كه در على بن ابى‌طالب بود كه يك رجل سياسى بود. از خطبش معلوم است كه مرد سياست بوده؛ و از كاغذى كه به مالك اشتر نوشته و دستورهايى كه داده، همه‌اش دستورهاى سياسى است. ما غفلت كرديم از مبادى امر و از صدر اسلام و از كيفيت سياست رسول اكرم و از سياست اميرالمؤمنين ـ سلام‌اللّه عليه ـ و سياست زير زير ائمه ـ عليهم السلام ـ كه به صورت تقيه سياستها را اجرا مى‌كردند. به ما اينها تزريق كردند، و حتى به خود ما تعميه۵ كردند، كه شما حق دخالت در اين امور نداريد. اصلاً در شأن شما نيست! با اين اسم كه ما يك قدرى خوشحال بشويم كه آقا شما بالاتر از اين هستيد كه در سياست دخالت بكنيد! شما يك رجل روحانى هستيد؛ شما بايد مردم را تهذيب اخلاقشان را بكنيد؛ اخلاق براى مردم بگوييد؛ و امثال اين حرفها. هم منبرها را از محتوايى كه بايد داشته باشد، كه آن دخالت در امور سياستِ مملكت است؛ و هم مسجدها را و هم ساير طبقات روحانيون را و هم حوزه‌هاى علميه را از آن محتوايى كه اسلام از اول مى‌خواسته اينها [داشته] باشند و اين كارها را بكنند [باز داشتند]. «حوادث واقعه» بايد به روحانيين رجوع بشود. «حوادث واقعه» چه چيز است؟ حادثه‌ها همين حوادث سياسى است. حالا احكام جزء «حوادث» نيست. و امّا الحَوَادِثُ الْوَاقِعَةُ۶ رجوع كنيد به فقها. حوادث همين سياستهاست. اين «حادثه»ها عبارت از اينهايى است كه براى ملتها پيش مى‌آيد. اين است كه بايد مراجعه كنند به كسان ديگرى كه در راس مثلاً هستند. والاّ مسئله گفتن و احكام شرعى جزء حوادث نيست. يك چيزهايى است كه بوده است. وارد شدن اقشار ملت در امور سياسى در هر صورت، منِ طلبه را و شماى خطيب را از آن خاصيتى كه بايد داشته باشيم انداختند. و اين بزرگترين جرمى بود كه اينها مرتكب شدند ـ آن فشارهاى رضاشاه، كه معلوم بود كه به جايى نخواهد رسيد ـ فشار و زور كار را انجام نمى‌دهد ـ و لهذا ديديد كه تمام شد آنها. با فشار نمى‌شد كار را درست كرد. با حيله بايد كار را درست كرد. دست دوم اين بود كه با حيله، به صورت اينكه من هوادار اسلام هستم؛ من عدالت اجتماعى اسلام را قبول دارم، حالا هم دست برنمى‌دارم. همين چند روز پيش از اين در يك مجله‌اى ديدم كه نوشته است كه من از مردن نمى‌ترسم، براى اينكه من يك آدم مسلمانى هستم! باز هم به خيالش كه باز مى‌شود[...] در هر صورت، آنكه براى ما مهم است اين است كه ما همان طورى كه در اين دو ـ سه سال بحمداللّه واقع شد و تقريباً منبرى و محرابى راه صد ساله رفت و ساير مردم و دانشگاهيها راه صدساله رفتند اينها؛ يعنى يك تحول روحى در تمام جوامع پيدا شد؛ آن منبرى كه اصلش يا جرأت نمى‌كرد از ترس اين مردمى كه پاى منبرش نشسته‌اند مطلب سياسى را عنوان بكند يا خودش اعتقادش اين بود كه نه نبايد اين كارها بشود، در اين يكى ـ دو سال ديديم كه متحول شدند به يك مردم متعهد كه همان چيزى كه اسلام، در صدر اسلام مطرح بوده، اينها مطرح كردند. محرابها همان طورى كه محرابهاى صدر اسلام بوده است متحول شدند. منبرها همان طور. بازار متحول شد. بازارى كه براى خودش هيچ قائل نبود كه در امور سياسى داخل بشود، در امور سياسى و در متن سياست داخل شد. دانشگاهها متحول شدند.آنهايى كه خيال مى‌كردند ـ بعضى‌شان ـ اسلام نمى‌شود، تحرك ندارد، آنها فهميدند كه همۀ تحركها از اسلام است. قرآن كتاب تحرك است؛ جنبش است. آنها هم متصل شدند به شما. بازار هم متصل شد به همه. كارگرها هم متصل شدند به همه. كارمندان هم متصل شدند به همه. آخرش هم ارتش متصل شد. اين يك مطلب الهى بود. نمى‌شود اين را پاى كسى حساب كرد كى اين كار را كرده. اين را ما پاى خدا حساب مى‌كنيم. خدا اين كار را كرد. ارادۀ خدا بود كه منت بر همه گذاشت و همۀ اقشار را با هم متحد كرد، به طورى كه ارتش هم متصل شد، ژاندارمرى هم متصل شد، همه متصل شدند به هم، و همه يكصدا يك مطلب خواستند، و آن مطلب اينكه ما جمهورى اسلامى مى‌خواهيم ما اين رژيم را نمى‌خواهيم. زنان قهرمان در برابر توپ و تانك اين يك تحولى بود كه بشر نمى‌توانست اين تحول را درست كند. اين تحول الهى بود. يعنى «مقلب القلوب» اين كار را كرد. قلبها را از آن وحشت بيرون آورد. از آن وحشتى كه از اين رژيمها همه داشتند. از آن وحشت بيرون آورد؛ و به جاى آن تصميمْ امر شجاعت نشاند، به طورى كه زنها، بچه‌ها مردها [به خيابانها ريختند] كىْ سابقه داشت كه زن در مبارزه بيايد؛ مقابل توپ و تانك بيايد. اين يك تحول روحى بود كه خداى تبارك و تعالى در اين ملت اين تحول را ايجاد فرمود. و مادامى كه ما اين تحول را حفظ بكنيم و نهضت را به همان طور كه تا حالا آمده است حفظش بكنيم، براى ما پيروزى هست. جديت بكنيد! شما آقايان كه وظيفه‌تان سنگينتر از ساير طبقات است، شغل شريفتر و مسئوليت زيادتر، آگاه كنيد مردم را به اينكه يك چند قدم ديگر ما داريم كه برسيم به اينكه همين طور كه گفتيد رئيس جمهور درست بشود، مجلس شورا درست بشود، و قانون اساسى تصويب بشود. شما و من و همۀ اهل منبر و محراب و همۀ روحانيون و طبقات ديگر و همۀ دانشگاهيها و دانشمندان موظفند كه امروز همه با هم و همه مجتمع كوشش كنند كه زود اين مطلب بگذرد. توطئه‌ها براى پيشگيرى از حاكميت اسلام شما ببينيد ما رفراندم مى‌خواستيم بكنيم و همه، همۀ ملت همراه بودند، كى مخالف بود؟ چرا؟ بعضيها، آنهايى كه به اسلام اعتقاد نداشتند، آنهايى كه به اسلام اعتنا نداشتند، آنهايى كه مى‌خواستند كه اسلامى توى كار نباشد، تحريم كردند. بعضى‌شان در كردستان تحريم كردند. يك اشخاصى كه كمونيست بودند و متصل به آنها در تهران هم شركت نكردند. چند طبقه و چند حزب. ولو جمعيت كم بود وليكن خوب، در بعضى از شهرستانها هم صندوقها را سوزاندند و در بعضى جاها هم با تفنگ مانع شدند از اينكه بيايند رأى بدهند. همين اشخاصى كه براى رأى به جمهوريت اسلامى كوشش مى‌كردند كه نشود، از جمهورى‌اش حرفى نداشتند، از اسلامى‌اش حرف داشتند! و الاّ جمهورى را اگر شرقى بودند، جمهورى هست؛ اگر غربى هم بودند، جمهورى هست. از اينش هيچ حرفى نداشتند. كلمۀ اسلامى‌اش را برداريد، جمهورى جايش بگذاريد، همه‌مان «رفيقيم»! ... يعنى ما اسلام را كنار بگذاريم تا آنها هم با ما رفيق بشوند كه اسلام را كنار گذاشتند! پيشنهاد مجلس مؤسسان، با انگيزۀ اتلاف وقت حالا همان جمعيت ـ ملاحظه كنيد ـ آنهايى كه مى‌گويند ما راهپيمايى مى‌كنيم تا مجلس مؤسسان درست شود ببينيد چه اشخاصى هستند؛ كى‌ها متصل شدند به هم و چه نظرى دارند در اين كار. نظر اين است كه مجلس مؤسسان شش ماه طول بكشد تا تعيين بشود اشخاصش. دو ماه طول بكشد تا يكى‌يكى، پانصد، ششصد، هفتصد، نفر را تعرفه‌هايشان را ببينند و ببينند درست است يا نه، اين تقريباً حدود يك سال، دو ـ سه سال هم طول بكشد به مناقشات در يكى‌يكى‌اش. بعضى از اين شياطين بيايند يك ماه، دو ماه معطل كنند سر يك ماده‌اى از اين قانون. آن وقت چه بشود؟ اين ريشه‌هايى كه الآن زود قابل كندن و دور ريختن است، اينها جان بگيرند؛ اينها متصل به هم بشوند، اين اشخاص مختلف به هم متصل بشوند، با اتصال به هم مانع بشوند از اينكه اصل رأى داده بشود به جمهورى اسلامى. با اتصال به هم همچو بكنند كه مسائل سابق دوباره عود كند. نگرانى پيروان مكتب ديكتاتورى از عدالت اسلامى اصل مقصد اين است. منتها در بين اينها بعضى در اشتباهند؛ سوءنيت ندارند، اطلاعشان ناقص است، اشتباه دارند؛ در تحت تأثير آنهايى كه سوءنيت دارند واقع مى‌شوند. و بعضى‌شان سوءنيت دارند و روى نقشه دارند كار مى‌كنند. اينهايى كه با هم دارند متصل مى‌شوند، شما مطالعه كنيد، چه جمعيتهايى؟ آيا بازاريها هستند؟ آيا منبريها هستند؟ آيا محرابيها هستند؟ يا يك دسته‌هايى هستند كه اين دسته‌ها هيچ كدام به اسلام كارى ندارند؛ بعضى‌شان هم جداً مخالف با اسلامند. اينهايى كه مى‌گويند ما از ديكتاتورى پهلوى خارج شديم به ديكتاتورى عمامه و كفش رسيديم، از ديكتاتورى نمى‌ترسند؛ حاضرند كه يك كمونيست بيايد ديكتاتورى كند. از آخوند مى‌ترسند؛ از عمامه و كفش مى‌ترسند. از اسلام مى‌ترسند نه از ديكتاتورى. بدترين ديكتاتوريها آن است كه در كمونيستهاست، غرب آنطور ديكتاتورى ندارد؛ اينها از آن نمى‌ترسند. اينها از اسلام سيلى خوردند. از آن چه سيلى خوردند الآن مى‌ترسند. پيامى روشنى‌بخش و شما بايد، شما همۀ رفقاتان را، تقريباً شايد بيشتر از هزار نفر شما رفيق داريد در آنجا و همه اهل علم هستيد ـ بيشترند الحمدللّه، خدا بيشترشان كند ـ شما بله، به تمام اينها ابلاغ كنيد از قول من، ابلاغ عاجزانه، ابلاغى كه يك نفر فقير دستش را دراز مى‌كند، كه در منابر بگوييد كه مجلس مؤسسان به آن معنا را ملت نمى‌خواهد. به مردم حالى كنيد مطلب را. مسئله، مسئلۀ اقتصاد نيست، مسئلۀ خانه نيست كه من بتوانم از خانه بگذرم، از اقتصاد بگذرم، مسئله مسئلۀ قرآن است. مى‌توانيم ما بگذريم از اين؟ ما نمى‌توانيم بگذريم از اين؟ آنكه مى‌گويد مجلس مؤسسان اگر نباشد ما تحريم مى‌كنيم، اين همين كمونيستها هستند كه آن را تحريم كردند. حالا هم باز همين حرف را مى‌زنند. يا يك كسى است كه اشتباه دارد. اشتباهش بايد رفع بشود. اينها نظرشان به اين است، و اشخاصى كه حسن‌نيت دارند توجه به اين ندارند، نظرشان به اين است كه تعويق بيندازند. هى تعويق، تعويق تعويق و مجلس مؤسسان به آنطورى كه در غرب هست، و ما هميشه بايد تقليد از غرب بكنيم، و مع‌الأسف دست بر نداشتيم از اين غربزدگى. آن مجلس مؤسسان شش ماه مى‌خواهد تا آن افراد تعيين بشوند. هفتصد نفر، هشتصد نفر، اگر كارشكنى نكنند در آن. بعد هم چند ماه مى‌خواهد اصلاً يك مجلسى درست بشود؛ آيين نامه‌اش نوشته بشود. بعد هم خدا مى‌داند چقدر مى‌خواهد تا رسيدگى، به آنطورى كه شياطين مى‌خواهند رسيدگى بكنند. بررسى قانون اساسى، در صلاحيت كارشناسان اسلامى ما مى‌خواهيم يك مملكت اسلامى درست كنيم، ما نمى‌خواهيم يك مملكت غربى درست كنيم. ما حقوقدان غربى لازم نداريم. اصلاً صلاحيت ندارد آن كسى كه حقوق به معناى حقوقدانى‌غربى و غربزدگى دارد، او صلاحيت ندارد كه در قانون اساسى ما دخالت بكند؛ و ما قانون اساسى مسكو را كه نمى‌خواهيم درست بكنيم؛ و يا قانون اساسى امريكا را. ما مى‌خواهيم قانون اساسىِ اسلام را درست كنيم. اسلام‌شناس بايد در اينجا دخالت داشته باشد. اسلام‌شناس روحانيون هستند، و بعضى از اشخاصى كه در روحانيت داخل هستند، ولو از صنف ديگر، لكن اطلاعات اسلامى ـ سياسى دارند. و ما همينها را مى‌خواهيم تعيين كنيم. يعنى نه اينكه ما، ملت ما همينها را مى‌خواهد ما هم تبليغ مى‌كنيم، شما هم تبليغ مى‌كنيد، كه يك همچو اشخاصى بايد تعيين بشوند. الآن وظيفۀ همۀ شما آقايان و رفقا و برادرهايتان و ما و دوستانمان، همه بايد توجهمان الآن به اين باشد كه طرحى كه دولت مى‌دهد صحيح است، و همه تأييد كنيم دولت را، تا رفراندم بگذارد قانون اساسى را. مردان صالح و عادل در پستهاى كليدى ديشب بود كه در روزنامه ديدم كه سفير سوئيس گفت كه قانون اساسى در اين مملكت به رفراندم گذاشته مى‌شود. و در همه جا اين رسم هست. برويم سراغ وزارتخانه‌اش، آن هم نه. برويم سراغ اداراتش، آن هم نه. ما همچو چيزى نمى‌خواهيم. ملت ما مى‌خواهند كه اسلام در خارج تحقق پيدا بكند. يعنى هر كس وارد هر وزارتخانه‌اى بشود خيال كند كه وارد شده در يك معبدى؛ يك جايى كه مردمش [در] آنجا هستند مردم صالحند. اگر وارد شد در ژاندارمرى، مثل سابق نباشد كه رضاخان وارد شده بود. آن وقت مى‌نوشتند كه وارد شده بود در ادارۀ ژاندارمرى، دست گذاشته بود در جيبهايش گفته بود مى‌ترسم بدزدند! اين جور نباشد. سردارهاى جنگهاى اسلامى امام جماعت هم بودند. همان سردارى كه مى‌فرستادند حاكم كجا شده بود، يا مى‌فرستادند رئيس لشكر كذا بود، امام جماعت هم بود. آنها صالح بودند. نه امام جماعت كه چيزى نبود، نه. آنها صالح بودند. ما حالا مى‌خواهيم اينطور باشد كه آن رئيس ستادمان هم همچو باشد كه به او اقتدا بكنند. نخست‌وزيرمان هم همچو باشند كه به او اقتدا مى‌كنند. به ايشان اقتدا مى‌كنند. ما مى‌خواهيم اينطور باشد. ما مى‌خواهيم همچو باشد كه هر جاى مملكت كه برويم، اسلام را آنجا ببينيم.مقصد ما اين است. مقصد ما اين نبود كه يك لفظى بگوييم كه ما جمهورى اسلامى مى‌خواهيم، باقى‌اش ديگر هيچى. حالا بايد اين كارها را انجام بدهيم. و الآن چيز مهمى كه در نظر همه‌تان بايد باشد همين است كه اين طرحى كه دولت داده است كه بايد عده‌اى را، 75 نفر را، مردم تعيين بكنند، و بعد از اين تعيين، اينها بررسى بكنند، و بعد از آن رفراندم بشود، اين طرح را قبول كنيد؛ و به مردم هم تزريق كنيد كه همين طرح صحيح است. و باقى‌اش براى اينكه مى‌خواهيم زود بگذرد، باقى‌اش معطل كردن است و باقى‌اش ـ عرض مى‌كنم كه ـ توطئه و [دسيسه] است. مى‌خواهند با هم جمع بشوند شياطين. من متشكرم از شما كه آمديد با من از نزديك ملاقات كرديم، و درد دلهايمان را با هم بگوييم. خداوند ان‌شاءاللّه همۀ شما را تأييد كند. والسلام عليكم و رحمة‌اللّه و بركاته
