بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم فلسفۀ وجودى كميته‌ها در جزئيات اين مسائل نمى‌توانم وارد بشوم؛ من كلياتى بايد بگويم. ما و همه مى‌دانند كه پس از پيروزى انقلاب تا اين حد و بيرون كردن اين قواى شيطانى، البته دنبال هر انقلاب يك اغتشاشاتى هست، يك نابسامانيهايى هست؛ و همه مى‌دانند آن وقتى كه اين نابسامانيها پيدا شد، از قواى انتظامى هم خبرى نبود، و پاسدارها اين كار را كردند و جلو همۀ اين مفاسد را تا آن حدودى كه امكان داشت [گرفتند] در همۀ بلاد كميته‌ها و پاسداران انقلاب اين كارهاى مفيد را انجام دادند. و البته حالا هم قواى انتظاميه تا يك حدودى تشكل پيدا كرده است لكن پهلوى آن بايد اين پاسداران و كميته‌ها باشند تا آن روزى كه قدرت نظامى يكجورى باشد كه خلع سلاحِ تمام مفسدين را و گروههايى كه دارند اخلال مى‌كنند بكنند. علامت اينكه قدرت پيدا كرده‌اند اين است كه خلع سلاح كرده باشند؛ پس از آنكه خلع سلاح كردند از اين گروههايى كه در بين مردم دارند مَفْسَده مى‌كنند، كارخانه‌ها مى‌روند تبليغات سوء مى‌كنند، كشاورزى را نمى‌خواهند تحقق صحيح پيدا بكند. مدارس دولتى را نمى‌خواهند باز باشد، مى‌خواهند اين آشفتگيها سر جاى خودش باشد تا فرصت پيدا بشود كه خارجيها تبليغ كنند كه ايران نمى‌تواند خودش را حفظ كند، يك زمينۀ فسادى ايجاد كنند و خداى نخواسته كودتايى درست كنند كه در دنيا هم موجه نشان بدهند؛ اين اشخاص و گروههايى كه در بين مردم اِفساد مى‌كنند، تبليغات سوء مى‌كنند، ... هستند احتياج به كميته‌ها و پاسدارها هست. اين را نه دولت مى‌تواند انكار كند و نه ملت مى‌تواند انكار كند، هيچ كس منكر اين نيست. تا اينكه قدرت دولت به اندازه‌اى نشود كه اين اشخاص مفسد را خلع سلاح بكند و به جاى خودش بنشاند، اين احتياج به كميته‌ها و احتياج به پاسداران انقلاب ضرورى است. و معلوم هم نيست كه دولت چنانچه با او صحبت بكنند و بكنيم، اين معنا را هيچ جايش را بتواند انكار كند يا انكار كنند. آنها هم قائلند به اينكه پاسدارها لازمند. نابسامانيها و خودسريها در برخى كميته‌ها آن چيزى كه مشكل است اين است كه اين كميته‌ها در سرتاسر ايران ـ شما فقط تهران را ملاحظه نكنيد ـ در سرتاسر ايران، ... گاهى افراد غيرصالحى در آنها پيدا شده است؛ يا كميته‌ها اصل از افراد غيرصالح تشكيل شده است، آن هم همه به اسم انقلاب و به اسم كميتۀ فلان؛ و اينها كارهايى انجام مى‌دهند كه ضد انقلاب است، كارهايى انجام مى‌دهند كه برخلاف شرع اسلام است؛ و اين موجب اين مى‌شود كه چهرۀ انقلابى ما را مشوه كنند، هم در داخل و هم در خارج؛ كه بگويند اين پاسداران انقلاب و اين كميته‌ها همه كميتۀ فلان و پاسدار انقلاب اسلام هستند و مع‌ذلك اين كارها دارد انجام مى‌گيرد، پس معلوم مى‌شود كه اسلام، اين وضع را دارد اسلام؛ اين آشفتگيها را اسلام مى‌خواهد! آنهايى كه دشمنند وقتى كه يكجا، دو جا، ده جا يك امر خلاف واقع بشود، ديگر ملاحظۀ اين [را] نمى‌كنند كه پانصد جا امر صحيح واقع شده است، يك چند جا هم امر خلاف واقع شده؛ آنها همان امر خلاف را انگشت روى آن مى‌گذارند و همه را مى‌كوبند: روحانيت را مى‌كوبند، اسلام را مى‌كوبند، انقلاب را مى‌كوبند. آن چيزى كه مشكل است اين است كه بايد فكر اين مطلب را كرد كه اينهايى كه سرخود رفتند و تشكيل كميته دادند، يا آنهايى كه سرخود نرفتند لكن ديگران در آن نفوذ كردند و بدون اينكه اشخاص صالح توجه داشته باشند آنها نفوذ كردند و كم‌كم بر ديگران يك مسائل باطل را تحميل كردند، بايد فكر اين معنا بشود كه چه جور و از چه راه ما مى‌توانيم اصلاح كنيم. نه اصلاح كميته‌هاى تهران، از كميته‌هاى تهران كمتر حرف است؛ اصلاح كميته‌هاى همۀ مملكت. مثلاً در هر شهرى كه چند نفر مثلاً آدم نافذ يا معمم يا غيرمعمم است به عدد آنها كميته هست؛ كميته‌هايى كه هر كدام با ديگرى مخالف هستند و هر كدامى جرّ نفع^۱ به طرف خودشان و اشكال به طرف ديگر مى‌كنند و كارهاى نابسامانى كه منافى با انقلاب است، منافى با اسلام است، انجام مى‌گيرد. و ما نتوانستيم تا حالا با كوششى كه كرديم... اين اختلافى كه بين بعضيها هست رفع بكنيم؛ و مثلاً در هر جايى، در هر نقطه‌اى، به اندازه‌اى كه لازم است كميته باشد و پاسدار انقلاب؛ و با هم مخالفت نداشته باشند و به اندازۀ لزوم حفظ نظم و آرامش را بكنند نه اينكه آرامش را به هم بزنند. اين مع‌الأسف تا حالا توفيق حاصل نشده است. ما بايد اين نواقص را رفع بكنيم. ضرورت وجود كميته‌ها و پاسداران فكرى براى اصل وجود كميته و اصل وجود پاسدار انقلاب، ضرورى است كه لازم است و بايد باشد تا آن وقتى كه ما احساس كنيم كه دولت سلطه پيدا كرده است بر امور؛ و علامتش هم اين است كه خلع سلاح كرده است از مخالفين اسلام، از مخالفين نهضت. تا آن وقت ما لازم مى‌دانيم [بايد] اين كميته‌ها باشند و پاسدارها هم بايد باشند. و ما تقدير و تشكر مى‌كنيم، هم از [مسئولان] كميته‌ها و آقايان كه صرف وقتشان را كرده‌اند در يك همچو امرى ـ و البته امرى است كه مال همه است و مال خودشان است ـ و هم پاسدارهاى انقلاب كه اينقدر زحمت متحمل شدند و اينقدر كشته... و شهيد داده‌اند. اين مورد تقدير همه است و مورد تقدير اسلام است. اصل مسئله كه بايد اينها باشند و روى احتياجات وجود اينها لازم است، اين اصل مسئله طرح نيست؛ اين بايد باشد. تصفيه و اصلاح كميته‌ها اين مسئله طرح است كه چطور ما اصلاح كنيم اينها را. در ـ مثلاً فرض بفرماييد كه ـ فلان شهر يك قضايايى واقع مى‌شود؛ مثلاً به اسم اينكه... فلان آدم فرض كنيد كه ساواكى بوده است و فرار كرده، مى‌ريزند منزلش! خوب، اين هيچ وجه شرعى و عقلايى ندارد كه كسى فرار كرده، بريزند زن و بچه‌اش را بخواهند اذيت بكنند. يا مثلاً اگر يك كسى را بگيرند روى غير موازين شرعيه اذيت كنند، آزار كنند، شكنجه كنند، و از اين مسائل.اين مسائل را بايد يك كارى بكنيد كه جلوگيرى بشود. تصفيه لازم دارد اين كميته‌ها، نه انحلال. بايد باشد و بايد تصفيه بشود. بايد... اشخاص يا هيأتهايى بروند يكى، يكى اين كميته‌ها را ملاحظه كنند و از اشخاص مطلع اعمال اينها را بپرسند و ببينند چه كارهايى كرده‌اند و مسبب اين كارها چه اشخاصى هستند، اين را پيدا بكنند و آن شخصى كه مُفسد است، يا كنار بگذارند و يا اگر مجازات مى‌خواهد مجازات بكنند و به جاى او يك شخص صالح بگذارند. درد مطلب اينجاست كه شما يك فكرى براى اين جهت بايد بكنيد كه ـ عرض مى‌كنم كه ـ كميته‌ها را اول اصلاح بكنيد و اشخاصى كه ضرر دارند، اشخاصى كه مفسد هستند، آنها را كنار بگذاريد و اشخاص صالح به جاى آنها بگذاريد. حتى در خود قم هم پيدا مى‌شود يك همچو چيزى؛ گاهى كارهاى خلاف مى‌شود. در هر صورت اصل مطلب را كه شما مى‌فرماييد، آن محل اشكالى است كه بايد باشد لكن اصلاح هم بايد باشد؛ تصفيه كنيد. اين تصفيه بايد به دست خود آقايان و به [دست] هيأتهايى كه قرار مى‌دهند... [انجام گيرد] و اگر اين تصفيه‌ها بشود، معلوم نيست كه ديگر انتقادى در كار باشد. انتقادات روى اين است كه اغراض در كار هست؛ اغراض از كميته‌ها زياد است؛ تبليغات سوء بكنند... و الاّ خوب، اين مردمى كه در مسئلۀ آقاى طالقانى^۲ ـ كه مورد احترام همۀ ما هست ـ اين مردمى كه جلو افتادند و اين تظاهرات را كردند، اينها براى خاطر آقاى طالقانى اين كار را كردند؟! يعنى اينها علاقه دارند به آقاى طالقانى؟! آن كسى كه خدا را قبول ندارد، با آقاى طالقانى كه خدا را قبول دارد و ـ عرض مى‌كنم كه ـ شخص روحانى است و متعبد به اسلام است، براى او اين كارها را كردند؟! يا براى اينكه نگذارند يك محيط سالم باشد؟! مخالفت با رفراندم يعنى مخالفت با ملت اينهايى كه براى ملت ما دارند دلسوزى مى‌كنند! رفراندم برخلاف مشى ملت ما بود؟! اين رفراندمى كه همۀ ملت با جان و دل دنبالش بودند، اين برخلاف مصلحت ملت بود كه اينها بعضى از صندوقها را آتش زدند؟! بعضى جاها ـ عرض مى‌كنم ـ با تفنگ رفتند جلو مردم را گرفتند كه رفراندم نشود؟! تحريم كردند رفراندم را؟! چرا اين كار را كردند؟ اين براى اين بود كه ملت را اينها مى‌خواهند! و مى‌خواهند كه مملكت ايران يك مملكت خوبى باشد؟! خوب، ملت همين است و همينى است كه همه ديدند كه با شوق و شَعَف و با وظيفه و با احساس وظيفۀ شرعى رفتند و رأى دادند و مشت آنها را هم كه پنج ـ شش تا گروه بودند كه همه هم مخالف بودند، جمعيتشان روى هم رفته به قدر نيم درصد نشد ـ [باز كردند]. اينها مى‌بينند كه در رفراندم شكست خوردند، در بين مردم هم كه جايگاهى ندارند، و اربابها هم اگر اينها جديت در كارها بكنند و آشوب در اينجا بكنند و نگذارند آرامش پيدا بشود، منافعشان را تأمين مى‌كنند از اين جهت جلوى رفراندم را مى‌خواستند بگيرند. كارشكنى در امر كشاورزى، و در كارخانه‌ها خوب، قضيۀ كشاورزى برخلاف مصلحت ملت است كشاورزى؟! چرا مى‌روند نمى‌گذارند كشاورزى بشود؟ و چرا مى‌روند تحريك مى‌كنند اين كشاورزها را كه شلوغ بكنند و مانع بشوند از اينكه كشاورزى بشود؟ اينها نظر حسن دارند نسبت به اين ملت؟! مى‌خواهند كه اين مستضعفين به نوايى برسند؟! مى‌خواهند در مقابل آنهايى كه ـ عرض مى‌كنم ـ ظلم به اين ملت كردند، اينها مى‌خواهند يك فعاليتى بكنند و هواى ملت را دارند؟! و اشتياق دارند به اينكه اين ملت يك حال صحيحى پيدا بكند؟! يك وضع سامان‌دارى پيدا بكند؟! اگر اينطور است مگر كشاورزى مخالف با مصالح ملت است كه اينها افتاده‌اند در بين اين كشاورزها و همه را دارند مانع مى‌شوند؟! مى‌آييم سراغ كارخانه‌ها؛ كارخانه‌ها اگر راه بيفتند اين برخلاف مصلحت مملكت ماست؟! برخلاف مصلحت ملت ماست...؟! چرا [راه] مى‌افتند در بين اين كارخانه‌دارها تبليغات سوء مى‌كنند و نمى‌گذارند كه راه بيفتد. فرصت‌طلبيهاى اخلالگرانه همۀ اين مسائل به ما اين مطلب را نشان مى‌دهد كه يك عده‌اى مأمورند از طرف خارجيها ـ و من بيشتر احتمال مى‌دهم امريكا باشد ـ مأمورند از طرف اينها كه نگذارند ايران سالم باشد، نگذارند آرام باشد. اين مأموريت را اگر بتوانند در كارخانه‌ها انجام مى‌دهند، اگر بتوانند، در كشاورزى انجام مى‌دهند، بتوانند در دانشگاهها و در [بين] اينها، كه يك مردم ساده‌اى هستند ولو تحصيل كرده‌اند و مشغول تحصيلند لكن جوانند زود تحت تأثير واقع مى‌شوند، چهار تا كلمۀ ـ عرض مى‌كنم ـ چيزى كه به آنها مى‌گويند، زرق و برق‌دارى كه مى‌گويند، بازى مى‌خورند و الاّ نه اينكه آنها^۳ سوء نيت داشته باشند. اينها [راه] مى‌افتند و زن و بچه و بچه‌ها و بزرگها و زنها و مردها را بسيج مى‌كنند براى يك امرى كه اين امر را خود آنها با ريشه‌اش مخالفند. خود آنها با آقاى طالقانى مخالفند. هر روزى كه دستشان برسد سَرِ او را مى‌بُرند و سر امثال او را! لكن حالا بهانه دستشان افتاده است كه مثلاً آقاى طالقانى رفته‌اند بيرون! اين بهانه دستشان افتاده، و آن بساط را در مدرسه‌هاى ما و در خيابانهاى ما اينها درست كردند، و براى كميته‌ها شروع كردند تبليغات سوء كردن. اينها يك دسته‌اى هستند كه فردا هم يك چيز ديگر پيش مى‌آورند.^۴ جريان‌سازيهاى ساواك من پيشتر گفته بودم ـ زمان طاغوت ـ كه ما در مواقع معينى مى‌بينيم كه يك غائله بلند مى‌شود. آن مواقع معين، يكوقت قبل از ماه رمضان است و يكوقت قبل از ماه محرّم. ماه رمضان براى دولت سابق يك خطرى داشت كه نبادا روحانيون ـ در مساجد [كه ]مردم مجتمعند، ماه عبادت است ـ نبادا يك تبليغ سوئى بر ضد دولت بشود. قبل از ماه مبارك يك غائله درست مى‌كردند! غائلۀ ـ قضيۀ مثلاً ـ «شهيد جاويد»!^۵ يك ماه مبارك را ماها غفلت مى‌كرديم كه ما از كجا داريم، اشتباهمان از كجاست. يك ماه مبارك ما سر يك مسئلۀ جزئى به جان هم مى‌افتاديم. اهل منبر دو طايفه مى‌شدند: يك طايفه از آن‌ور، يك طايفه اين‌ور! علما و مثلاً... طلبه‌هاى ما دو طايفه مى‌شدند: يك طايفه از آن‌ور، يك طايفه... يك ماه مبارك را ما هدر مى‌داديم كه دولت را بايد در اين ماه مبارك ما تنبيهش بكنيم به يك چيزهايى، يك مطالبى بگوييم، آنها درست مى‌كردند اين مطلب را و ما را سرگرم مى‌كردند به شهيد جاويد! يك ماه، دو ماه، سه ماه اين مى‌شد. همچو كه اين طرف [رو به] سردى مى‌رفت و ماه محرّم مثلاً نزديك مى‌شد، مسئلۀ مرحوم «شمس‌آبادى»^۶ را پيش مى‌آوردند. اى بسا كه شمس‌آبادى ـ حالا شايد هم خودشان يك همچو كارى مى‌كردند كه اين غائله درست بشود! حالا خودشان هم نكرده باشند كس ديگرى كرده باشد اما آنها غائله را درست مى‌كردند و دو دسته راه مى‌انداختند، يك دسته از آن‌ور و يك دسته از آن‌ور. و قواى ما و نيروى ما كه بايد صرف بشود در مصالح اسلام، سر اين قضيه هدر مى‌دادند تا اينكه اين يك خرده‌اى سرد مى‌شد. وقتى كه اين سرد مى‌شد، نزديك مى‌شد ـ مثلاً ـ يا ماه رمضان يا... مى‌شد، قضيۀ «دكتر شريعتى»^۷ را پيش مى‌كشيدند؛ از آن‌ور يااللّه‌ شروع مى‌كردند تبليغات بر له او، از آن ور شروع مى‌كردند تبليغات عليه او. تمام قوا صرف مى‌شد سر اين. و الآن هم مشغولند. الآن هم آنهايى كه مى‌خواهند نگذارند كه اين مسائل ايران روى مصالح مسلمين [درست] بشود، حالا هم اين مسائل هست. وقتى اين هم سرد شد، يك مسئلۀ ديگر! حالا شما خواهيد ديد بعد از اينكه مثلاً اين غائلۀ اخير از بين رفت و حل شد ـ و چنانچه حل است و خود آقاى طالقانى هم الآن در قم هستند و با ما ملاقات كردند و خود ايشان هم ناراحت از اين مسائل شدند كه يك همچو حرفهايى درست كردند ـ بعد از اينكه اين غائله [تمام] شد، يك غائله‌اى درست مى‌كنند. حالا يا خودشان مى‌فرستند ـ مثلاً فرض كنيد كه ـ يك كسى را مى‌گيرند، مثلاً احمد^۸ ما را مى‌گيرند ـ ولو اينكه اگر احمد را بگيرند بكُشند هم من حرفى نمى‌زنم اما مى‌خواهند اينها [غائله]درست بكنند ـ يا مثلاً... از يكى از علماى ايران، پسرش را مى‌گيرند يك كارى سرش مى‌آورند، اين يك غائله پيدا مى‌شود. تا اين شد، خودشان شروع مى‌كنند قبل از اينكه صاحبكار مشغول بشود و اظهار تأثر بكند، آقايان [اظهار] تأثر مى‌كنند، «وامصيبت» آقايان مى‌گويند! خود صاحبكار هيچ حرفى نمى‌زند اما آقايان سينه مى‌زنند! زمينه‌سازى براى بازگشت جهانخواران اين چيست؟ براى اين است كه نمى‌خواهند كه اين مملكت ما به دست خودمان باشد. اينها مأمورند كه اين مملكت را كارى بكنند كه آن مسائل سابق دوباره با يك فرم ديگر ـ فرم شاهنشاهى ديگر نمى‌شود اما با يك فرم ديگرى ـ عود بكند و ما باز همان اختناقها و همان چپاولگريهايى كه آنها داشتند و همان مال مردم را خوردن دوباره بيايد؛ يك مقدارى هم گير اينها بيايد و اينها هم استفاده‌اى بكنند! ما بايد الآن تمام قوايمان را صرف كنيم در اينكه اينطور مسائل را كه اينها پيش مى‌آورند خنثى بكنيم. البته اينها اين مسئله را پيش آوردند و چه بسا خود آنها اين مسئله را مى‌خواستند بشود و خود آنها مثلاً فلان را گرفتند و خود آنها خواستند [سر و صدا] بشود، بعدش هم هياهو كردند و... صاحبكار همچو هياهويى نكرده، آنها شروع كردند هياهو كردن! در هر صورت، اينكه راجع به كميته‌ها هياهو مى‌كنند، اين امر تازه‌اى نيست. اينها بساطشان و اساس مسائلشان اين است، يعنى تزشان اين است كه بكوبند هر چيزى را، هر نقطه‌اى را كه مى‌خواهد براى اين ملت يك كارى بكند. من عرض كردم شاهد بزرگى بر اينكه اينها حسن نظر ندارند و سوء نيت دارند جلوگيرى از رفراندم بود. رفراندم را مى‌توانند بگويند ملى نبود؟! مى‌توانند بگويند كه دست داشت، دولتى در كار بود كه دستى رويش داشته باشد؟! مى‌توانند بگويند... عناصرى در اينجا مخرب بوده‌اند؟! نمى‌توانند اين را بگويند. اينكه ديگر حرفى نبود كه. كسى نمى‌تواند اين حرف را بزند؛ لكن آنها با تمام قوا كوشيدند به اينكه جلوگيرى بكنند. هر جا توانستند بعضى از صندوقها را آتش زدند، بعضى مردم را اذيت كردند مانع شدند از اينكه [رأى داده ]بشود. تحريم كردند. خوب، اين دليل بر اين است كه اينها نمى‌خواهند ما يك وضع خاص و يك وضعى ـ نمى‌خواهند اين انقلاب به ثمر برسد؛ اينها مى‌دانند، خارجيها لمس كردند مطلب را. تبليغات عليه روحانيت سابقاً يك مطلبى بود كه علمى بود كه اگر اجتماع كنند مردم با هم، اگر يك ملتى با هم مجتَمع بشود، نمى‌شود جلويشان را بگيرند. روى آن مسئلۀ علمى‌اى كه داشتند آنها و ديد سياسى كه داشتند، نمى‌گذاشتند اقشار با هم نزديك بشوند. ماها را از دانشگاهيها همچو دور كردند كه ماها آنها را تكفير مى‌كرديم، آنها ما را تحميق مى‌كردند. آنها مى‌گفتند اين دسته ـ عرض مى‌كنم كه ـ عمال دربار هستند، آخوند يعنى دربارى، آخوند يعنى انگليسى! من خودم با آقاى حائرى ـ و آن آقاى حائرى [اشاره به يكى از حضار^۹ ] ـ در زمان رضا شاه، ظاهراً، توى اتومبيل نشسته بوديم. اتومبيلهاى بزرگ. چند نفر هم از ـ طرفهاى ـ آن طرف شهر مى‌آمديم تهران. آن چند نفر يكى‌شان شروع كرد صحبت كردن. گفت كه من حالا سالهاى طولانى بود كه اين «هيكلها» را نمى‌ديدم! اينها را انگليسها آورده‌اند در ايران ـ و ظاهراً گفت ـ يا در نجف، انگليسها آورده‌اند براى اينكه نگذارند كار ماها درست بشود. اينها عمال انگليس هستند! مادامى كه ما سوار بوديم، اينها اين حرفها را شروع كردند زدن و گفتن به اينكه اينها چطورند. اينها وضعشان اين بود. تبليغات كردند به اينكه هر معمم و آخوندى دربارى است! پيامبران، پيشتاز توده‌ها در مبارزه با قدرتمندان اصل دين را، اينها [گفتند] دين را آن كه... آورده براى افيون است!!. اينها ـ قدرتمندها ـ دينها را ايجاد كرده‌اند! و اين دينى را كه اينها ايجاد كردند، قدرتمندها بودند براى اينكه مردم را خواب بكنند و آنها قدرت خودشان را اعمال بكنند كه نبادا توده‌ها بر ضدقدرتمندها [بسيج] بشوند. اينها با وعدۀ بهشت و با وعدۀ اينطور چيزها مردم را آرام مى‌كنند! لالايى مى‌گويند براى مردم! مردم را بيهوش مى‌كنند!! و قدرتمندها مردم را مى‌چاپند. در صورتى كه اگر هر منصفى به تاريخ انبيا مراجعه كند، مى‌بيند كه انبيا بودند كه توده‌ها را بيدار مى‌كردند بر ضد دولتها. خوب، اين موسى ـ عليه السلام ـ است كه تودۀ مردم را، يك آدم شبان با يك عصا راه افتاد تودۀ مردم را بيدار كرد بر ضدفرعون. نه فرعون موسى را درست كرد براى خواباندن آنها؛ موسى مردم را تجهيز كرد براى اينكه جلوى قدرتمندها را بگيرند. اين تاريخ اسلام ما كه دم دستمان است و همه‌تان مى‌دانيد، مى‌دانيد كه اينطور نبود كه قدرتمندهاى قريش حضرت رسول را درست كرده باشند و دين اسلام را درست كرده باشند براى اينكه توده را خواب كنند! اين حضرت رسول بود كه توده‌ها را بيدار كرد، گداها را بيدار كرد، صعلوكها^۱۰ را بيدار كرد، فقرا را بيدار كرد و بر ضد اين چيزها قيام كرد، بر ضد قدرتمندها. جنگهاى پيغمبر همه با قدرتمندها بود. اين طرف عبارت از يك عده بى‌ساز و برگ، يك عده ـ عرض بكنم كه ـ تودۀ مردم، فقرا و ضعفا و مستضعفين؛ آن طرف مستكبرين و ـ عرض بكنم ـ داراى كذا و كذا. اين تبليغات آنها به قدرى بوده است كه شايد در بين خود ماها و شايد در بين جوانهاى ما اين معنا را به باور رساندند، به ثبت رساندند، كه خير، اصل دين براى يك همچو چيزى است. در صورتى كه عكس مطلب بوده. در خارج همه مى‌دانند كه عكس بوده است. هميشه نزاع... پيغمبرها از توده‌ها شروع شده بر ضد مستكبران، بر ضد قدرتمندها. پرچمداران جنبشهاى آزاديبخش از آن‌ور «اين روحانيون طرفدار دولتها هستند، اينها دربارى هستند، طرفدار دولت هستند»! شما اگر، سوابق را ما يادمان نيست و لكن من از اول دولت رضا شاه تا حالا يادم است و وارد در جريان هم بودم و مطلع بودم؛ شما البته اكثرتان يادتان نيست از اولش ـ از بين ما شايد بعضيهايتان [به ياد داشته باشيد] ـ آنكه با اين قدرت شيطانى در اين طول پنجاه و چند سال مخالفت كرد روحانيون بودند؛ تمام جبهه‌هاى سياسى كنار بودند. گاهى ممكن بود يك كلمه‌اى در خارج اينها بگويند اما آن كه در داخل ـ در داخل مملكت ـ قيام كرد بر ضد رضا شاه، علماى تبريز بودند؛ يكوقت هم علماى خراسان بودند؛ يكوقت هم علماى اصفهان بودند كه در قم جمع شدند؛ كه ما همه‌اش را حاضر بوديم^۱۱ . آن كه در مجلس مخالفت مى‌كرد، «جبهۀ ملى» نبود مدرس بود. «نهضت آزادى» نبود مدرس بود؛ كه مى‌ايستاد و برخلاف آنجا. اينها آن وقت چيزى نبودند، كارى نداشتند به اين كارها. بعد كه [تمام] شد خوب، آنها حالا هستند؛ ما كارى با آنها نداريم. اما قضيه اين است كه تبليغات بر ضد روحانيت دامنه‌دار بوده است و اين تبليغات براى خاطر اين بوده است كه آنها مى‌خواستند كه اين جناح روحانى را از مردم جدا بكنند تا نتوانند اينها با هم مجتمع بشوند و تا نتوانند منافع اينها را در اختيار [بگيرند]. اين قضيۀ تز آنها و جهات سياسى و ديدهاى علمى. استقبال توده‌ها براى رأى به «جمهورى اسلامى» امروز اينها لمس كردند اين مسائل را؛ يعنى عيناً در خارج ديدند كه اين ملت با هم كه شد همه چيز آنها را به باد داد. اين ملت وقتى كه روحانى‌اش و ـ عرض مى‌كنم ـ دانشگاهى‌اش، بازارى‌اش و ـ عرض بكنم ـ كشاورزش، همۀ اينها با هم مجتمع شدند و يك كلام گفتند كه مرگ بر اين سلطنت و يك كلام گفتند كه ما جمهورى اسلامى مى‌خواهيم، هيچ قدرتى نتوانست جلوى اينها را بگيرد. اينها الآن وحدت كلمه‌اى كه حاصل است و حاصل شد، خطرى بود كه لمس كردند كه تمام قدرتهاى بزرگ نتوانست جلو اين ملت را بگيرد و اين ملت با مشت خالى غلبه كرد بر آنها. و نبود جز اينكه اسلام در كار بود و مردم شهادت را طالب بودند؛ و نبود الاّ اينكه همه با هم بودند: از آن بچۀ كوچك تا آن پيرمرد هشتاد ساله، همه يك حرف مى‌زدند. اين معنا را اينها لمس كردند. در رفراندم اينها فهميدند قضيه چى هست. فهميدند كه يك نفر آدم كه ـ در روزنامه بود يا در راديو بود يادم نيست ـ يك نفر آدمى كه اشتباه كرده است در انداختن رأى خلاف، گريه مى‌كند به اينكه من يك گناهى كردم كه بخشودنى نيست، من ديگر جهنمى شدم! براى اينكه اشتباه خودش را اسباب اين معنا مى‌داند. آن مردى كه دوشش گرفتند، مريض بوده آمده رأى انداخته ـ در خمين شده ـ رأى انداخته و مرده. آن پيرمرد هشتاد ساله را توى چرخ نشاندند! آن معلولين را، آنها را توى چرخ نشاندند آمدند پاى صندوق. كجا در دنيا سابقه دارد اين؟ در كجاى دنيا از يك مملكت 35 ميليونى، سى ميليون جمعيت، بيست ميليون جمعيت رأى بدهند، رأى مثبت؟! در مقابلش ـ نمى‌دانم چهارصد و چند نفر ـ ... صد و چهل هزار نفر! كجاى دنيا يك همچو چيزى بوده؟ نبوده. جَوسازى بر ضد نيروها و نهادها اين خطر وجدانى است براى خارجيها. اينها كه نمى‌توانند حالا به اين زودى چشم‌پوشى كنند از نفت ما، چشم‌پوشى كنند از اورانيوم ما، چشم‌پوشى كنند از مس ما؛ اينها كه به اين زودى نمى‌توانند دست بردارند. اينها مى‌بينند كه اگر اين قدرت همراه هم باشد و با هم حركت بكند و اين نهضت به اين گرمى كه هست باقى باشد، ديگر اينها نمى‌توانند مطلب را متحولش كنند به يك مطلب ديگر. مردم ايران يك تحول ذاتى پيدا كردند؛ خدا كرده اين را. متحول شدند روحاً. تحول روحى اين است كه سابق ـ در چند سال پيش از اين ـ يك پاسبان مى‌آمد در بازار تهران مى‌گفت كه يا بازار را ببنديد يا بيرق بزنيد. براى كسى قدرت اين نبود كه، اصلاً براى خودش حقْ قائل نبود كه نه، مى‌شود گفت نه! كى مى‌گفت نه؟ تمام اقشار اينطور بود كه حق قائل نبودند براى خودشان. يك تحول روحى انسانى پيدا شد به دست خداى تبارك و تعالى كه همين مردم بى‌ساز و برگى كه آن روز از يك پاسبان مى‌ترسيدند حالا ديگر از توپ و تانك نترسيدند و آمدند ريختند بر [سر زمامداران] و گفتند مرگ بر... اينها از اين تحول و از اين وحدت كلمه وحشت دارند، وحشت دارند و به صدد اين هستند كه بشكنند اين را. از چه راه بشكنند؟ از اين راه كه كميته‌ها وقتى كه مى‌بينند كه اينها مى‌توانند استقرار نظم بدهند اين را بشكنند، روحانيون اگر مى‌توانند [رهبرى] بكنند اينها را بشكنند، كارخانه‌ها را بروند به هم بزنند، كشاورزى را به هم بزنند. اينها مى‌خواهند به هم بزنند اوضاع مملكت ما را. اينها غفلت دارند؛ اين آقايان بزرگها غفلت از اين معنا دارند كه قضيه اين نيست كه بخواهند يك نظمى پيدا بشود، قضيه اين نيست كه بخواهند يك آرامشى پيدا بشود، قضيه اين نيست كه بخواهند براى ملت يك زندگى صحيحى پيدا بشود. شما بدانيد كه اگر چنانچه يك زندگى صحيحى براى ملت پيدا بشود، اينها بيشتر تبليغات مى‌كنند. اينها حالا كه نمونه‌اش را دارند مى‌بينند كه خوب، مشغولند براى اينكه يك كارى بكنند، براى كارمندها، يك كارى بكنند براى ـ عرض مى‌كنم كه ـ كارخانه‌دارها، يك كارى بكنند، براى مردم بى‌بضاعت كار بكنند، براى بى‌خانه‌ها كارى بكنند، اينها حالا كه مى‌بينند اين كار، نمونۀ اين است كه يك آرامشى در اين مملكت پيدا بشود و مردم به همان حالى كه دارند كه متحول شده‌اند و نمى‌خواهند ديگر ديگران را به اين حال باقى باشند و همه دنبال مثلاً روحانيت هستند، اين معنا را مى‌خواهند به هم بزنند و بشكنند. هشدار به دوستان اشتباهكار و اين جز اينكه اين امورى كه هست، اين اشخاصى كه هستند^۱۲ تصفيه بشوند و از مملكت خارج بشوند يا به جزاى خودشان برسند، راه حل ديگرى ندارد. اگر دولت بتواند اين كار را بكند بسيار خوب، بكند؛ همۀ ما هم مى‌خواهيم. آن روز ديگر مگر بيكارند آقايان كه بخواهند كميته‌بازى كنند. آقايان هم خوب كار دارند... آقايان درسهايشان را رها كرده‌اند، بحثهايشان را رها كرده‌اند، همۀ كارهايشان را رها كرده‌اند آمده‌اند اينجا. مگر اين پاسدارها بيكارند كه بيايند شب و روز اينجا بايستند با خطر مرگ، با كشته دادن؟ اينها هم اگر چنانچه يك آرامشى بشود و در انتها احساس كنند به اينكه خير اين [مفسده‌جوها] ديگر نيستند در كار، اين مفسدين رفتند از بين، اينها هم مى‌روند سراغ كارشان. كار دارند اينها، بيكار كه نيستند. كاسب بوده است، آمده است اينجا اين كار را مى‌كند و حالا با يك زندگى هيچى دارد اين كار را مى‌كند. اينها لازم است باشند؛ و غفلت است از اين معنا كه كسى بشكند اينها را. دشمنها مى‌شكنند. اگر دوستها نفهميده اين را بشكنند، اينها هم اشتباهكارند، نفهم‌اند كه بخواهند اين پاسدارها را بشكنند و اين كميته‌ها را. لزوم اصلاح و تصفيۀ كميته‌ها بايد البته آقايان تصفيه بكنند. ما هر دو طرف قضيه را بايد ببينيم؛ آن مقدار مفيدش ـ بلااشكال ـ همۀ ما قائليم به اينكه بايد باشد و احدى حق ندارد دخالت بكند. آن طرف غير مفيدش و آن چيزى كه مفسده دارد، بايد كميته‌ها تشكيل بشود، گروههايى تشكيل بشود، شوراهايى تشكيل بشود براى اينكه تصفيه بكند اين را. اگر يك روزى عاجز از تصفيه شُديد، آن وقت باعث اين مى‌شود كه آيا بايد اينها باشند يا نه. آن وقت بايد اين صحبت را بكنيد. بايد بگرديد دنبال اينكه اشخاص صالح پيدا كنيد. يكى، يكى كميته‌ها را تفتيش بكنيد؛ ديديد كه يك نفرى است كه مردم مثلاً به او سوءظن دارند، اين را ساواكى مى‌دانند يا از عملش فهميديد كه مى‌خواهد... خلاف بكند، اين را برداريد؛ كنار بگذاريد... يك نفر آدم مورد اطمينان جايش بگذاريد. نه در تهران، اين در همه جا بايد بشود؛ اين مسئله‌اى است كه در همه جا بايد بشود. خلع سلاح گروهكها بايد اين كميته‌ها اصلاح بشود و باقى باشد. تا آن وقتى باقى باشد كه دولت قدرت داشته باشد ـ و علامت قدرتِ دولت، خلع سلاح مخالفين اسلام است ـ تا آن وقت اينها بايد باشند. آن روزى دولت مى‌تواند گله كند از كميته‌ها كه خلع سلاح كرده باشند. اگر اينها [مخالفين را] خلع سلاح كردند، يك روز كميته‌ها باقى ماندند آن وقت گله كنيد^۱۳ . اما تا مادامى كه دشمنهاى ما خلع سلاح نشدند، تا مادامى كه در نَفْسِ تهران ـ در خود تهران ـ يك محله را براى خودشان دولت مستقل قرار دادند و شبنامه مى‌خوانند و ـ عرض مى‌كنم ـ عبور و مرور را از آنجا جايز نمى‌دانند^۱۴ ، تا مادامى كه اينطور است، ما پاسدارها را كنار بگذاريم راه را براى آنها باز بكنيم؟! غلط است، يا نفهمى است يا خيانت، يا ندانم كارى است يا خيانت. ما تحمل نمى‌كنيم اين را. ما پاسدارها را تقويت مى‌كنيم، ما كميته‌ها را تقويت مى‌كنيم، تا آن روزى كه ـ اين را من پيشتر هم گفته‌ام ـ تا آن روزى كه دولت قدرت پيدا بكند و بتواند ـ عرض مى‌كنم كه ـ جريان امور را [كنترل] بكند. و ما علامت قوّت دولت را اين مى‌دانيم كه خلع سلاح كند اينها را. آن روزى كه اينها را از تمام ايران خلع سلاح كردند كه در هيچ جاى ايران ديگر كمونيست و ـ نمى‌دانم ـ [فدايى] خلق^۱۵ در كار نبود، يا جناح ديگرى كه مضر به اسلام است در كار نبود و مضر به انقلاب ماست در كار نبود، همۀ [ايران] مى‌روند سراغ كار خودشان. آقايان همچو نيست كه در اينجا يك چيزى بخواهند ببرند؛ يك منصبى براى آقايان نيست. انحطاط براى آقايان است كه آقايى كه بايد در محل خودش آقا باشد حالا آمده است خدمتگزار شده. اين روح اسلامى است كه آنها را وادار به اين كار كرده. پاسدارها، روح اسلامى آنها را وادار كرده به اين كار و الاّ دنيا كه نمى‌تواند آدم را وادار كند كه برود خود را به كشتن بدهد براى هيچ. اين اسلام است كه اين كار را كرده. آنهايى كه مى‌خواهند اسلام را بشكنند، آنهايى كه با روحانيت مخالفت مى‌كنند، با اسلام مخالفت مى‌كنند، اينها ضد انقلاب هستند، اسمش هر چه مى‌خواهد باشد. مسئوليت سنگين روحانيت در هر صورت اين كليات قضيه است كه از آن طرفش ـ بلااشكال ـ لازم است و از آن طرفش تصفيه ـ بلااشكال ـ لازم است و بايد فكر تصفيه‌اش را بكنيم. اما اين خصوصياتى كه الآن شما خوانديد^۱۶ و آن برنامه‌هايى كه داريد، من الآن نمى‌توانم چيزى درباره‌اش بگويم مگر اينكه مطالعه‌اش بكنم و بعدش بگويم بايد چه بكنيم. لكن قدم اول اين است آقا، قبل از اينكه يك تصفيه‌اى واقع بشود، شما هم خودتان هر چه خوب باشيد، كميته‌هاى چهارده‌گانه هم هر چه خوب باشند لكن اگر چهار تا كميته در تهران، ده تا كميتۀ سرِ خود در تهران پيدا شد، در عموم مردم كه اطلاع از واقعيات ندارند، آنها رفتند يك فسادى كردند، خانۀ مردم ريختند، خانمان مردم را غارت كردند، شُرْب خَمْر كردند و همۀ فسادها را كردند، خوب اين وضع اينطور مى‌شود كه مى‌گويند كميته‌ها اينطور،... سابقاً اين جور بود كه اگر يك بقالى كم‌فروشى مى‌كرد مى‌گفتند فلان بقال كم‌فروش است، اگر يك آخوندى پايش را كج مى‌گذاشت مى‌گفتند «آخوندها» اينطورند! نمى‌دانم اين از كجا پيدا شده بود كه راجع به آخوندها يك نفر كه خلاف مى‌كرد مى‌گفتند «آخوندها». راجع به ساير طبقات، گناه آن يك نفر [را] سَرِ خودش مى‌گذاشتند. و لهذا براى جمعيت اهل علم سنگين است مطلب؛ يعنى يك وظيفۀ بسيار سنگين است. نبايد بگذارند كه يك معمم، خداى نخواسته، يك خلافى در يكى از اين كميته‌ها ـ چون مى‌گويند كه از اين هم هستند، من نمى‌دانم راست يا دروغ باشد ـ و لكن بايد اجازه ندهيد كه يك معمم منحرف، يك معمم سازمانى^۱۷ كه بوده است توى اينها و از خود آنها بودند سرش عمامه گذاشتند؛ نبايد اينها را اجازه بدهيد كه در اين كميته‌ها وارد بشوند و يك خلاف بكنند و آن وقت بگويند كميته‌ها اينطورند؛ كميته‌ها! نگاه نمى‌كنند كه كميته‌ها حفظ كردند مملكت را، اين كميته‌ها درست كردند اين مملكت را، اين پاسداران انقلابند كه مملكت را حفظ كردند. اينها فكرش را نمى‌كنند. همه هم دارند مى‌آيند [مرتب] به ما مى‌گويند كه آقا ما نمى‌توانيم درست بكنيم. از همۀ اين قواى انتظامى كه «بايد تأييد كنيد از ما». خوب، ما بايد تأييد كنيم از شما... ـ از دولت، از آنها ـ ... دولت بايد تأييد كند از اين پاسدارها؛ و ما احتياج به تأييد آنها نداريم، من خودم تأييد مى‌كنم اينها را، ما تأييد مى‌كنيم اينها را و بايد باشند لكن بايد تصفيه بشوند. بدون تصفيه اين نمى‌شود و اسباب اين مى‌شود كه همه‌تان را، اينهايى كه مى‌خواهند ضرر بزنند به روحانيت، همه را برايشان تبليغات سوء بكنند، اين بايد درست بشود. اين ماحَصَل حرفى است كه من حالا مى‌توانم عرض كنم؛ و مال بعدش را، ان‌شاءاللّه‌ بعد. انجام وظايف اسلامى و دشواريهاى جانبى لكن روى هم رفته اين است كه در اين مسائلْ امورى كه مكروه است براى ما، امورى كه سخت است شنيدنش، امورى كه سخت است پايدارى دربارۀ او، اين شك ندارد كه هست لكن وظيفه‌اش است. يك مسئله اين است كه يك جمعيتى ـ فرض كن ـ ... براى دنيا دارد اين كار را مى‌كند؛ اينها اگر ببينند كه دنيايشان به زحمت است، آسايش ندارند، روز و شب كار مى‌كنند؟! خوب ما هم اينطور است؟ اينطور كه نيست. براى اينكه اگر براى دنيا بود كه نبايد برويد توى آنجا خودتان را وقف كنيد براى اين زد و خوردهايى كه به درد شما نمى‌خورد. اين براى خداست. پس ما يك وظيفۀ شرعى داريم انجام مى‌دهيم؛ اين وظيفۀ شرعى كه انجام مى‌دهيم [اگر] نتوانستيم، ما به وظيفه‌مان عمل كرديم. حضرت امير هم نتوانست معاويه را از بين ببرد ولى وظيفه‌اش را عمل كرد. ما وظيفه‌مان را عمل مى‌كنيم، اگر توانستيم كه كار را انجام بدهيم، خوب هم وظيفه... ما كه از پيغمبر بالاتر نيستيم، ما كه از اميرالمؤمنين بالاتر نيستيم، ما كه از سيدالشهداء بالاتر نيستيم؛ آن وظيفه‌اش را عمل كرد، كشته هم شد؛ ما هم وظيفه‌مان را عمل مى‌كنيم. بنابراين نبايد ما از اين مكروهاتى كه پيش مى‌آيد [سستى به خود راه دهيم]، خصوصاً اينطور امور جنجالى كه همه مى‌دانند كه فلان طايفه... كه اصل خدا را قبول ندارد، براى ـ عرض مى‌كنم كه ـ آيت‌اللّه‌اش سينه مى‌زند! اين معلوم است كه مردم هم مى‌دانند و خوب شما هم مى‌دانيد، همه هم مى‌دانند كه اين مسئله يك توطئه است و يك شيطنت است. و من اميدوارم نتوانند كارى بكنند. و من متوقعم كه همۀ آقايان به خدا اتكا بكنند، به خدا توجه بكنند كه با توجه به خدا اين كارها حل مى‌شود و حل شد. و وحدت خودشان را حفظ كنند، و مأيوس نباشند و مشغول كارهاى خودشان باشند، و البته تصفيه را بايد بكنند. خود آقايان مشغول بشوند و تصفيه بكنند. بعد از تصفيه كسى نيست كه قبول نداشته باشد اين را. چنانچه شما هم قبول داريد كه بعد از اينكه آرامش در يك مملكتى پيدا شد، ديگر ما كارى به آنها نداريم؛ ما مى‌خواهيم آرامش را ايجاد كنيم، وقتى آرامش پيدا شد خدمت ما هم به سر رسيد و مى‌رويم سراغ كار خودمان؛ كه من طلبه‌ام و درس مى‌خوانم، آقايان هم كه هر كدام به آقايى‌شان [عمل] مى‌كنند. اين حاصل حرف من است حالا. بعد من هم اين [گزارش] را بايد نگاه كنم. [آقاى مهدوى‌كنى: در اينجا يك سؤالى پيش آمد كه بعضى از عناصرى هستند كه ظاهراً رهبرى حضرتعالى را قبول مى‌كنند ولى در مقام عمل، نه آيين‌نامۀ دادگاههاى انقلاب را قبول دارند و نه آيين‌نامه‌هاى كميتۀ مركزى را.] مخالفتهايى بر پايۀ هوسبازى و يا براندازى خوب، اين جزو همانها هستند كه يكوقت اين است كه يك آدمى است هواى نفْس دارد؛ نه اينكه مثلاً از آنهاست كه مى‌خواهند انقلاب را به هم بزنند. گاهى هواى نفْس است كه دلش مى‌خواهد كه حالا خودش هم يك مثلاً چيزى داشته باشد. يكوقت اينطور است. اينها، بايد به آنها حالى كرد به اينكه حالا وقت اين كارها نيست؛ حالا صحيح نيست اينكه آدم برود دنبال هواى نفْسش. وقتش باقى است بعدها ان‌شاءاللّه‌. يكوقت اين است كه نه، موذى است؛ مى‌خواهد اين كارها را بكند براى اينكه به هم بزند اوضاع را. يكى از همين ساواكيهاست؛ يكى از همين ـ نمى‌دانم ـ فداييهاست كه مى‌خواهند وضع را به هم بزنند و بايد تلقى كرد كه مخالف انقلاب و ضدانقلاب[اند] و با آنها عمل ضدانقلابى كرد. [آقاى مهدوى‌كنى: در ادارات دولتى مأمورينى كه آنجا هستند از پاسدارها، آنها نه اينكه مخلّ نظم ادارات باشند ولى مشاهده مى‌كنند كه همان اوضاع سابق دارد تكرار مى‌شود و اينها نمى‌توانند تحمل آن اوضاع را بكنند. رفتند تذكراتى دادند ]كه] بله، منشأ نگرانيها بايد باشد؛ مى‌خواستم عرض بكنم اينها منشأ نگرانى نيست.] بله، اينها جزء خصوصيات مطلب است‌كه حالا من ديگر الآن ـ وقتم هم‌الآن [گذشته] ـ خسته‌ام.

1. ـ كشيدن سود.
2. ـ به دنبال دستگيرى دو تن از فرزندان آقاى طالقانى، و پس از آنكه ايشان به عنوان اعتراض به نحوۀ عملكرد دستگيركنندگان چند روزى از تهران بيرون رفتند، منافقين و ديگر گروهكها از اين جريان براى ايجاد تشتت در جامعه و تضعيف رهبرى سوء استفاده كردند و به تظاهرات و فتنه و آشوب دست زدند.
3. ـ دانشجويان و دانش‌آموزان.
4. ـ اصل: آيد.
5. ـ كتاب شهيد جاويد، تأليف آقاى صالحى نجف‌آبادى.
6. ـ آقاى سيد ابوالحسن شمس‌آبادى.
7. ـ آقاى على شريعتى.
8. ـ آقاى سيد احمد خمينى، فرزند امام خمينى.
9. ـ آقايان: مرتضى حائرى و مهدى حائرى، فرزندان آقاى حائرى مؤسس حوزه علميه قم.
10. ـ فقير و درمانده، گدا.
11. ـ از جمله آقا ميرزا صادق آقا و حاج ميرزا ابوالحسن انگجى از تبريز، آقا يونس اردبيلى و آقازاده از مشهد، و آقا نوراللّه‌ روحانى به همراه يكصد نفر از علما و مجتهدين از اصفهان. ر.ك: كوثر 1: 308 ـ 310.
12. ـ اصل: هست.
13. ـ اشاره‌اى به سخنرانيهاى مهدى بازرگان در تلويزيون، كه طى آن به كميته‌ها حمله مى‌كرد و آنها را به دخالت در امور دولت متهم مى‌ساخت.
14. ـ سازمانهاى مسلح تعدادى از خيابانهاى شهر تهران را به تصرف خود در آورده بودند و عبور و مرور را مختل كرده بودند.
15. ـ فدايى خلق، مجاهد خلق.
16. ـ اشاره به سخنان آقاى مهدوى‌كنى.
17. ـ منظور، سازمان امنيت و اطلاعات كشور ساواك است.