بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم جناب حجت‌الاسلام، آقاى حاج شيخ محمدعلى انصارى ـ دامت افاضاته نامۀ شما را مطالعه كردم. مسئله‌اى را طرح كرده‌ايد كه پاسخ به آن كمى طولانى مى‌گردد ولى از آنجا كه من به شما علاقه‌مندم، شما را مردى متدين و دانا ـ البته كمى احساساتى ـ مى‌دانم و از محبتهاى بى‌دريغت نسبت به من هميشه ممنونم. به عنوان نصيحت به شما و امثال شما كه تعدادشان هم كم نيست مسائلى را تذكر مى‌دهم: كتابهاى فقهاى بزرگوار اسلام پر است از اختلاف نظرها و سليقه‌ها و برداشتها در زمينه‌هاى مختلف نظامى، فرهنگى و سياسى و اقتصادى و عبادى، تا آنجا كه در مسائلى كه ادعاى اجماع شده است قول و يا اقوال مخالف وجود دارد و حتى در مسائل اجماعى هم ممكن است قول خلاف پيدا شود، از اختلاف اخباريها و اصوليها بگذريم. از آنجا كه در گذشته اين اختلافات در محيط درس و بحث و مدرسه محصور بود و فقط در كتابهاى علمى آن هم عربى ضبط مى‌گرديد، قهراً توده‌هاى مردم از آن بيخبر بودند و اگر با خبر هم مى‌شدند، تعقيب اين مسائل برايشان جاذبه‌اى نداشت. حال آيا مى‌توان تصور نمود كه چون فقها با يكديگر اختلاف نظر داشته‌اند ـ نعوذباللّه‌ ـ خلاف حق و خلاف دين خدا عمل كرده‌اند؟ هرگز. اما امروز با كمال خوشحالى به مناسبت انقلاب اسلامى حرفهاى فقها و صاحبنظران به راديو و تلويزيون و روزنامه‌ها كشيده شده است، چرا كه نياز عملى به اين بحثها و مسائل است؛ مثلاً در مسئلۀ مالكيت و محدودۀ آن، در مسئلۀ زمين و تقسيم‌بندى آن، در انفال و ثروتهاى عمومى، در مسائل پيچيدۀ پول و ارز و بانكدارى، در ماليات، در تجارت داخلى و خارجى در مزارعه و مضاربه و اجاره و رهن، در حدود و ديات، در قوانين مدنى، در مسائل فرهنگى و برخورد با هنر به معناى اعم؛ چون عكاسى، نقاشى، مجسمه‌سازى، موسيقى، تئاتر، سينما، خوشنويسى و غيره. در حفظ محيط زيست و سالم‌سازى طبيعت و جلوگيرى از قطع درختها حتى در منازل و املاك اشخاص، در مسائل اطعمه و اشربه، در جلوگيرى از مواليد در صورت ضرورت و يا تعيين فواصل در مواليد، در حل معضلات طبى همچون پيوند اعضاى بدن انسان و غير به انسانهاى ديگر، در مسئلۀ معادن زيرزمينى و روزمينى و ملى، تغيير موضوعات حرام و حلال و توسيع و تضييق بعضى از احكام در ازمنه و امكنۀ مختلف، در مسائل حقوقى و حقوق بين‌المللى و تطبيق آن با احكام اسلام، نقش سازندۀ زن در جامعۀ اسلامى و نقش تخريبى آن در جوامع فاسد و غير اسلامى، حدود آزادى فردى و اجتماعى، برخورد با كفر و شرك و التقاط و بلوك تابع كفر و شرك، چگونگى انجام فرايض در سِير هوايى و فضايى و حركت بر خلاف جهت حركت زمين يا موافق آن با سرعتى بيش از سرعت آن و يا در صعود مستقيم و خنثى كردن جاذبۀ زمين و مهمتر از همۀ اينها، ترسيم و تعيين حاكميت ولايت فقيه در حكومت و جامعه كه همۀ اينها گوشه‌اى از هزاران مسئلۀ مورد ابتلاى مردم و حكومت است كه فقهاى بزرگ در مورد آنها بحث كرده‌اند و نظراتشان با يكديگر مختلف است و اگر بعضى از مسائل در زمانهاى گذشته مطرح نبوده است و يا موضوع نداشته است، فقها امروز بايد براى آن فكرى بنمايند. لذا در حكومت اسلامى هميشه بايد باب اجتهاد باز باشد و طبيعت انقلاب و نظام همواره اقتضا مى‌كند كه نظرات اجتهادى ـ فقهى در زمينه‌هاى مختلف ولو مخالف با يكديگر آزادانه عرضه شود و كسى توان و حق جلوگيرى از آن را ندارد ولى مهم شناخت درست حكومت و جامعه است كه براساس آن نظام اسلامى بتواند به نفع مسلمانان برنامه‌ريزى كند كه وحدت رويّه و عمل ضرورى است و همين جا است كه اجتهاد مصطلح در حوزه‌ها كافى نمى‌باشد بلكه يك فرد اگر اعلم در علوم معهود حوزه‌ها هم باشد ولى نتواند مصلحت جامعه را تشخيص دهد و يا نتواند افراد صالح و مفيد را از افراد ناصالح تشخيص دهد و به‌طور كلى در زمينۀ اجتماعى و سياسى فاقد بينش صحيح و قدرت تصميم‌گيرى باشد، اين فرد در مسائل اجتماعى و حكومتى مجتهد نيست و نمى‌تواند زمام جامعه را به دست گيرد. اما شما بايد توجه داشته باشيد تا زمانى كه اختلاف و موضعگيريها در حريم مسائل مذكور است، تهديدى متوجه انقلاب نيست. اختلاف اگر زيربنايى و اصولى شد، موجب سستى نظام مى‌شود و اين مسئله روشن است كه بين افراد و جناحهاى موجود وابسته به انقلاب اگر اختلاف هم باشد، صرفاً سياسى است ولو اينكه شكل عقيدتى به آن داده شود، چرا كه همه در اصول با هم مشتركند و به همين خاطر است كه من آنان را تأييد مى‌نمايم. آنها نسبت به اسلام و قرآن و انقلاب وفادارند و دلشان براى كشور و مردم مى‌سوزد و هر كدام براى رشد اسلام و خدمت به مسلمين طرح و نظرى دارند كه به عقيدۀ خود موجب رستگارى است. اكثريت قاطع هر دو جريان مى‌خواهند كشورشان مستقل باشد، هر دو مى‌خواهند سيطره و شرّ زالوصفتان وابسته به دولت و بازار و خيابان را از سر مردم كم كنند. هر دو مى‌خواهند كارمندان شريف و كارگران و كشاورزان متدين و كسبۀ صادق بازار و خيابان، زندگى پاك و سالمى داشته باشند. هر دو مى‌خواهند دزدى و ارتشا در دستگاههاى دولتى و خصوصى نباشد، هر دو مى‌خواهند ايران اسلامى از نظر اقتصادى به صورتى رشد نمايد كه بازارهاى جهان را از آنِ خود كند، هر دو مى‌خواهند اوضاع فرهنگى و علمى ايران به گونه‌اى باشد كه دانشجويان و محققان از تمام جهان به سوى مراكز تربيتى و علمى و هنرى ايران هجوم آورند، هر دو مى‌خواهند اسلامْ قدرت بزرگ جهان گردد. پس اختلاف بر سر چيست؟ اختلاف بر سر اين است كه هر دو عقيده‌شان است كه راه خود باعث رسيدن به اينهمه است. ولى هر دو بايد كاملاً متوجه باشند كه موضعگيريها بايد به گونه‌اى باشد كه در عين حفظ اصول اسلام براى هميشۀ تاريخ، حافظ خشم و كينۀ انقلابى خود و مردم عليه سرمايه‌دارى غرب و در رأس آن امريكاى جهانخوار و كمونيسم و سوسياليزم بين‌الملل و در رأس آن شوروى متجاوز باشند. هر دو جريان بايد با تمام وجود تلاش كنند كه ذره‌اى از سياست «نه شرقى و نه غربى جمهورى اسلامى» عدول نشود كه اگر ذره‌اى از آن عدول شود، آن را با شمشير عدالت اسلامى راست كنند. هر دو گروه بايد توجه كنند كه دشمنان بزرگ مشترك دارند كه به هيچ يك از آن دو جريان رحم نمى‌كند. دو جريان با كمال دوستى مراقب امريكاى جهانخوار و شوروى خائن به امت اسلامى باشند. هر دو جريان بايد مردم را هوشيار كنند كه درست است كه امريكاى حيله‌گر دشمن شمارۀ يك آنها است ولى فرزندان عزيز آنان زير بمب و موشك شوروى شهيد گشته‌اند. هر دو جريان از حيله‌گريهاى اين دو ديو استعمارگر غافل نشوند و بدانند كه امريكا و شوروى به خون اسلام و استقلالشان تشنه‌اند. خداوندا! تو شاهد باش من آنچه بنا بود به هر دو جريان بگويم گفتم، حالْ خود دانند. البته يك چيز مهم ديگر هم ممكن است موجب اختلاف گردد ـ كه همه بايد از شرّ آن به خدا پناه ببريم ـ كه آن حب نفس است كه اين ديگر اين جريان و آن جريان نمى‌شناسد. رئيس جمهور و رئيس مجلس و نخست وزير، وكيل، وزير و قاضى و شورايعالى قضايى و شوراى نگهبان، سازمان تبليغات و دفتر تبليغات، نظامى و غير نظامى، روحانى و غير روحانى، دانشجو، غير دانشجو، زن و مرد نمى‌شناسد و تنها يك راه براى مبارزه با آن وجود دارد و آن رياضت است، بگذريم. اگر آقايان از اين ديدگاه كه همه مى‌خواهند نظام و اسلام را پشتيبانى كنند به مسائل بنگرند، بسيارى از معضلات و حيرتها برطرف مى‌گردد ولى اين بدان معنا نيست كه همۀ افراد تابع محض يك جريان باشند. با اين ديد گفته‌ام كه انتقاد سازنده معنايش مخالفت نبوده و تشكل جديد مفهومش اختلاف نيست. انتقاد بجا و سازنده باعث رشد جامعه مى‌شود. انتقاد اگر بحق باشد، موجب هدايت دو جريان مى‌شود. هيچ كس نبايد خود را مطلق و مبرّاى از انتقاد ببيند. البته انتقاد غير از برخورد خطى و جريانى است. اگر در اين نظام كسى يا گروهى خداى ناكرده بى‌جهت در فكر حذف يا تخريب ديگران برآيد و مصلحت جناح و خط خود را بر مصلحت انقلاب مقدم بدارد، حتماً پيش از آنكه به رقيب يا رقباى خود ضربه بزند به اسلام و انقلاب لطمه وارد كرده است. در هر حال يكى از كارهايى كه يقيناً رضايت خداوند متعال در آن است، تأليف قلوب و تلاش جهت زدودن كدورتها و نزديك ساختن مواضع خدمت به يكديگر است. بايد از واسطه‌هايى كه فقط كارشان القاى بدبينى نسبت به جناح مقابل است، پرهيز نمود. شما آنقدر دشمنان مشترك داريد كه بايد با همۀ توان در برابر آنان بايستيد، لكن اگر ديديد كسى از اصول تخطى مى‌كند، در برابرش قاطعانه بايستيد. البته مى‌دانيد كه دولت و مجلس و گردانندگان بالاى نظام هرگز اصول و داربستها را نشكسته‌اند و از آن عدول نكرده‌اند. براى من روشن است كه در نهاد هر دو جريان اعتقاد و عشق به خدا و خدمت به خلق نهفته است. با تبادل افكار و انديشه‌هاى سازنده مسير رقابتها را از آلودگى و انحراف و افراط و تفريط بايد پاك نمود. من باز سفارش مى‌كنم كشور ما در مرحلۀ بازسازى و سازندگى به تفكر و به وحدت و برادرى نياز دارد. خداوند به همۀ كسانى كه دلشان براى احياى اسلام ناب محمدى ـ صلى‌اللّه‌ عليه و آله و سلم ـ و نابودى اسلام امريكايى مى‌تپد، توفيق عنايت فرمايد و شما و همه را در كنف عنايت و حمايت خويش محافظت فرمايد و ان‌شاءاللّه‌ از انصار اسلام و محرومين باشيد. 10/8/67 روح‌اللّه‌ الموسوى الخمينى