[پيشگاه زعيم عاليقدر و مرجع‌المراجع حضرت آيت‌اللّه‌العظمى‌خمينى ـ متع‌اللّه‌ المسلمين بطول بقائه. با كمال خضوع؛ بچه‌هاى طيور وقتى كه موقع پريدنشان مى‌رسد با آن انس زيادى كه به مادر خويش دارند بايد گرفتار جدايى شوند تا طيران را ياد گرفته طبق ناموس تكامل طبيعى موجودات ضمن استقلال خود به تكامل برسند، زمين مى‌خورند و برمى‌خيزند، مى‌پرند و وا مى‌مانند تا به هدف نزديك شوند. اين قانون ـ تكامل در ضمن انفصال ـ كأنّه همگانى بوده از جمادات گرفته تا اعلا مرتبۀ وجودات (مادى) استمرار دارد، هيچ ميوه‌اى يك شبه نمى‌رسد و هيچ غوره‌اى به بامدادى شيرين نمى‌گردد، در طرز تكوين گوگرد و جيوه ـ اساس فلزات چكش‌خور ـ مى‌گويند مواد بُخارى و دُخانى قعر زمين در كرّ ليالى و ايام و تعاقب حرارت و برودت بايد آنقدر انفصال و انوصال پيدا كنند تا گوگرد و جيوه‌اى تشكيل دهند تا فلزاتى درست شوند كه زير چكش آهنگر هم دست از قدرت خود بر ندارند. اكمل موجودات وجود نورى نبى‌اكرم هم بايد گرفتار فراق وحى شود تا بسوزد و بگدازد به حدى كه از مبدأ اول تسكينى محبت‌آميز رسد: ما وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ ما قَلى ... وَلَسَوْفَ يُعْطيكَ رَبُّكَ فَتَرْضى^۱ و تكامل يابد ... آرى زعماى روحانى ملت، قيم و ولىّ ملتند بايد ملت آنقدر انوصال و انفصال بيند تا خود كامل شود و بالاستقلال بتواند اجتماع، مدينه‌اى فاضله شود، تا شاگردان مكتب اين زعما پخته شوند و براى ورود در اجتماع ـ در طى سنين طولانى ـ آماده شوند، و تا كامل خود را قوى كنند، و تا خود زعيم نيز يوسف‌وار چاهى را هم ببيند، تا حليۀ وَكَذلِكَ مَكَّنّا لِيُوسُفَ فىِ‌الأرْضِ^۲ پوشد. ما نمى‌دانيم شايد مصالح تكوينى الهى زياد باشد. آرى افرادى كه تا آخر تحت نظر پدران خودند عملشان تكامل پيدا نمى‌كند و بايد كرّ و فرّى باشد، معاملاتى اختيارى انجام گيرد تا پخته شوند. اين بندۀ ناچيز بايد بسيار اعتذار جويد كه ذهن رجلى الهى و عالمى ربانى را اينقدر معطل كند اما چه كند اينها كه سوز و گدازهاى دوران انفصال اوست، با «او» در ميان مى‌گذارد باشد كه تخفيف يابد، اين بنده مى‌دانم كه رسم صحبت با مرجعى عاليقدر ـ و به زعم خود مرجع المراجع ـ اين نيست، ليكن به زعم خود رواياتى به او جرأت چنين جسارت داده است!! رواياتى كه مرجعيت را علاوه بر يك حكومت اجتماعى يك اثر تكوينى الهى قرار داده و محروميت عده‌اى را از اين منصب بالسان لايُصيب أمرنا الخ ـ على الظاهر المظنون فى بعض روايات ابى الجهد ـ بيان مى‌كند كه در نتيجه يكى از شئون آن محبت و وُدّى خواهد بود كه در كريمه الَّذ ينَ آمَنُوا وَ عملوا الصالحات سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمن وُدّاً^۳ بيان شده است، اين منقولات كه ظواهر كار را كنار زده پاى محبت و وّد و صفا و قداست و اجمالاً پاى روح را به ميان مى‌كشد او را بهتر جرى ساخته كه پرده برداشته، مكنونات قلبى خود را بيان كند: آرى سالى چند است كه باغبان قلوب بذرى پاكيزه و مرغوب در زمين دلم كاشته و عوامل حيات را بر پرورشش گماشته و مواد لازم را از مجارى مخصوص مقرر داشته است. اشعه‌اى روانبخش و ملكوتى از چشمانى پرفروغ و جذاب بر آن تابيده و آبى بس گوارا و صافى از چشمۀ قدس بر آن جارى ساخته، و شوقى كامل و شورى بالغ در درون به وديعت نهاده و مطالبى علمى دقيق و عميق و مبانى پخته در جلسات درس براى رزق الهى عقل مقرر داشته و نسيمى لطيف از سَمت اميد به سوى آن رانده و على‌رغم شتاب طبيعى انسان با تدبيرى متين و حوصلۀ تام اندك اندك آن بذر را مستعد نموده آنگاه كه استعداد جهش بيشترى پيدا كرده «جريانى» پيشامد كرد و به جدايى مبتلايش ساخت! از اين نموّ و تكامل روزافزونى در آن پديد آمده و در اندك مدتى با سرعتى عجيب خود را به صورت نهالى برومند در آورده و ريشه‌هاى نيرومند خود را در اعماق دل دوانيد ... افسوس! كه باد سوزان هجران امان نداد ميوه‌هايش برسد و بى‌رحمانه برگهاى شاداب آن را پژمرده ساخت و شعلۀ شادى در ديده‌ام خاموش و نهال اميد در دلم پژمرده شد... اما از كجا كه اين سوز و گداز هم از تدابير حكيمانۀ او نباشد تا تلميذ تكامل يابد... ولى اى هجر سوزان اندكى نرمتر! و اى آتش جدايى اندكى آرامتر! كه اين دل افسرده را تحمل اينهمه رنج نباشد... اى خدايى كه دل از توست، مهر از توست، هستى از توست، دل ما را از محبت خود و دوستانت پر كن، الهى، قدمى ده كه به سوى تو آييم و راهى نماى كه به تو رسيم. اكنون كه راز بدينجا مى‌رسد و حرارت دل تسكين مى‌يابد باز عقل هى مى‌زند كه اين صحبتها رسم ادب نيست! آرى هميشه اين بنده چنين بودم و خجالت مانع تماسهاى كم مى‌شده آن وقت متمركز مى‌شده و به صورت شقشقه‌اى سرزده مى‌شده و يا عنوان پررويى به خود مى‌گرفته و يا متلون‌المزاج مى‌كرده است. ولى باز در نظر مى‌آيد عنوانى كه در كتاب قضا عنوان شده كه بر لايق قضاوت واجب است خود را به حضور حاكم معرفى نمايد و عقل استحسانى مى‌گويد: ارادتمند تام و مقلد كامل هم بايد خود را در مقام امتثال و حضور انجام اوامر مولوى به معرض تعرفه در آورد، ولى اينها همه بهانه است. اينجا از محضر آن پدر روحانى تقاضا دارد كه در صورت امكان جواب مسائل ذيل را مرحمت فرمايند كه مورد لزوم است. 3 رمضان 83 ـ قم، مدرسۀ خان، محمد على گرامى قمى] بسمه تعالى عواطف برادران ايمانى و خصوصاً مخصوصين آنها بارگرانى است كه به دوش من بسيار سنگينى مى‌كند، باشد كه خداوند متعال مقدر فرموده باشد كه با عواطف غيبيۀ خود به صورت حاضر از آن سنگينى كاهش دهد. رحمتهايى كه در ظاهر، نقمت بروز مى‌كند از رحمتهاى ظاهره شايد لطيفتر و به عواطف نزديكتر باشد. از خداوند تعالى توفيق علم و عمل صالح براى همه خواستار است.

1. ـ سورۀ ضحى،آيۀ 3و5:«كه خداى تو هيچگاه ترا ترك نگفته و برتوخشم ننموده است... و پروردگار تو به زودى به تو چندان عطا كند كه تو راضى شوى».
2. ـ سورۀ يوسف، آيۀ 56 :«و اينچنين يوسف را در زمين منزلت داديم».
3. ـ سورۀ مريم، آيۀ 96: «همانا آنانكه به خدا ايمان آوردند و نيكوكار شدند خداى رحمان آنها را محبوب مى‌گرداند».