بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم هر روز، روز كارگر است اختصاص يك روز به كارگران شايد به لحاظ تشريفات و تعظيم باشد والاّ هر روز روز كارگرى است و كارگران است بلكه عالم از كار و كارگر تشكيل شده است. اينكه ما يك روز اختصاص بدهيم به كارگر، مثل اين است كه يك روز را اختصاص بدهيم به نور، يك روز را اختصاص بدهيم به خورشيد. هر روز نور هست و روز نور است، هر روزْ روز خورشيد است؛ لكن شايد اين براى يك تشريفات و تعظيمى باشد، از اين جهت مضايقه نيست، لكن اگر واقع‌بينى باشد، كار و كارگر در تمام عوالم ماقبل طبيعت و عالم طبيعت و عوالم مابعدالطبيعه، كار و كارگر همه جاست و تمام موجودات عالم، چه موجودات قبل از طبيعت باشد و چه موجودات طبيعى باشد و چه موجودات بعد از طبيعت، همه از كارگر پيدا شده است، و كارْ نظير «وجود» است كه در همۀ شئون عالم دخالت دارد. عظمت و منزلت كار و كارگر عالم موجود شده است از فعاليت خدا، اجزاى عالم موجود شده است از فعاليتهايى كه بعضِ موجودات دارند. هيچ موجودى را شما نمى‌توانيد سراغ كنيد الاّ اينكه كارگر و كار در او موجود است و خودش كار است. كارگرها هم كارند، از كار پيدا شده‌اند. ذرات موجودات در عالم ـ در عالم طبيعت ـ فعال هستند براى ايجاد همۀ موجوداتى كه در اين عالم است؛ حتى جمادات، حتى اشجار، همه زنده‌اند، همه كارگرند كار احاطه دارد بر همۀ عوالم. از اول با كار عالم موجود شده است و كارگر مبدأ همۀ موجودات است. حق تعالى مبدأ كارگرى است و كارگر است، فعال است. موجودات عالم غيب [كه] با فعاليت غيبى تحقق پيدا كرده‌اند، كارگرند. موجودات عالم طبيعت ـ هر جا كه شما ملاحظه كنيد، هر قشرى از اقشار را كه ملاحظه كنيد، چه موجوداتى كه به نظر ما در پست‌ترين مراتب وجودند مثل معادن و زمينها و جمادات و چه آنهايى كه بعد از اين مرتبه موجودند مثل نباتات، اشجار و چه آنهايى كه بعد از اينها موجودند مثل حيوانات و چه آن كه مافوق اينهاست مثل انسان ـ همه جلوۀ كارند و همه كارگر. كارگرها اينها را درست كرده‌اند. كارگرى بر همۀ موجودات احاطه دارد. عالم مابعدالطبيعه ـ در جنت و نار ـ هم از كار و كارگرى پيدا شده است. بهشت و دوزخ از كار انسان پيدا شده است. در كار انسان است كه يا عمل صالح است يا كار خوب است كه مبدأ تحقق بهشت است يا اعمال غيرصالح و فاسد است كه مبدأ دوزخ است. نبايد ما اختصاص بدهيم يك روزى را به كارگر به اعتبار اينكه اين روز حظّ كارگر، همين روز است. بله، مانع ندارد كه يك روزى را ما انتخاب كنيم براى كارگر كه بفهمانيم به عالم كه كار و كارگرى است كه همه چيز از اوست. خداى تعالى مبدأ كار است كار مثلِ جلوۀ حق تعالى مى‌ماند كه در تمام موجودات سرايت كرده است. همۀ موجودات، كار در آنها هست و با كار درست شده‌اند. همۀ ذرات وجود كارگرند حتى ذرات اتمى كه در اين عالم طبيعت هست، اينها كارگر هستند با هوشيارى. همۀ ذرات عالم فعالند و هوشيارند لكن ما گمان مى‌كنيم كه هوشيار نيستند: وَ اِنْ مِنْ شَى‌ءٍ الاّ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلكِن لاتَفْقَهُونَ تَسْبيحَهُمْ^۱ ؛ همه مُسَبِّح حقند، همه كارگران حق هستند، همه مطيع حق تعالى هستند؛ و كار در همه جا هست و عالمْ سرتاسر «روز كارگر» است نه يك روزْ روز كارگرى است، سرتاسر عالم روز كارگر است، سرتاسر عالَم كارگر است و سرتاسر عالم كار است؛ يعنى ذرات وجودى كه انسان را و ديگر حيوانات را ـ به ارادة‌اللّه‌ تعالى ـ موجود مى‌كنند كارگرند و انسانْ كار است، اثر كار آنهاست. تمام اين موجوداتى كه در عالم ملاحظه مى‌كنيد اثر كار فعالانۀ جنود الهى است؛ جنداللّه‌، همه كارگر هستند. خداى تبارك و تعالى مبدأ كار است. بزرگداشت روز كارگر ما اين روز را بزرگ مى‌شماريم از براى اينكه قرار داده‌اند اين روز را براى كارگر. كارگر در اسلام، وقتى كه در محيط محدودترى ملاحظه كنيم يعنى در اين موجود پايين، در اين زمين، در اين ستارۀ كوچك كه در مقابل عالمْ قَدْرِ محسوسى ندارد، در مقابل عالم ماده قدر محسوسى ندارد، يعنى عالم ماده پهناور است به قدرى كه تاكنون آنچه بشر فهميده است و كم فهميده است، آنطور كه گفته مى‌شود بعضى ستاره‌ها هست كه نور او به ما با شش بيليون يعنى شش ميليارد سال نور[ى] به ما مى‌رسد، و اين آن چيزى است كه تاكنون گفته مى‌شود كشف شده است و آن طرف را و ما بعد او را، خداى تبارك و تعالى مى‌داند. اين زمين در مقابل يك همچو سطح بزرگ، يك چيز ناچيزى است بلكه خورشيد ما و تمام عائلۀ خورشيد ما در مقابل عالمْ ذرۀ غيرمحسوسى است و تمام عالم در مقابل عالم ماوراءالطبيعه ذرۀ غيرمحسوسى است. تمام عالم ماده مثل يك نقطه مى‌ماند در مقابل عالم ماوراى طبيعت؛ و تمام عالم ماوراى طبيعت، چه ماقبل‌الطبيعه و چه مابعدالطبيعه در مقابل ارادة‌اللّه‌ قَدْرِ محسوسى ندارد. كارگران و دهقانان، مديران جامعۀ انسانيت الآن كه ما بحث داريم راجع به اين ستارۀ كوچك و راجع به اين ستاره‌اى كه اصلاً قدر محسوسى در عالم ندارد و بحث داريم و راجع به كارگر ـ به آنطورى كه ديگران فهميده‌اند ـ صحبت داريم، لابد بايد افق بحث را كوتاه كرد و نزديك به فهم كرد. اين كارگرهاى ما اشخاصى هستند كه مدير جامعۀ انسانيت هستند. ادارۀ امور مملكتها، اداره‌امور كشورها به دست اينهاست؛ به دست كشاورزان، به دست كارگران كارخانه‌ها و دهقانان و كشاورزان. اينها هستند كه اداره مى‌كنند مملكتها را، اداره مى‌كنند كشورها را؛ و از اين جهت مدير اين عالم، عالم طبيعت، يعنى در اين نجمۀ كوچك، در اين زمين كه يك ستارۀ كوچك است، ادارۀ امور اين زمين به دست كارگران است و دست اينهاست كه اداره مى‌كند و زنده مى‌كند اين عالم را، زنده مى‌كند كشور را. بنابراين اينها عهده‌دار امر بزرگى هستند، احترام زياد دارند لكن مسئوليت زياد. هركس بيشتر در عالم احترام دارد، پيش خداى تبارك و تعالى احترام دارد و بيشتر منشأ اثر است، مسئوليت او بيشتر است. كارگران ما، چه طبقۀ دهقان و چه طبقۀ كارگران ساير كارخانه‌ها و ساير جاها، تمام اعمالى كه، تمام چيزهايى كه در كشور هست، بركاتى كه در كشور هست مرهون وجود آنهاست ولهذا آنها بر همه مقدمند. لكن چيزهايى كه به عهدۀ آنهاست، مسئوليتهايى كه به عهدۀ آنهاست از همۀ مسئوليتها بالاتر است. كارگران عامل رشد و انحطاط كشورها اگر كشورى رو به رشد برود، با دست شما كارگران عزيز رو به رشد مى‌رود و اگر كشورى رو به انحطاط برود، باز هم با شماست كه رو به انحطاط مى‌رود؛ با كار نكردن يا كم كار كردن يا علاقه به كار نداشتن است كه رو به انحطاط مى‌رود. كشور امروز از شماست، از كارگران است، كشور مال شماست. كشور، ديگر اجانب در آن دخالت ندارند، ديگر اختناقها نيست، ديگر فشارها نيست، ديگر چپاوليها نيست. امروز كشور مال شماست و شما مسئوليت او را مستقيم داريد. اگر در اين مسئوليت كوشش نكنيد، اگر در اين امرى كه به عهدۀ شماست كوشش نكنيد و آن دِيْنى كه بر كشور خودتان، بر اسلام داريد ادا نكنيد شما مسئول هستيد. و چنانچه كوشش كنيد و چرخهاى مملكت را به راه بيندازيد، شما پيش خداى تبارك و تعالى بسيار ارجمند هستيد. اسلام براى شما ارج زياد قائل است، اسلام شما را خُزّان زمين مى‌داند، شما خزانه‌دار زمين هستيد كه زمين را شما بايد آباد كنيد و از شماست كه آباد كنيد و براى خود شماست كه آباد كنيد. بايد اين مسئوليت را آنطور كه مى‌دانيد، آنطور كه مى‌خواهيد، اين مسئوليت را به عهده بگيريد و گوش به حرف كسانى كه مى‌خواهند نگذارند كه اين چرخها به راه بيفتد ندهيد. آنها به شما علاقه ندارند؛ اسلام عزيز است كه براى شما ارج قائل است و براى شما حق قائل است و حقوق شما را به شما رد خواهد كرد. بگذاريد اسلام تحقق پيدا بكند، بگذاريد ريشه‌هاى گنديده استبداد و استعمار فرو بريزد، كنده بشود، بگذاريد اشخاصى كه مى‌خواهند براى ديگران كار بكنند فلج بشوند. نقش كارگران و كشاورزان در سازندگى كشور شما برادران ما هستيد، شما عزيزان ما هستيد، شما بايد اين مملكت را اداره بكنيد، شما هستيد كه مى‌توانيد اين بار را به منزل برسانيد، شما هستيد كه در كارخانه‌ها مى‌توانيد چرخ كارخانه‌ها را به جنبش درآوريد و به راه بيندازيد و مملكت را نجات بدهيد. شما دهقانان هستيد كه مى‌توانيد چرخ كشاورزى را به راه بيندازيد و فعاليت شماست كه كشاورزى را به طور صحيح مى‌تواند عملى كند. شما مى‌دانيد كه كشاورزى ما را به زمين زده‌اند، از بين بردند، حالا بر شماست كه بعد از اينكه مملكت مال خود شما شده است و دست اجانب كوتاه شده است، به كشاورزى خودتان ادامه بدهيد و مهلت بدهيد كه دولت به شما كمك بكند و مى‌كند كمك، آنقدرى كه مى‌تواند كمك مى‌كند. شما برادران كارگر ما هستيد؛ در كارخانه‌ها بگذاريد چرخ كارخانه‌ها به راه بيفتد تا اينكه اين مملكت آباد بشود براى همه، براى شما. شما بگذاريد، مهلت بدهيد كه اين كارخانه‌ها به راه بيفتد و چرخ مملكت به جنبش بيفتد و شما همه با ما برادر هستيد و ما همه در خدمت شما هستيم. شماييد كه مى‌توانيد مملكت را اداره كنيد و مى‌توانيد اين آشفتگيها را از بين ببريد. شما مى‌دانيد كه اينها رفتند و آشفته كردند اين مملكت را. شما مى‌دانيد كه اينها چپاول كردند و رفتند و خزاين ما را تهى كردند و رفتند. حالا بايد همۀ ما با هم، يك قشر تنها نه ـ تمام ـ همه با هم كوشش كنيم و اين چرخهاى مملكت را راه بيندازيم تا اينكه مملكت ما سر و صورتى پيدا بكند. اسلام براى شما حقوق قائل هست؛ حق همه را خواهد داد. براى همۀ زنها و مردهاى كارگر، براى همۀ زنها و مردان دهقان حق قائل است اسلام، و آنها را عزيز مى‌شمارد و حق آنها را به آنها رد خواهد كرد. شما بگذاريد كه اسلام تحقق پيدا بكند، جمهورى اسلام با احكام نورانى اسلام تحقق پيدا بكند. نگذاريد اين اشخاصى كه مى‌خواهند نگذارند اين چرخها به راه بيفتد، مى‌خواهند نگذارند كشاورزى ما تحقق پيدا بكند و كارخانه‌هاى ما به راه بيفتد، شما نگذاريد اينها يك همچو فعاليتها را بكنند و شما را اغفال كنند. آنها شما را مى‌خواهند اغفال كنند كه منافع اين مملكت را ببرند، كه خزاين اين مملكت را ببرند، كه آنهايى كه مى‌خواهند اين خزاين را ببرند، دست آنها باز باشد. شما بايد مانع بشويد از اين معنا؛ همه بايد مانع بشويم از اين معنا. من از خداوند تبارك و تعالى صحت و سلامت همۀ ملت و عظمت اسلام و عظمت ملت و استقلال و آزادى اين ملت را خواستارم. همه با هم، دهقان با ما و كارگر با ما و همه با هم به پيش! والسلام عليكم و رحمة‌اللّه‌ و بركاته

1. ـ سورۀ اسراء، آيۀ 44: «و هيچ موجودى نيست جز آنكه او را به پاكى مى‌ستايد، ولى شما ذكرتسبيح ايشان را در نمى‌يابيد.»