بسم اللّه‌ الرحمن الرحيم الحمدللّه والصّلوة والسّلام على رسول‌اللّه صلّى اللّه عليه و آله وصيتى است از پدرى پير كه عمرى را با بطالت و جهالت گذرانده، و اكنون به سوى سراى جاويد مى‌رود با دست خالى از حسنات و نامه‌اى سياه از سيّئات، با اميد به مغفرت‌اللّه‌ ـ و رجاء به عفواللّه‌ است ـ به فرزندى جوان كه در كشاكش با مشكلات دهر، و مختار در انتخاب صراط مستقيم الهى ـ كه خداوند به لطف بى‌كران خود هدايتش فرمايد ـ يا خداى ناخواسته انتخاب راه ديگر ـ كه خداوند به رحمت خود از لغزشها محفوظش فرمايد. فرزندم! كتابى را كه به تو هديه مى‌كنم شمّه‌ايست از صلوة عارفين و سلوك معنوى اهل سلوك؛ هر چند قلم مثل منى عاجز است از بيان اين سفرنامه. و اعتراف مى‌كنم كه آنچه نوشته‌ام از حدّ الفاظ و عباراتى چند بيرون نيست، و خود تاكنون به بارقه‌اى از اين شمّه دست نيافتم. پسرم! آنچه در اين معراج است غاية‌القصواى آمال اهل معرفت است كه دست ما از آن كوتاه است (عنقا شكار كس نشود دام بازگير)^۱ لكن از عنايات خداوند رحمان نبايد مأيوس شويم كه او ـ جلّ و علا ـ دستگير ضعفا و معين فقراء است. عزيزم! كلام در سفر از خلق به حق، و از كثرت به وحدت، و از ناسوت به مافوق جبروت است، تا حدّ فناى مطلق كه در سجدۀ اول حاصل شود، و فناى از فناى كه پس از صحو،^۲ در سجدۀ دوم حاصل گردد. و اين تمام قوس وجود است مِن اللّه و الى اللّه. و در اين حال، ساجد و مسجودى و عابد و معبودى در كار نيست: هُوَ الأَوَّلُ وَ الآخِرُ وَ الظّاهِرُ وَ الْباطِنُ.^۳ پسرم! آنچه در درجۀ اول به تو وصيت مى‌كنم آن است كه انكار مقامات اهل معرفت نكنى، كه اين شيوۀ جُهّال است؛ و از معاشرت با منكرين مقامات اوليا بپرهيزى، كه اينان قُطّاع طريق حق هستند. فرزندم! از خودخواهى و خودبينى به درآى كه اين ارث شيطان است، كه به واسطۀ خودبينى و خودخواهى از امر خداى تعالى به خضوع براى ولىّ و صفىّ او ـ جلّ و علا ـ سر باز زد. و بدان كه تمام گرفتاريهاى بنى آدم از اين ارث شيطانى است كه اصل اصول فتنه است؛ و شايد آيۀ شريفۀ وَ قاتِلُوهُمْ حَتّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلّه^۴ در بعض مراحل آن، اشاره به جهاد اكبر و مقاتله با ريشۀ فتنه كه شيطان بزرگ و جنود آن كه در تمام اعماق قلوب انسان‌ها شاخه و ريشه دارد، باشد. و هركس براى رفع فتنه از درون و برون خويش بايد مجاهده نمايد. و اين جهاد است كه اگر به پيروزى رسيد همه چيز و همه كس اصلاح مى‌شود. پسرم! سعى كن كه به اين پيروزى دست يابى، يا دست به بعض مراحل آن. همّت كن و از هواهاى نفسانيه كه حدّ و حصر ندارد، بكاه، و از خداى متعال ـ جلّ و علا ـ استمداد كن كه بى‌مدد او كس به جايى نرسد. و نماز، اين معراج عارفان و سفر عاشقان، راه وصول به اين مقصد است. و اگر توفيق يابى و يابيم به تحقّق يك ركعت آن و مشاهدۀ انوار مكنون در آن و اسرار مرموز آن، ولو به قدر طاقت خويش، شمّه‌اى از مقصد و مقصود اولياى خدا را استشمام نموديم، و دورنمايى از صلاة معراج سيّد انبيا و عرفا ـ عليه و عليهم و على آله الصلاة و السلام ـ را مشاهده كرديم؛ كه خداوند منّان ما و شما را به اين نعمت بزرگ منّت نهد. راه بس دور است و بسيار خطرناك و محتاج به زاد و راحلۀ فراوان، و زاد مثل من يا هيچ يا بسيار اندك است، مگر لطف دوست ـ جلّ و علا ـ شامل شود و دستگيرى كند. عزيزم! از جوانى به اندازه‌اى كه باقى است استفاده كن كه در پيرى همه چيز از دست مى‌رود، حتى توجه به آخرت و خداى تعالى. از مكايد بزرگ شيطان و نفس اماره آن است كه جوانان را وعدۀ صلاح و اصلاح در زمان پيرى مى‌دهد تا جوانى با غفلت از دست برود، و به پيران وعدۀ طول عمر مى‌دهد. و تا لحظۀ آخر با وعده‌هاى پوچ انسان را از ذكر خدا و اخلاص براى او باز مى‌دارد تا مرگ برسد، و در آن حال ايمان را اگر تا آن وقت نگرفته باشد، مى‌گيرد. پس در جوانى كه قدرت بيشتر دارى به مجاهدت برخيز، و از غير دوست ـ جلّ وعلا ـ بگريز، و پيوند خود را هر چه بيشتر ـ اگر پيوندى دارى ـ محكم‌تر كن؛ و اگر خداى نخواسته ندارى، تحصيل كن و در تقويتش همّت گمار، كه هيچ موجودى جز او ـ جلّ و علا ـ سزاوار پيوند نيست. و پيوند با اولياى او اگر براى پيوند به او نباشد، حيلۀ شيطانى است كه از هر طريق سدّ راه حق كند. هيچ گاه به خود و عمل خود به چشم رضا منگر كه اولياى خُلّص چنين بودند و خود را لاشىء^۵ مى‌ديدند؛ و گاهى حسنات خود را از سيّئات مى‌شمردند. پسرم! هرچه مقام معرفت بالا رود، احساس ناچيزى غير او ـ جلّ و علا ـ بيشتر شود. در نماز ـ اين مِرقاة^۶ وصول الى‌اللّه‌ ـ پس از هر ستايش، تكبيرى وارد است، چنانچه در دخول آن «تكبير» است كه اشاره به بزرگ‌تر بودن از ستايش است، ولو اعظم آن كه نماز است. و پس از خروج، تكبيرات است كه بزرگ‌تر بودن او را از توصيف ذات و صفات و افعال مى‌رساند. چه مى‌گويم، كى توصيف كند! و چه توصيف كند! و كى را توصيف، و با چه زبان و چه بيان توصيف كند! كه تمام عالم، از اعلى مراتب وجود تا اسفل سافلين، هيچ است و هر چه هست او است؛ و هيچ از هستى مطلق چه تواند گفت. و اگر نبود امر خداى تعالى و اجازۀ او ـ جلّ و علا ـ شايد هيچ يك از اوليا سخنى از او نمى‌گفتند، در عين حال كه هر چه هست سخن از او است لاغير، و كس نتواند از ذكر او سرپيچى كند كه هر ذكر، ذكر او است. وَ قَضى رَبُّكَ اَلاّ تَعْبُدُوا اِلاّ اِيّاهُ^۷ ؛ و اِيّاكَ نَعْبُدُ وَ اِيّاكَ نَسْتَعينُ^۸ كه شايد از لسان حق خطاب به همۀ موجودات است: وَ اِنْ مِنْ شَىْ‌ءٍ اِلاّ يُسبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لاتَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ^۹ اين نيز به لسان كثرت است، وگرنه او حمد است و حامد است و محمود اِنَّ رَبَّك يُصَلِّى^۱۰ ؛ اللّهُ نُورُ السَّمواتِ وَ الاَْرْض^۱۱ . پسرم! ما كه عاجز از شكر او و نعمت‌هاى بى‌منتهاى اوييم، پس چه بهتر كه از خدمت به بندگان او غفلت نكنيم كه خدمت به آنان خدمت به حق است؛ چه كه همه از اويند. هيچ گاه در خدمت به خلق‌اللّه‌ خود را طلبكار مدان كه آنان به حقّ منّت بر ما دارند، كه وسيلۀ خدمت به او ـ جلّ و علا ـ هستند. و در خدمت به آنان دنبال كسب شهرت و محبوبيت مباش كه اين خود حيلۀ شيطان است كه ما را در كام خود فرو برد. و در خدمت به بندگان خدا آنچه براى آنان پرنفع‌تر است انتخاب كن، نه آنچه براى خود يا دوستان خود؛ كه اين علامت صدق به پيشگاه مقدس او ـ جلّ و علا ـ است. پسر عزيزم! خداوند حاضر است و عالم محضر او است، و صفحۀ نفس ماها يكى از نامه‌هاى اعمالمان. سعى كن هر شغل و عمل كه تو را به او نزديك‌تر كند انتخاب كن كه آن رضاى او ـ جلّ و علا ـ است. در دل به من اشكال مكن كه اگر صادقى، چرا خود چنين نيستى؟! كه من خود مى‌دانم كه به هيچ يك از صفات اهل دل موصوف نيستم، و خوف آن دارم كه اين قلم شكسته در خدمت ابليس و نفس خبيث باشد، و فردا از من مؤاخذه شود؛ لكن اصل مطالبْ حق است اگرچه به قلم مثل منى [است] كه از خصلت‌هاى شيطانى دور نيستم. و به خداى تعالى در اين نَفَس‌هاى آخر پناه مى‌برم و از اولياى او ـ جلّ و علا ـ اميد دستگيرى و شفاعت دارم. بارالها! تو خود از اين پير ناتوان و احمد جوان دستگيرى كن، و عاقبت ما را ختم به خير فرما، و با رحمت واسعۀ خود ما را به بارگاه جلال و جمال خود راهى ده. والسلام على من اتبع الهدى شب 15 ربيع المولود 1407 روح‌اللّه‌ الموسوى الخمينى 27/8/1365

1. ـ ديوان حافظ: 172. عنقا شكار كس نشود دام بازگير كانجا هميشه باد بدست است دام را
2. ـ بيدارى.
3. ـ سورۀ حديد، آيۀ 3: «اوست اول و آخر و پيدا و نهان».
4. ـ سورۀ بقره، آيۀ 193: «با آنان پيكار كنيد تا فتنه نباشد و دين از آن خدا گردد».
5. ـ هيچ چيز.
6. ـ چيزى كه آلت ترقى است، نردبان.
7. ـ سورۀ اسراء، آيۀ 23: «و پروردگار تو حكم فرموده كه جز او را نپرستيد».
8. ـ سورۀ فاتحه، آيۀ 5: «فقط تو را مى‌پرستيم و فقط از تو يارى مى‌طلبيم».
9. ـ سورۀ اسراء، آيۀ 44: «هيچ موجودى نيست جز آن كه او را به پاكى مى‌ستايد، ولى شما تسبيحشان را نمى‌فهميد».
10. ـ بدرستى كه پروردگار تو نماز مى‌گذارد (مراد درود فرستادن است نظير آيۀ «إِنَّ اللّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبيّ» است). اُصول كافى 1: 443 / 13.
11. ـ سورۀ نور، آيۀ 35: «خدا نور آسمانها و زمين است».